Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Regulacje Prawne i Zasady Stosowania

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania ryzykiem. Jednym z podstawowych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), choć często bywa niedoceniany, jego rola jest kluczowa w zapobieganiu rozprzestrzeniania się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.

Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to specjalne urządzenie elektryczne przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacji zagrożenia pożarowego. W razie pojawienia się ognia umożliwia odłączenie dopływu prądu i bezpieczne prowadzenie akcji gaśniczej. Jego zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do instalacji i urządzeń, które mogą być źródłem zapłonu lub podtrzymywać pożar.

W praktyce wyłącznik ten jest stosowany w obiektach, gdzie istnieje ryzyko pożaru, np. w zakładach produkcyjnych, magazynach, halach przemysłowych, a także w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej. Odgrywa on kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych.

Podstawy Prawne i Wymogi Regulacyjne

Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów rozporządzeń Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, a także rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej.

• W myśl rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, urządzenia przeciwpożarowe to urządzenia służące do zapobiegania powstawaniu, wykrywania oraz zwalczania pożarów lub ograniczania ich skutków (mogą to być urządzenia stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie). Jednym z takich urządzeń jest PWP.
• Obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu wynika z § 183 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1065 z późn. zm.).

Prawidłowe zaprojektowanie, instalacja, certyfikacja oraz regularna konserwacja PWP są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkowników budynku oraz skutecznego prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych.

Obowiązkowe Stosowanie PWP

PWP jest wymagany w budynkach i obiektach, w których istnieje podwyższone ryzyko pożaru oraz tam, gdzie przepisy określają obowiązek stosowania takich zabezpieczeń. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury dotyczącym warunków technicznych budynków (WT 2021) oraz normami przeciwpożarowymi, PWP musi być stosowany w obiektach takich jak:

• Hale produkcyjne i magazyny z materiałami łatwopalnymi.
• Pomieszczenia techniczne i serwerownie.
• Parking podziemny lub garaże wielopoziomowe.
• Budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób.
• Obiekty o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoria, stacje paliw, kotłownie.
• Budynki mieszkalne wielorodzinne powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m), gdzie konieczne jest szybkie odcięcie zasilania w razie pożaru.
• Szpitale i placówki ochrony zdrowia.

W tych miejscach przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest nie tylko zalecany, ale stanowi element wymogów ochrony przeciwpożarowej oraz warunków technicznych użytkowania budynków.

Dodatkowe wymogi i wyjątki

W pomieszczeniach z instalacjami o podwyższonym ryzyku iskier, np. kotłownie, serwerownie, pomieszczenia techniczne, stosowanie PWP jest wręcz obowiązkowe ze względu na ryzyko zapłonu. W niektórych branżach, np. przemysł chemiczny czy petrochemiczny, wymogi mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne i określone w szczegółowych przepisach lub standardach branżowych.

Jak wskazuje sama treść rozporządzenia, obowiązek nie dotyczy np. obiektów z instalacją elektryczną o napięciu do 1 kV, zasilanych z sieci lub zespołu prądotwórczego, które spełniają wymagania określone w normach dotyczących ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym, albo w których wyłącznik jest stosowany w sposób zapewniający odpowiedni poziom bezpieczeństwa, co pozwala na odstąpienie od jego montażu.

Lokalizacja i Instalacja PWP

Wyłącznik powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza. Ppoż. wyłącznik prądu musi być odpowiednio oznakowany. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być zainstalowany w miejscu łatwo dostępnym dla ekip ratowniczych. Montaż wyłącznika powinien wykonać wykwalifikowany elektryk zgodnie z projektem i przepisami.

Wybór Odpowiedniego PWP

Przy wyborze przeciwpożarowego wyłącznika prądu należy uwzględnić kilka kluczowych czynników:

• prąd znamionowy i wytrzymałość prądową urządzenia,
• typ wyłącznika - ręczny, automatyczny lub hybrydowy,
• stopień ochrony IP dopasowany do warunków środowiskowych,
• możliwość integracji z systemami alarmowymi,
• posiadanie wymaganych certyfikatów i norm.

Wprowadzanie PWP na Rynek i Certyfikacja

Z uwagi na brak normy zharmonizowanej dla PWP, jego wprowadzenie na rynek wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji. W świetle obowiązujących przepisów i regulacji prawnych wyroby budowlane oraz urządzenia przeciwpożarowe, w tym Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), wprowadza się do obrotu lub udostępnia na rynku krajowym, jeżeli:

1. Nadają się do stosowania w obiektach budowlanych, w zakresie odpowiadającym jego właściwościom użytkowym i zamierzonemu zastosowaniu, co oznacza, że jego właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie obiektów budowlanych, w których ma on być zastosowany w sposób trwały i spełniać podstawowe wymagania, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane [1].
2. Są odpowiednio oznakowane poprzez umieszczenie oznakowania CE dla wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oraz dla rozwiązań krajowych znak budowlany B dla wyrobów objętych Krajową oceną techniczną (KOT) (Rozporządzenie CPR 305/2011 wraz ze zmianami) [2] oraz Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3].
3. Wyrób budowlany jest dopuszczony jednostkowo do użytkowania w (konkretnym) obiekcie budowlanym zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy o wyrobach budowlanych [4].

Brak normy zharmonizowanej i Krajowa Ocena Techniczna (KOT)

Dla PWP nie ma normy zharmonizowanej, co oznacza brak oznakowania „CE”. Obowiązuje Krajowa Ocena Techniczna (KOT), co wiąże się z oznakowaniem „B”. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wyznacza jednostki oceny technicznej (JOT), upoważnione do wydawania europejskich ocen technicznych dla grup wyrobów budowlanych, a w przypadku urządzeń przeciwpożarowych jest to grupa 10, stałe urządzenia gaśnicze (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, stałe urządzenia gaśnicze, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ognia i dymu oraz do tłumienia wybuchu).

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) został zakwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) w krajowym systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej.

Procedura dopuszczenia jednostkowego

Ustawodawca nie określił, w jakich przypadkach można stosować dopuszczenie jednostkowe. Jest to niezbędne w szczególnych przypadkach dla nowo powstałych technologii, dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu, aby nie hamować rozwoju technologicznego. Jednakże procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”.

Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego zgodnie z GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5] jest, że:

• wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania,
• wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia (UE) Nr 305/2011 ani nie jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną (analogicznie krajowa ocena techniczna),
• wyrób nie może być produkowany seryjnie z przeznaczeniem do stosowania powszechnego,
• nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego, tj. nie może być odstąpiony, sprzedany bądź przekazany w celu zastosowania w innym obiekcie budowlanym,
• art.10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach, dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowanego dla jednego, konkretnego zastosowania, wymagających często dostosowania urządzeń produkcyjnych do ich wytworzenia.

Elementy Składowe Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3] określa grupy wyrobów budowlanych objęte obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji właściwości użytkowych, w tym PWP. W kontekście PWP, zostały zdefiniowane następujące elementy składowe:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Jest to „przycisk” zdalnego sterowania PWP pozwalający na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu dokonania wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie wg. zaprogramowanego scenariusza oraz sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP.
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP): Sygnalizator optyczny wskazujący jednoznacznie wyłączenie zasilania obiektu za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP, informujący o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP.
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP): Urządzenie składające się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-2:2018-01+A1:2020-06) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą, służącą do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu, zabudowaną w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.

Termin „zestaw” należy tu rozumieć jako wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły zostać zastosowane w obiektach budowlanych (art. 2 pkt 2 rozporządzenia Nr 305/2011), np. Urządzenie wykonawcze UW PWP oraz urządzenie sygnalizacyjne US PWP.

Klasyfikacja i Ocena Stałości Właściwości Użytkowych

Klasa pierwsza systemów oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (§4.1 ust 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3]) oznacza, że:

• działania producenta związane z oceną i weryfikacją obejmują określenie typu wyrobu budowlanego oraz prowadzenie zakładowej kontroli produkcji i badań próbek pobranych przez producenta.
• ocena i weryfikacja przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą obejmuje ocenę właściwości użytkowych wyrobu budowlanego na podstawie badań próbek, obliczeń, tabelarycznych wartości lub opisowej dokumentacji, przeprowadzenie wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji, wydanie krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych, a także kontynuację nadzoru, oceny i ewaluacji zakładowej kontroli produkcji.

Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT), która staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego, jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP).

Zasada Działania i Zakres Odłączania PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP to urządzenie odcinające dopływ prądu do wszystkich obwodów w obiekcie, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru (§ 183 ust. 2 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [6]).

Należy przez to rozumieć odcięcie Przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu PWP dopływu prądu zasilania podstawowego w obiekcie, jak i wszystkich innych, tj. zasilania rezerwowego w postaci drugiej sieci, agregatu prądotwórczego, „Uninterruptible Power Supply” UPS - awaryjne zasilanie obiektu oraz inne układy zasilania, jak „PhotoVoltaic” PV, czyli instalacja fotowoltaiczna o napięciu AC i DC i magazyny energii. Warto również zaznaczyć, że odcięcie dopływu prądu przez PWP nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku (§ 183 ust. 3).

Przykładowy schemat zasilania i działania PWP:

RG - rozdzielnia główna
RA - rozdzielnia zasilania awaryjnego
F - falownik
PV - instalacja fotowoltaiczna
UPS - awaryjne zasilanie obiektu
ME - magazyn energii
AP - agregat prądotwórczy
UU PWP - urządzenie uruchamiające PWP
US PWP - urządzenie sygnalizacyjne PWP
UW PWP - urządzenie wykonawcze PWP

Zalety Stosowania PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu pełni wiele istotnych funkcji w systemie bezpieczeństwa pożarowego:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia - szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu.
• Minimalizacja szkód pożarowych - ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody elektryczne.
• Ochrona sprzętu i instalacji - zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm - zgodność z przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
• Ułatwienie akcji ratowniczej - pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.

Konserwacja i Odpowiedzialność

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu podlega okresowej konserwacji i przeglądom technicznym zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Wyłączniki przeciwpożarowe wymagają również okresowej kontroli w ramach przeglądów instalacji elektrycznej w budynku. Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby zapewnić niezawodne działanie urządzenia w sytuacji awaryjnej. Odpowiedzialność za zapewnienie, że obiekt jest wyposażony w sprawny Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu, spoczywa na właścicielu, zarządcy lub użytkowniku obiektu, w zależności od zapisów umowy lub przepisów szczególnych.

Kluczowe aspekty regulacyjne

• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu (PWP) są powszechnie stosowane od wielu lat w obiektach budowlanych i z uwagi na obecne przepisy należy znakować je znakiem budowlanym B (patrz: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3]).
• Wprowadzonych do obrotu wyrobów certyfikowanych nie można zastępować procedurą jednostkowego dopuszczenia. Metoda ta możliwa jest wyłącznie w szczególnych przypadkach zastosowania, z uwagi na szczególne potrzeby obiektu, wszędzie tam, gdzie nie można z przyczyn technicznych zastosować wyrobów certyfikowanych; nie jest to metoda zamienna (patrz: GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5]).
• Wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych, jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), jest możliwe po:
  1. Uzyskaniu Krajowej Oceny Technicznej (KOT).
  2. Uzyskaniu Krajowego Certyfikatu Stałości Właściwości Użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17 listopada 2016 r. [3]).
  3. Wystawieniu przez producenta Krajowej Deklaracja Właściwości Użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17 listopada 2016 r. [3]).
• PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu: zasilania podstawowe (sieć), zasilanie rezerwowe (druga sieć), zasilanie rezerwowe agregat prądotwórczy, zasilanie awaryjne UPS, inne zasilanie PV oraz magazyny energii.

Bibliografia

1. USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).
2. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY(UE) NR 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG.
3. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY i BUDOWNICTWA z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. 2016, poz. 1966).
4. USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 2019 poz.).
5. GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych.
6. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1065 z późn. zm.).
7. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
8. PN-EN 60947-3:2021-07 Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa - Część 3: rozłączniki, odłączniki, rozłączniki izolacyjne.
9. PN-EN60947-2:2018-01+A1:2020-06 Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa - Część 2: Wyłączniki.

tags: #jak #podlaczyc #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #rozporzadzenie