Prawidłowe zwijanie węży strażackich: Kompleksowy poradnik

Węże strażackie stanowią jeden z fundamentalnych elementów wyposażenia każdej jednostki pożarniczej, umożliwiając skuteczne podawanie środka gaśniczego. Ich prawidłowa obsługa, w tym staranne zwijanie, ma bezpośredni wpływ na powodzenie akcji gaśniczej, bezpieczeństwo ratowników oraz trwałość sprzętu. Niewłaściwe techniki mogą prowadzić do uszkodzeń materiału, utrudnień w rozwinięciu podczas akcji, a w konsekwencji - do obniżenia efektywności działań.

Wprowadzenie do obsługi węży strażackich

Każdy wąż strażacki, zarówno ssawny, jak i tłoczny, musi być wyposażony w łącznik. Umożliwia on podłączenie z jednej strony do motopompy, a z drugiej do prądownicy lub smoka ssawnego. Węże tłoczone służą do transportowania wody od motopompy do prądownicy, natomiast węże ssawne wykorzystywane są do zasysania środka gaśniczego z odpowiedniego zbiornika.

Prawidłowo zwijany wąż posłuży przez długie lata, zapewniając strażakom bezproblemowe i sprawne działanie.

Przygotowanie węża do zwijania

Zanim zwiniemy wąż strażacki, kluczowe jest upewnienie się, że jest on czysty i suchy. To przygotowanie znacznie wydłuża żywotność sprzętu.

Czyszczenie węży strażackich

Po każdej akcji gaśniczej węże strażackie należy natychmiast oczyścić z resztek wody, piasku, sadzy czy innych zanieczyszczeń mechanicznych. Aby prawidłowo oczyścić wąż, należy rozłożyć go na płaskiej powierzchni lub na specjalnym stanowisku czyszczącym.

• Za pomocą szczotki lub miękkiej szmatki należy pozbyć się największych zabrudzeń.
• W przypadku trudniejszych zanieczyszczeń zaleca się użycie wody pod ciśnieniem.
• Nie można zapominać o czyszczeniu złączy, które są narażone na korozję; w tym celu warto skorzystać z wilgotnej szmatki lub szczotki.
• Jeśli pompowana woda zawierała osady, należy przepłukać wnętrze węża, pozbywając się zanieczyszczeń.

Szczególną uwagę należy zwrócić na węże HARDFLEX, które dzięki powłoce zewnętrznej można łatwo przepłukać wodą, a gładka wewnętrzna wykładzina TPU lub gumowa umożliwia szybki spływ środków chemicznych i wody. W przypadku kontaktu z substancjami chemicznymi, takimi jak środki gaśnicze czy detergenty, zaleca się użycie neutralizatorów dostosowanych do rodzaju środka, a następnie dokładne przepłukanie węża, aby uniknąć degradacji materiału i zachować szczelność urządzenia.

Suszenie węży strażackich

Suszenie węży jest jednym z najważniejszych etapów konserwacji, który znacząco wpływa na ich trwałość. Węże powinny być przede wszystkim utrzymywane w suchym stanie i nie powinny być poddawane długotrwałemu działaniu promieniowania słonecznego.

• Po umyciu węże HARDFLEX należy rozwiesić w pozycji poziomej lub pionowej w dobrze wentylowanym pomieszczeniu, unikając bezpośredniego światła słonecznego, które może przyspieszać degradację powłoki zewnętrznej.
• Warto również pozostawić węże rozwinięte, aby woda mogła swobodnie spłynąć, a materiał zachował elastyczność.
• Węże należy regularnie wietrzyć.
• Strażacy korzystają z zaawansowanych rozwiązań, które umożliwiają szybkie suszenie węży.
• Przy bardzo niskich temperaturach należy odwodnić węże, a następnie, jeżeli pozwalają na to warunki, zwinąć je w kręgi bądź ósemki i włożyć do samochodu. Po przyjeździe do strażnicy należy je wyjąć i suszyć w garażu lub na wspinalni, pamiętając, aby do wozu bojowego włożyć drugie, suche węże.

Kontrola stanu technicznego

Ostatnim etapem przygotowania jest dokładna kontrola stanu technicznego węża. Regularne przeglądy i testy ciśnieniowe są obowiązkowe, aby węże strażackie pozostawały sprawne.

• Należy sprawdzić na całej długości, czy nie pojawiły się pęknięcia, przetarcia lub dziury, oraz zwrócić uwagę na złącza i upewnić się, że połączenia są szczelne.
• Zaleca się kontrolę wizualną węży HARDFLEX po każdej akcji gaśniczej, a także przeprowadzanie testów ciśnieniowych zgodnie z zaleceniami producenta, co najmniej raz w roku.
• Podczas przeglądów należy ocenić stan powłoki zewnętrznej, gładkość wykładziny wewnętrznej oraz szczelność złączy i końcówek.
• Węże HARDFLEX należy kierować do naprawy, gdy powłoka zewnętrzna jest przetarta, występują nieszczelności lub zauważalne mikropęknięcia wkładki wewnętrznej. W przypadku poważnych uszkodzeń konieczna jest wymiana całego odcinka, co jest istotne dla bezpieczeństwa działań ratowniczych.

Metody zwijania węży strażackich

Istnieje kilka sposobów na zwinięcie węża strażackiego. Wybór odpowiedniej techniki zależy m.in. od rodzaju sprzętu i planowanego zastosowania. Wszyscy strażacy muszą wziąć udział w intensywnym szkoleniu, zanim rozpoczną służbę przy gaszeniu pożarów, a nauka zwijania węża strażackiego jest jego istotną częścią.

W Polsce standardowo zwija się odcinki wężowe w podwójny krąg, czasem w pojedynczy, niekiedy alarmowo. Wynika to ze strażackiej tradycji i pierwszych regulaminów służby. Nowe metody zostały zaczerpnięte od strażaków z Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, co wynika z ich niezwykłej wygody, ergonomii pracy i, w niektórych sytuacjach, szybkości użycia w porównaniu z odcinkiem zwiniętym w tradycyjny sposób.

Tradycyjne zwijanie w podwójny krąg

To najczęściej stosowana technika w Polsce. Podczas zwijania węża tłocznego w krąg podwójny ćwiczący musi rozwinąć odcinek na całą długość i rozłożyć równo na podłożu bez skręceń.

1. Ćwiczący staje na wysokości odcinka z lewej jego strony i, wykonując wykrok lewą nogą, chwyta łącznik węża w taki sposób, by korona łącznika była skierowana zgodnie z kierunkiem marszu.
2. Przechodząc wzdłuż linii węża (po lewej jego stronie), taśma wężowa układa się na siebie, tworząc podwójną warstwę.
3. Przed końcem odcinka ćwiczący składa trzymany łącznik węża na taśmę wężową dolnej warstwy w odległości od 20 do 40 cm przed łącznikiem (w zależności od rodzaju wykładziny węża).
4. Podwójnie złożony wąż należy obejść lewą stroną i ponownie wrócić na koniec złożonego w pół węża.
5. Ćwiczący zatrzymuje się na końcu złożonego w połowie węża (w jednej linii), wykonuje wykrok lewą nogą i ze skłonem podnosi podwójnie złożoną taśmę wężową.
6. W tym samym czasie dostawia prawą nogę do lewej i w pozycji wyprostowanej, trzymając wąż w dłoniach, zaczyna wykonywać pierwsze zwoje.
7. Zwoje początkowe wykonuje się w dwóch dłoniach do momentu, gdy krąg zaczyna mieć większą średnicę i nie mieści się w dłoniach.
8. W tym momencie ćwiczący przechodzi na lewą stronę węża i, ustawiając się bokiem do kierunku zwijania, przesuwa się w stronę łączników.
9. Podczas przechodzenia bokiem w lewo, wąż spoczywa w lewej ręce, a prawa, zataczając kuliste ruchy, przechwytami nawija wąż, tworząc coraz większy zwój.
10. W przypadku osiągnięcia już znacznej średnicy kręgu, górna część taśmy wężowej z uwagi na kąt nawijania zaczyna się fałdować, co powoduje znaczne utrudnienie przy zwijaniu. Dla usprawnienia techniki należy lewą nogą odsunąć górną warstwę w kierunku łączników. Tę czynność powtarza się do chwili całkowitego zwinięcia odcinka.

Na rozwinięcie odcinka z tradycyjnego, podwójnego kręgu potrzeba dużo wolnego miejsca - minimum 10 m w kierunku rzutu. Istnieje spore ryzyko, że odcinek za pierwszym razem nie rozwinie się całkowicie, co utrudniać mogą między innymi samochody zaparkowane wokół budynku.

Harmonijka prosta (W 75)

Jednym z niestandardowych, lecz coraz popularniejszych zwinięć odcinka W 75 jest harmonijka prosta. W większości przypadków do sprawienia linii głównej używa się tylko jednego takiego odcinka.

1. Do jednego łącznika dołącza się na stałe rozdzielacz, a drugi koniec łączy z nasadą tłoczną samochodu gaśniczego.
2. Wystarczy otworzyć skrytkę auta i, trzymając za rozdzielacz, rozciągnąć harmonijkę.

Zaletą takiego rozwiązania jest to, że linia główna podczas sprawiania nie zaplącze się, a samo rozwinięcie jest zdecydowanie szybsze i wygodniejsze niż w przypadku tradycyjnego kręgu.

Zwijanie w „ślimak” (Cleveland Load)

Metoda zwijania „ślimak”, znana również jako Cleveland Load, jest coraz bardziej rozpowszechniona w Polsce, zaczerpnięta od strażaków z USA i Europy Zachodniej.

• Praktycznie jest to pojedynczy krąg o dużej średnicy - około 1,5 m (szerokość ramion ratownika) złożony na płasko, na końcu którego montuje się prądownicę typu turbo.
• Całość spina się paskami na rzepy lub taśmą do oznaczania terenu, aby uniknąć niekontrolowanego rozwinięcia.
• Takie zwinięcie jest niezwykle chętnie wykorzystywane przez ratowników przy pożarach wewnętrznych ze względu na wygodę użycia w ciasnych przestrzeniach, gdzie sprawne rozwinięcie odcinka ze zwykłego kręgu byłoby niemożliwe.
• „Ślimak” doskonale sprawdza się przed wejściem do mieszkania, na spoczniku klatki schodowej czy wąskim wejściu do piwnicy.
• Wystarczy położyć go na podłodze, zerwać paski i rozłożyć wstępnie w duży krąg.
• Podczas napełniania odcinka wodą ratownik przyklęka na odcinku, aby zablokować jego dynamiczne rozłożenie; nawet bez tego zabiegu nie ma możliwości jego splątania.
• Po całkowitym napełnieniu odcinka wodą i ustawieniu kąta rozproszenia prądu wody, ratownik może wejść do pomieszczenia objętego pożarem.
• Gdy się porusza, odcinek węża na bieżąco wysuwa się z nawodnionych kręgów, co jest niezwykle wygodne - ratownik ciągnie za sobą tylko tyle odcinka, ile w danej chwili potrzebuje.
• Cleveland Load daje efekt sprężynowania poszczególnych okręgów podczas jego rozciągania, co niezwykle ułatwia pracę, dzięki czemu rozwinięcie nie wymaga dużej siły fizycznej.
• Zwijania Cleveland Load używa się jako ostatniego elementu całego układu gaśniczego. Dopuszczalne jest łączenie wielu tak złożonych odcinków.
• Można użyć „ślimaka” w przypadku pożaru domów jednorodzinnych; powinien w zupełności wystarczyć do dotarcia do źródła pożaru. Dla bezpieczeństwa rozwija się jeden odcinek W 52 z podwójnego kręgu jako „zapas awaryjny”.
• Ten sposób zwinięcia sprawdza się również doskonale w większych koszach podnośników hydraulicznych. Wystarczy podłączyć go do suchego pionu za pomocą odpowiedniego przełącznika.

Noszaki wężowe (Kasetony) i jednoosobowe rozwinięcie

Noszaki wężowe, zwane również kasetonami, stanowią innowacyjne rozwiązanie, pozwalające na szybkie i ergonomiczne rozwinięcie długich linii gaśniczych.

• W sklepach z wyposażeniem pożarniczym dostępne są noszaki, które mogą pomieścić aż trzy odcinki węża o rozmiarze W 75 w postaci harmonijki. Pozwala to na rozwinięcie linii o długości od 20 do 60 m z jednego noszaka, a w razie potrzeby można użyć kilku.
• Odcinki są rozwijane niezwykle szybko - prędkość rozwinięcia zależy jedynie od tempa przemieszczania się ratownika, który je niesie.
• Niezwykłą zaletą noszaka jest to, że tak długie linie może układać tylko jeden ratownik.
• Głównym problemem w przypadku odcinków zwiniętych w podwójny krąg jest duża niewygoda w przenoszeniu kilku sztuk; kaseton całkowicie eliminuje ten problem.
• Rozwinięcie długich linii z kręgów angażuje zawsze minimum dwóch ratowników i zajmuje o wiele więcej czasu niż wykorzystanie noszaka.
• W samochodzie należałoby umieścić przynajmniej dwa takie kasetony, w każdym po trzy odcinki. Pozwala to na użycie ich w różnych konfiguracjach: linia główna do 60 m (jeden noszak), linia główna do 120 m (dwa noszaki), linia główna do 60 m oraz jednocześnie linia zasilająca do 60 m (dwa noszaki).
• Kasetony W 75 to również doskonałe wyposażenie podnośników i drabin. Wystarczy podłączyć łącznik węża do suchego pionu samochodu specjalnego i przenieść kaseton do samochodu gaśniczego, z którego będzie zasilanie.
• Konstrukcja noszaka pozwala na zamontowanie na nim dodatkowego wyposażenia. Jeśli będzie służył on do szybkiego sprawiania linii zasilającej, wówczas można na stałe zamocować na nim np.

Oprócz kasetonów W 75 dostępne są również kasetony W 52, które mogą pomieścić trzy odcinki wężowe. Ich zalety są praktycznie takie same, co podobnej, większej wersji - możliwość zabrania przez jednego ratownika wielu odcinków węży w wygodny sposób.

Doskonale sprawdzają się w długich, skomplikowanych dojściach z linią gaśniczą do strefy niebezpiecznej bez ryzyka splątania oraz w przypadku budynków wysokich. Ratownik wchodzący na wyższe kondygnacje tylko z jednym kasetonem jest w stanie rozwinąć linię gaśniczą minimum do piątego piętra (w zależności od rodzaju klatki schodowej oraz długości dojścia od rozdzielacza do klatki).

Linia rozwija się w tempie wchodzenia ratownika na wyższe piętra, nie ma konieczności zatrzymywania się, aby rozwinąć i połączyć węże, jak w przypadku kręgów. Po dojściu do kondygnacji, na której znajduje się pomieszczenie objęte pożarem, wyciąga się z kasetonu nadmiar odcinka do najbliższego łącznika i zespala z ostatnim odcinkiem węża, który posłuży do wejścia do mieszkania objętego pożarem. Tu można wykorzystać wcześniej opisany Cleveland Load.

Jednoosobowe ułożenie na ziemi (substytut kasetonu)

Ten sposób może być substytutem kasetonu, a długą linię może wykonać jeden ratownik.

1. Można ułożyć na ziemi odcinki W 75 skierowane łącznikami w jednym kierunku.
2. Następnie łączy się węże w taki sposób, by wewnętrzny łącznik jednego odcinka łączył się z zewnętrznym łącznikiem kolejnego odcinka.
3. Jeśli połączymy już wszystkie odcinki, które będą wchodziły w skład linii, wówczas jeden skrajny łącznik łączymy z nasadą tłoczną samochodu gaśniczego, a do drugiego łączymy rozdzielacz.
4. Ratownik, który będzie sprawiał linię, w jedną rękę bierze rozdzielacz, a na drugą nakłada łączenia węży, zaczynając od tego najbliżej rozdzielacza.
5. Podczas przemieszczania się ratownika rozwijają się kręgi przy samochodzie.
6. Przy pełnym rozwinięciu odpowiedniego kręgu, z ręki ratownika będą wypadały połączenia węży od łączników, które są najbliżej samochodu (nasady tłocznej), po łączniki najbliżej rozdzielacza.

Zwijanie na płasko (metoda prosta)

Jedną z najbardziej podstawowych metod zwijania węża strażackiego jest zwijanie proste. Metoda ta jest zwykle stosowana, gdy wąż jest ładowany na tył wozu strażackiego lub gdy jest umieszczany w magazynie w remizie.

1. Należy zacząć zwijać koniec węża, który łączy się ze źródłem wody (złącze męskie), w kierunku drugiego końca.
2. Gdy rolka zwiększa swój rozmiar, utrzymuj jej krawędź wyrównaną na pozostałym wężu, co pomoże utrzymać jednolitą rolkę, zgodnie z protokołem strażackim.
3. Po zakończeniu zwijania należy położyć rolkę płasko na ziemi.

Zwijanie „pączka”

Metoda zwijania „pączka” jest najlepsza w sytuacjach, gdy wąż ma być bezpośrednio użyty, ponieważ pozwala na łatwiejsze rozwinięcie i ułatwia podłączenie do innych złączy.

1. Należy złożyć wąż na pół, z męskim końcem na górze, w odległości około dwóch stóp od przeciwległego (żeńskiego) końca.
2. Następnie należy zakończyć zwijanie od złożonego końca.

Podwójne zwijanie „pączka”

Ta metoda działa dobrze dla węży o grubości około 1 ½ do 1 ¾ cala.

• Należy zwinąć wąż od strony zagięcia, tworząc z węża dwie rolki obok siebie.

Samoblokujący się „pączek”

Jeśli chcesz nosić wąż na ramieniu, zwiń wąż za pomocą metody samoblokującego się pączka. Jest to zasadniczo taka sama metoda, jak „pączka”, z wyjątkiem uchwytu wykonanego z samego węża.

Zwijanie w ósemkę

Węże HARDFLEX najlepiej składać w spiralę lub w kształt „ósemki”, zachowując równomierne napięcie i unikając ostrych zakrętów. Takie postępowanie pozwala utrzymać ich elastyczność, a jednocześnie chroni powłokę zewnętrzną przed mikrouszkodzeniami i przetarciami.

Wytyczne dotyczące prawidłowego zwijania

Technika zwijania

Technikę zwijania węża z kręgu wykonuje się na komendę: "Ratownik! (rota lub zastęp) - linię wężową W 52/75 - zwiń".

• Podczas zwijania węży nie wolno ciągnąć ich po podłożu, lecz zawsze przesuwać się w kierunku łączników.
• Dobrze zwinięty wąż powinien cechować się ułożeniem taśmy w jednej linii oraz symetrycznym (owalnym) kształtem.
• Łączniki węża powinny być ułożone jeden po drugim, w taki sposób, by nie stykały się ze sobą. Dopuszczalne jest przesunięcie łączników względem siebie o kilka centymetrów w stronę przeciwną, lecz w taki sposób, by nie powodowały utrudnienia podczas rozwijania ich.
• W przypadku niewłaściwego ułożenia łączników w kręgu należy wąż powtórnie rozwinąć i zwinąć na nowo, uwzględniając różnicę przesunięcia łączników względem siebie.
• Przy odmierzaniu i układaniu łączników zaleca się stosowanie zasady stopy lub zasady buta.

Typowe błędy podczas zwijania

Należy zwracać uwagę na najczęściej popełniane błędy, które mogą negatywnie wpłynąć na stan węża i skuteczność działań:

• Zbyt ciasne zwinięcie: Powoduje uszkodzenia materiału.
• Nierówne warstwy: Utrudniają rozwijanie podczas akcji.
• Nieprawidłowe zwijanie: Prowadzi do powstawania trwałych załamań, co może skrócić żywotność węża i utrudnić jego rozwinięcie.
• W przypadku, gdy wąż jest zwinięty zbyt luźno i samoczynnie rozwija się, należy ułożyć krąg węża na równym podłożu i, ugniatając dłońmi z góry, wyrównać go. Po wyrównaniu kręgu należy docisnąć go kolanem w środkowej jego części i, chwytając obie końcówki węża przy łącznikach, ściągnąć, aż do uzyskania odpowiedniej sztywności i ciasności zwojów.

Magazynowanie zwiniętych węży

Kolejnym ważnym aspektem jest prawidłowe przechowywanie. Magazynowanie węży wymaga spełnienia określonych warunków środowiskowych, aby zachowały swoje właściwości na długie lata.

• Pomieszczenie powinno być suche, wentylowane i chronione przed promieniowaniem UV oraz źródłami ciepła.
• Wąż strażacki powinien znajdować się w suchym i wolnym od wilgoci miejscu.
• Dzięki temu węże strażackie zachowują optymalną elastyczność, a powłoka zewnętrzna HARDFLEX nie ulega nadmiernemu starciu ani degradacji.
• Należy również unikać kontaktu węży z chemikaliami lub substancjami tłustymi, które mogłyby wnikać w materiał powłoki i wpływać na jego trwałość.

Rola producenta i jakość węży

Istotna jest również jakość materiałów, z jakich zostały wykonane węże. Te, które pochodzą od renomowanych producentów, wyróżniają się odpornością na ścieranie i wpływ niekorzystnych warunków atmosferycznych.

Producent węży strażackich Bogdan Gil stosuje odpowiednie materiały, które zapewniają trwałość wyposażenia strażaka na długie lata. Oferowane przez niego węże strażackie HARDFLEX wyróżniają się wysoką odpornością na ścieranie, uszkodzenia mechaniczne oraz trudne warunki atmosferyczne. Powłoka zewnętrzna węży chroni wkładkę wewnętrzną wykonaną z TPU lub gumy, zapewniając płynny przepływ wody lub środka gaśniczego, a jednocześnie minimalizując opory hydrauliczne. Dzięki lekkiej konstrukcji i elastyczności węże są łatwe do rozwinięcia i zwinięcia, co ułatwia zarówno akcje gaśnicze, jak i magazynowanie.

tags: #jak #prawidlowo #zwijac #weze #strazackie