Projektowanie, Rozmieszczenie i Przeglądy Hydrantów Zewnętrznych

Hydranty przeciwpożarowe, montowane w sieciach wodociągowych, są kluczowym elementem ochrony ludzi i obiektów. Hydranty zewnętrzne są wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów oraz do zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej w celach gaśniczych. Poniższy artykuł szczegółowo opisuje wytyczne projektowania i rozmieszczania hydrantów przeciwpożarowych zewnętrznych, a także przytacza najważniejsze przepisy związane z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę, ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowego ich przedłużania i utrzymania.

Kluczowe Przepisy Prawne i Normy

Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030), które jest podstawowym aktem prawnym określającym obowiązek zaopatrzenia obiektu w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst ujednolicony.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690).
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2020 r. w sprawie wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, jakie mają spełniać obiekty budowlane lub ich części oraz inne miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów (Dz.U. 2020 poz. 296).

W tym artykule skupimy się wyłącznie na projektowaniu i rozmieszczaniu hydrantów, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych, które stanowi główny punkt odniesienia dla tych zagadnień.

Wymagania dla Sieci Wodociągowych Przeciwpożarowych

Zasilanie i Wydajność Sieci

Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń. Urządzenia te muszą zapewniać wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny.

Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), również przez co najmniej 2 godziny.

Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Dopuszcza się także budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.

Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych. Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnicy nominalnych wewnętrznych. Projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, musimy sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełniamy założenia rozporządzenia.

Rodzaje i Średnice Hydrantów

Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane, na przykład ze względu na utrudnienia w ruchu lub w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych, w których wymagana ilość wody do celów ppoż. jest zapewniana w ramach ilości wody przewidzianych dla jednostek osadniczych.

Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci. Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN).

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:

1. dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
2. dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
3. dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
4. dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia - 5 dm³/s (dla jednostek osadniczych do 2000 mieszkańców).

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:

• średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150;
• wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s.

Lokalizacja i Oznakowanie

Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Przepisy ściśle regulują ich rozmieszczenie:

• odległość między hydrantami powinna wynosić maksymalnie 150 m. Poza obszarami miejskimi odległość ta powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy;
• od ściany chronionego budynku - co najmniej 5 m.

Wyżej wymienione odległości mają swoje praktyczne uzasadnienie. 5 m od chronionego budynku to odległość minimalna pozwalająca na wykorzystanie hydrantu w warunkach rozwiniętego pożaru, kiedy płomienie wychodzą przez okna. 75 m to odległość pozwalająca na szybkie zbudowanie zasilania dla pierwszego wozu gaśniczego minimalnym nakładem ratowników. 150 m to odległość pozwalająca na przetłoczenie wody z hydrantu na miejsce akcji gaśniczej bez konieczności stosowania pompy pośredniczącej.

Miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami (PN-EN ISO 7010), wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu. Znaki bezpieczeństwa powinny posiadać świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D).

Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu. Na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania. Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa. W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.

Do oznakowania hydrantów zewnętrznych stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne. Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej, dla których obowiązuje norma PN-EN ISO 7010. Informacje na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych umieszcza się na tabliczkach orientacyjnych. Na czerwonych umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.

Obowiązek Zapewnienia Wody do Zewnętrznego Gaszenia Pożaru

Podstawowym źródłem wody do celów gaśniczych w Polsce są hydranty zewnętrzne. Obowiązek zaopatrzenia obiektu w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru wynika z Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 Nr 124 poz. 1030).

Prawo budowlane mówi, że obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami technicznej, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. Dla niektórych obiektów konieczne jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru - szczegółowe wytyczne zawarte są we wspomnianym rozporządzeniu MSWiA. W rozporządzeniu znajdują się również informacje dotyczące sposobów określania wymaganej ilości wody do celów ppoż.

Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s. Woda do celów przeciwpożarowych dla obiektów powinna być dostępna w szczególności z urządzeń zaopatrujących w wodę ludność, zgodnie z regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków.

Określenia potrzeb w zakresie instalowania hydrantów dokonują właściwe miejscowo organy Państwowej Straży Pożarnej w ramach opiniowania projektów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w trybie określonym w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komendant PSP ma 14 dni na zajęcie stanowiska w sprawie zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektu budowlanego.

Wyzwania i Typowe Błędy w Przeglądach i Pomiarach Hydrantów

Problemy z Lokalizacją i Oznakowaniem

Wymagania rozporządzenia bywają obarczone pewnymi ograniczeniami, co prowadzi do niezgodności. Przykładowo, najbliższy hydrant w odległości 76 m w linii prostej, z dojściem po utwardzonej drodze, może kwalifikować się do decyzji administracyjnej nakazującej usunięcie niezgodności. Natomiast hydrant w odległości 74 m, który jest oddzielony od chronionego budynku autostradą, linią kolejową, rzeką, itp., może zostać uznany za zgodny z przepisami. Na szczęście, dla pierwszego przypadku minister przewidział podejście indywidualne i możliwość uzyskania odstępstwa, jedną z dróg jest ekspertyza ppoż.

Niestety, często właściciele obiektów pozostają w błogiej nieświadomości lub przekonaniu, że wszystko jest w porządku. Hydranty mogą być sprawne, ale źle zlokalizowane - zbyt blisko lub zbyt daleko od chronionego obiektu. W opinii ekspertów, obowiązkiem zarówno osoby wykonującej przegląd hydrantu, jak i autora instrukcji bezpieczeństwa pożarowego (IBP), jest wskazanie niezgodności w zakresie lokalizacji hydrantu zewnętrznego. Podobnie brak oznakowania hydrantu jest często pomijany w protokołach, a w przypadku hydrantów podziemnych to podstawa, decydująca o tym, czy strażacy go w ogóle znajdą.

Nieprawidłowe Metody Pomiarowe

Kolejny problem dotyczy właściwego stosowania metody pomiarowej. Na rynku dostępne są dwa zestawy urządzeń do badań hydrantów zewnętrznych:

1. Przepływomierz o dużej przepustowości - rozwiązanie stosunkowo drogie i rzadko stosowane.
2. Zestaw dysz pomiarowych stosowanych w komplecie z manometrem - zdecydowanie bardziej popularny.

Najbardziej popularnym zestawem pomiarowym jest zestaw HYDRO-TEST firmy Biatech, zawierający dysze o średnicach 22, 26, 32 i 37 milimetrów, przeznaczone do badania hydrantów o wydajności odpowiednio 5, 10, 15 i 20 dm³/s.

Bardzo częstym błędem podczas pomiarów jest stosowanie dyszy nieodpowiedniej do badanego hydrantu. Zastosowanie za małej dyszy (np. DP 26 do hydrantu DN 100) nie pozwoli na właściwe zbadanie parametrów minimalnych hydrantu - hydrant DN 100 powinien mieć wydajność 15 dm³/s, nawet jeśli dla obiektu wymagane jest 10 dm³/s. Z kolei zastosowanie za dużej dyszy (np. DP 26 do hydrantu DN 80 o wydajności 5 dm³/s) prowadzi do sytuacji, gdzie ciśnienie podczas pomiaru może być niższe niż wymagane (np. około 0,06 MPa zamiast 0,1 MPa).

Innym problemem jest bezrefleksyjne podejście do wyników pomiarów. Przy sprawnej sieci wodociągowej różnica między ciśnieniem statycznym a dynamicznym dla hydrantu DN 80 powinna wynosić około 0,05 MPa, a spadek większy niż 0,1 MPa powinien budzić poważne wątpliwości. W takim przypadku często problem tkwi w zasuwie, która nie została całkowicie otwarta.

Pomiary Przy Jednoczesnym Poborze Wody

Często dla budynków wymaga się takiej ilości wody, że konieczne staje się wykorzystanie dwóch lub więcej hydrantów jednocześnie. Wykonuje się wtedy badanie podczas poboru wody z kilku hydrantów równocześnie. Podstawowy zestaw HYDRO-TEST do badania hydrantów zewnętrznych posiada po jednej dyszy z każdego rozmiaru. Posiadając taki zestaw, nie można wykonać pomiaru jednoczesnego z dwóch hydrantów o takiej samej wydajności nominalnej. Zastosowanie dwóch różnych dysz, np. DP 26 i DP 32 do badania dwóch hydrantów DN 80, spowoduje przekłamanie badania w sposób podobny, jak w przypadku badania pojedynczego hydrantu.

Znacznie poważniejszym problemem, często dostrzeganym w protokołach z pomiarów hydrantów przy poborze jednoczesnym, jest niewłaściwa metodologia. Wiele badań przy poborze jednoczesnym odbywa się w ten sposób, że jedna dysza pomiarowa z manometrem montowana jest na jednym z hydrantów, a drugi hydrant odkręcany jest na tzw. „wolny wylew” - czyli woda wypływa bez żadnego zdławienia przepływu przez nasadę np. 75 mm. Taki sposób wykonania badania dyskwalifikuje je całkowicie.

Regularne Przeglądy Techniczne i Badanie Wydajności

Przegląd techniczny hydrantów zewnętrznych to kompleksowy proces weryfikacji stanu urządzenia i jego zdolności do szybkiego, bezawaryjnego działania w sytuacji zagrożenia pożarem. Zgodnie z Rozporządzeniem MSWiA z dnia 24 lipca 2009 r., przegląd hydrantów zewnętrznych należy przeprowadzać co najmniej raz w roku. Obowiązkiem wykonującego przegląd jest również wskazanie niezgodności w zakresie lokalizacji i oznakowania hydrantu.

Jednym z kluczowych elementów przeglądu jest badanie wydajności hydrantów zewnętrznych. Polega ono na pomiarze ilości wody (w dm³/s), jaką hydrant może dostarczyć przy otwartym zaworze, w celu weryfikacji, czy hydrant dostarcza wystarczającą ilość wody zgodnie z wymaganiami technicznymi. Regularne przeglądy pozwalają nie tylko potwierdzić ich sprawność, ale również wykryć usterki i nieprawidłowości, które mogłyby uniemożliwić ich użycie podczas pożaru, takie jak:

• niewystarczająca wydajność hydrantu, poniżej wymaganych wartości;
• zanieczyszczenie komory hydrantowej;
• utrudniony dostęp do hydrantu (np. brak zakazu parkowania).

Oprócz obowiązkowych, corocznych kontroli, istnieją sytuacje, w których zalecane lub wymagane jest przeprowadzenie dodatkowego przeglądu hydrantu zewnętrznego, np. przygotowanie obiektu do odbioru przez Państwową Straż Pożarną lub długotrwałe wyłączenie hydrantu z eksploatacji.

Przeglądy mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i sprzęt. Po zakończeniu prac serwisowych sporządza się szczegółowy protokół przeglądu hydrantu zewnętrznego, który dokumentuje przeprowadzoną kontrolę, jej wyniki, uwagi techniczne i zalecenia pokontrolne.

tags: #jak #przedluzyc #hydrant