Udział pocztu sztandarowego Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) w uroczystościach kościelnych wymaga przestrzegania określonych zasad i ceremoniału. Artykuł ten przedstawia szczegółowe wytyczne dotyczące umundurowania, chwytów sztandarem oraz zachowania podczas Mszy Świętej, bazując na przyjętych praktykach i propozycjach.
Umundurowanie Pocztu Sztandarowego OSP
Prawidłowe umundurowanie pocztu sztandarowego jest kluczowe dla zachowania powagi i godności podczas uroczystości. Podstawowy skład ubioru galowego obejmuje:
- Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski).
- Koszula w kolorze białym z długim rękawem.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką.
Wyposażenie uzupełniające do ubioru galowego stanowi:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
Dodatkowo, do ubioru galowego z pasem głównym stosuje się obuwie typu „skutery” (nogawki spodni wpuszczane w cholewki butów). Dopuszcza się również noszenie spodni bryczesów do butów wysokich typu „oficerski”, a także nakrycia głowy w postaci hełmu ozdobnego bądź hełmu bojowego łącznie z pasem bojowym z przypiętym toporkiem. Wskazane jest, aby umundurowanie obejmowało odznaczenia, pas główny, białe rękawiczki, rogatywkę i buty opinacze. Poczet gospodarzy może wyróżniać się ozdobnymi hełmami i toporkami na pasach bojowych.
Chwyty Sztandarem - Definicje i Zastosowanie
W celu jednolitego i zgodnego z ceremoniałem zachowania, poczet sztandarowy powinien opanować podstawowe chwyty sztandarem:
DO NOGI
Komenda BACZNOŚĆ: Sztandarowy trzyma sztandar postawiony na trzewiku drzewca przy prawej nodze na linii czubka buta. Drzewce jest przytrzymywane prawą ręką powyżej pasa głównego, a łokieć prawej ręki lekko przyciśnięty do ciała.
SPOCZNIJ
Sztandarowy również trzyma sztandar przy prawej nodze. Postawa jest lekko rozluźniona, a ciężar ciała spoczywa na jednej z nóg.
PREZENTUJ
Komenda NA PRAWO (LEWO) PATRZ: Sztandarowy podnosi sztandar prawą ręką i ustawia go w położeniu pionowym, przy prawym ramieniu (dłoń prawej ręki znajduje się na wysokości barku). Następnie lewą ręką chwyta drzewce sztandaru tuż pod prawą, po czym opuszcza prawą rękę na całą długość, obejmując nią dolną część drzewca. Chwyt PREZENTUJ jest przejściem pomiędzy pozycją "u nogi" a salutowaniem oraz pomiędzy pozycją "u nogi" a "na ramię broń" i odwrotnie. Wskazane jest stosowanie tego chwytu podczas wykonywania zwrotów pocztem w miejscu, aby uniknąć przypadkowego zranienia, gdy sztandar jest w położeniu "na ramię".
NA RAMIĘ
Komenda NA RAMIĘ - BROŃ: Chwyt używany podczas przygotowania do marszu. W praktyce powinien być wykonywany automatycznie na komendę NA WPROST - MARSZ lub podobną. Podczas dłuższych przemarszów dopuszcza się możliwość trzymania sztandaru na ramieniu.
SALUTOWANIE
Salutowanie wykonuje się bez komendy. Osoba trzymająca sztandar, prezes lub naczelnik OSP, sztandarowy robi zwrot w prawo w skos z jednoczesnym wysunięciem lewej nogi o pół kroku do przodu. Lewą ręką chwyta drzewce 10 cm poniżej płatu sztandaru, prawą ręką w dolnej części drzewca i unosi na wysokość barku, a następnie pochyla sztandar w przód pod kątem 45°, prostopadle do szyku pododdziałów. Ciężar ciała spoczywa równomiernie na dwóch nogach. W czasie salutowania dowódca pocztu i asystujący powinni również salutować.
Stosowanie Chwytów podczas Uroczystości Religijnych w Kościele
Podczas Mszy Świętej, zachowanie pocztu sztandarowego OSP regulowane jest specyficznymi zasadami, które mają na celu uszanowanie charakteru liturgii:
Ogólne zasady zachowania pocztu w kościele:
- W czasie wprowadzania sztandaru wszyscy wstają.
- Poczet przechodzi przez kościół, trzymając sztandar pod kątem 45° do przodu i staje po lewej lub po prawej stronie, bokiem do Ołtarza i do zgromadzonych ludzi, podnosząc sztandar do pionu.
- Zebrani mogą usiąść.
- Po zakończonej uroczystości poczet sztandarowy wychodzi w taki sam sposób, w jaki wchodził.
Kiedy salutować sztandarem w trakcie Mszy Świętej:
- Podczas przeistoczenia - przy słowach: „On to gdy dobrowolnie wydał się na mękę, wziął chleb i dzięki Tobie składając…” sztandarowy powinien przejść do postawy "prezentuj". Od słów „bierzcie i jedzcie z tego wszyscy” do „które za was będzie wydane” poczet salutuje. Po tych słowach sztandar powinien powrócić do pozycji "prezentuj". Przy słowach „bierzcie i pijcie z niego wszyscy” do „to czyńcie na moją pamiątkę” poczet ponownie salutuje. Po zakończeniu sztandar powinien powrócić do pozycji "prezentuj", a następnie do pozycji "u nogi". Podczas przeistoczenia wierni dwukrotnie oddają hołd (Ciału i Krwi Chrystusa), co jest zaznaczane odgłosem dzwonków lub gongów. Sugeruje się, aby sztandar również pochylał się dwukrotnie.
- Przy Komunii Świętej - od słów „Oto Baranek Boży...” do „...uzdrowiona dusza moja”. Kolejne salutowanie występuje przy przyklęknięciu kapłana wypowiadającego słowa „Oto Baranek Boży...”. Poczet salutuje podczas wypowiadania tych słów i kończy salutowanie po słowach wiernych „a będzie uzdrowiona dusza moja”. U mnie zwyczajowo, przy podniesieniu, gdy hostia lub kielich są podnoszone.
- Podczas błogosławienia Najświętszym Sakramentem.
- Podczas poświęcenia sztandaru w kościele.
- Po wejściu i przy wyjściu z kościoła przed ołtarzem.
Podczas Mszy Świętej stosuje się komendy ciche. Wejście pocztu, zatrzymanie przed ołtarzem na komendę "poczet STÓJ". Następnie następuje salutowanie sztandarem.
Postawa Pocztu w zależności od zachowania wiernych:
- Wierni siedzą - postawa SPOCZNIJ.
- Wierni stoją - postawa BACZNOŚĆ.
- Wierni klęczą - postawa BACZNOŚĆ.
W przypadku problemów z zapamiętaniem chwytów, dowódca pocztu powinien w odpowiednich momentach wydawać cicho odpowiednie komendy. Ważne jest, aby ustalić zasady przed mszą, by wszystkie poczty zachowywały się w ten sam sposób.
Film instruktażowy: Poczet Sztandarowy
Organizacja Pocztu i Dodatkowe Wskazówki
Pocztem sztandarowym kieruje dowódca pocztu (wydaje komendy), chorąży (w pocztach mundurowych - sztandarowy) trzyma sztandar, a trzecia osoba nazywana jest asystującym. Nowe osoby wybrane do pocztu sztandarowego powinny przejść przeszkolenie w zakresie musztry indywidualnej, czyli: marszu i zatrzymania, zmiany kierunków marszu, zwrotów w miejscu, postawy zasadniczej i swobodnej.
W przypadku występowania większej ilości pocztów, wskazane jest wyznaczenie dowódcy wszystkich pocztów, który wydawałby wszystkie komendy. Pozwoli to uniknąć chaosu i zsynchronizuje wszystkie poczty. Zgodnie z zapisami ceremoniału wojskowego, poczty sztandarowe organizacji pozarządowych, środowisk kombatanckich i innych partnerów społecznych wykonują takie same czynności, jak poczet sztandarowy kompanii honorowej.
Okazje do Wystawiania Sztandaru Strażackiego
Poczty sztandarowe OSP uczestniczą w uroczystościach ważnych dla organizacji, regionalnych, państwowych, patriotycznych, patriotyczno-religijnych, religijnych oraz gdy są zaproszone na uroczystości przez inne organizacje. Przykładowe okazje, podczas których wystawiany jest sztandar:
- Dzień Strażaka (4 maja)
- Rezurekcja
- Boże Ciało (w tym strojenie ołtarzy i udział w procesjach)
- Warta przy Bożym Grobie
- Odpusty parafialne (np. 15 sierpnia, MB Różańcowej)
- Pogrzeby członków straży (wspierających, zwyczajnych, honorowych, MDP)
- Obchody powiatowe Dnia Strażaka
- Święto Konstytucji 3 Maja
- Święto Niepodległości (11 listopada)
- Pielgrzymki
- Uroczystości innych stowarzyszeń (poświęcenie i przekazanie sztandarów, samochodów, figur; obchody rocznic powstania jednostek straży, stowarzyszeń; uroczystości samorządowe) - udział na zaproszenia.
- Inne wydarzenia (np. urodziny proboszcza, spotkanie z biskupem, uroczystości wynikłe pod wpływem wydarzeń jak śmierć Papieża JPII, katastrofa Smoleńska) - tam, gdzie sztandar powinien reprezentować straż.
Przez "wystawienie sztandaru" rozumie się wysłanie całego pocztu sztandarowego na uroczystości, a nie jedynie ustawienie sztandaru w specjalnym zapięciu w ławce.