Pastele olejne to niezwykle wdzięczne medium, które pozwala uzyskać efekt zbliżony do klasycznego malarstwa, jednocześnie oferując wygodę, jaką daje na co dzień zwykła kredka. Niezależnie od tego, czy interesuje Cię tradycyjny malarski pejzaż, czy nowoczesny, dynamiczny trend znany w internecie jako oil pastels speed drawing, ten artykuł dostarczy Ci niezbędnej wiedzy. Dowiesz się z niego, jak nakładać kolory, jakich narzędzi używać, jakie techniki wypróbować i jak optymalnie przygotować powierzchnię do pracy. To medium hybrydowe łączy swobodę klasycznego rysunku z grubą fakturą farb.
Czym są pastele olejne i dlaczego warto nimi malować?
Pastel olejny to wyjątkowy materiał plastyczny, który łączy w sobie pigment, wosk oraz nierzadko odrobinę tłustych spoiw. Dzięki temu sztyft ma bardzo gładką, niemal masłową konsystencję, która pozwala na gładkie i miękkie pokrywanie płaszczyzny. Każda taka kredka charakteryzuje się dużą wydajnością i pozwala na mocne pociągnięcia, pozostawiając na kartonie wyraźną, grubą warstwę. Malarstwo przy użyciu tych sztyftów pozwala na tworzenie fascynujących dzieł o fakturze przypominającej tradycyjne farby, a zarazem, gdy zajdzie taka potrzeba, wciąż umożliwia precyzyjne rysowanie małych, subtelnych detali.
Charakterystyka pasteli olejnych
W odróżnieniu od innych narzędzi, to medium nie kruszy się tak intensywnie na rękach, co sprawia, że malowanie pastelami staje się czystsze i bardziej satysfakcjonujące. Intensywne kolory i niezwykle bogata gama barw sprawiają, że nawet początkujący twórcy mogą bardzo szybko i intuicyjnie uzyskać profesjonalnie wyglądający rysunek.
Pastel olejny a pastel suchy - różnice
Na rynku artykułów dla artystów znajdziemy przeróżne rodzaje pasteli, które różnią się od siebie spoiwem oraz stopniem miękkości. Główne kategorie, z jakimi spotkasz się w sklepie plastycznym, to z jednej strony pastele suche (dzielące się na pastele miękkie i pastele twarde), a z drugiej - kredki pastelowe olejne. Pastele suche są bardzo sypkie, dają matowe, pudrowe wykończenie, lecz jednocześnie wymagają bardzo starannego i silnego utrwalania w trakcie tworzenia. Z kolei pastel olejny zawiera solidne spoiwo woskowo-olejne. Z tego powodu fizycznie jest nieco twardszy w chwycie, ale po silniejszym przyciśnięciu do papieru staje się niezwykle plastyczny i lepki. Rysunek pastelami wykonanymi na bazie oleju charakteryzuje się specyficznym blaskiem i odpornością na osypywanie. Ich elastyczność sprawia, że praca z tym materiałem przypomina nieco malowanie grubymi, gęstymi warstwami, w przeciwieństwie do tworzenia pylistych chmur charakterystycznych dla wariantów suchych. Wybierając to narzędzie, nie musisz obawiać się intensywnego, uciążliwego pylenia pigmentu w domu, jak to ma miejsce w przypadku, gdy w użyciu są pastele suche.
Wybór odpowiednich materiałów
Wybór podłoża do pracy z pastelami olejnymi
Odpowiednio przygotowana powierzchnia to połowa sukcesu w każdej technice artystycznej. Pytając o to, jakie podłoże wybrać pod kredki pastelowe, warto zacząć od papieru. Najpopularniejszym wyborem jest grubszy karton lub specjalistyczny papier z wyraźnym ziarnem. Szorstka powierzchnia papieru ułatwia dosłowne "ścieranie" pigmentu ze sztyftu podczas pociągnięcia, co umożliwia późniejsze nakładanie wielu kolejnych warstw koloru bez nadmiernego ślizgania się narzędzia.
Znakomitym pomysłem jest również kolorowy papier. Wykorzystanie z góry barwnego tła jako koloru bazowego pod rysunek, nadaje całości pracy od razu unikalną, zdefiniowaną tonację. Dzięki temu zaoszczędzimy też mnóstwo czasu, gdyż nie musimy żmudnie zamalowywać każdej pustej luki na arkuszu. Zawsze warto testować i obserwować, jak intensywniejszy kolor samego podłoża wpływa i współgra z nakładanymi później świetlistymi barwami. Kolory papierów dodają charakteru rysunkom, a co najważniejsze, możemy w pełni wykorzystać walory pasteli olejnych. Idzie za tym użytkowanie całej gamy barwnej, w tym koloru białego. Na białej kartce biały kolor nie będzie wyglądał ładnie - wręcz zniknie, a praca może wydawać się przez to mdła. Biel, jak i inne jasne barwy, staje się wyraźniejsza, a kontrasty wzmocnione, gdy papier ma określony odcień i barwę. Nie twierdzimy jednak, że rysowanie na białym papierze jest złe - wszystko zależy od oczekiwanego efektu.
Oczywiście na papierze świat się nie kończy. Pastele można stosować również na wielu innych materiałach. Odpowiednio zagruntowane płótno, czyste drewno czy twarde podobrazie dają na finiszu wspaniały, niezwykle malarski efekt, otwierając tym samym zupełnie nowe drogi kreatywnej ekspresji. Niektórzy artyści preferują gładką kartkę, ponieważ w ten sposób najlepiej można stworzyć światłocień oraz „woskowy” blask.
Wybór pasteli olejnych
Jeśli chcesz spróbować swoich sił w tej dziedzinie, upewnij się, że masz pod ręką profesjonalne produkty. Wybierając swój zestaw pasteli olejnych, zwróć uwagę przede wszystkim na nasycenie kolorów, wielkość oraz twardość. Rysowanie małymi kredkami nie będzie dla Ciebie komfortowe, zwłaszcza jeśli będą się szybko zużywać. W przypadku pasteli przeznaczonych dla dzieci ważna jest ich miękkość, gdyż młodsi mają często skłonność do mocnego naciskania kredek, czym w przypadku zbyt „maślanych” artykułów mogą doprowadzić do ich szybkiego zniszczenia.
Podstawy techniki malowania pejzażu pastelami olejnymi
Planowanie i szkicowanie
Zanim zaczniesz malować pastelami olejnymi na dobre, niezwykle ważne jest, aby odpowiednio zaplanować szkic. Najlepiej wykonać go lekko i subtelnie za pomocą kredki w neutralnym odcieniu. Unikaj zwykłego ołówka grafitowego - jego pył może niestety zabrudzić jasne, nasycone kolory w późniejszych fazach pracy. Pierwsze kroki na kartonie najlepiej zaczynać od cienkich, łagodnych warstw, lekko zaznaczając tylko główną kompozycję. Pamiętaj o złotej zasadzie wielu artystów: na początku pracy zupełnie nie skupiaj się na małych elementach. Zawsze staraj się rysować od ogółu do szczegółu, formując zarysy dużymi blokami barwnymi.
Nakładanie warstw i kontrola nacisku
Rysowanie pastelami olejnymi przypomina rysowanie kredkami woskowymi lub świecowymi. Podstawową zasadą jest rozpoczęcie od koloru bazowego. Nakładamy kolory na siebie i zaczynamy od nałożenia koloru bazowego - koloru głównego, górującego. Na przykład, jeśli kolorem bazowym okaże się łososiowy, pokrywamy nim dokładnie powierzchnię kartki tak, by zakryć przebijający się jej odcień. W stu procentach nie będziemy nigdy w stanie idealnie pokryć kartki pastelą olejną, zwłaszcza przy nakładaniu pierwszej warstwy.
Kluczem do opanowania narzędzi jest kontrola nacisku. Musisz wyczuć, z jaką siłą dociskać pastelę do bazy. Subtelne muskanie kartonu tworzy cienką, delikatną i lekko transparentną warstwę. Z kolei silny i pewny nacisk pozwala na ułożenie grubej, kryjącej plamy pigmentu. Grając kontrastem pomiędzy grubością warstw, można zbudować iluzję, że nasz obraz dysponuje niezwykłą głębią. Intensywność koloru uzyskujemy za pomocą odpowiedniego docisku dłoni - im bardziej będziemy dociskać pastelę do kartki, tym intensywniejszy kolor uzyskamy. Z czasem nakładane na siebie pastele i warstwy kolorów dokładnie zakryją nam powierzchnię papieru.
Tam, gdzie występuje silny połysk (czysta biel), wypukłość lub bardzo jasna partia, nakładamy biały kolor bezpośrednio na kolor podkładowy. Mocno dociskając, uzyskamy taki sam efekt, jakbyśmy nakładali kilka warstw innych kolorów na siebie. Przy mocniejszym docisku zaznaczamy idealnie nasz jasny punkt, a przy okazji uzyskujemy świetny efekt woskowego połysku. Dodatkowo białą pastelą możemy rozjaśniać warstwy kolorów już nałożonych i odwrotnie - przyciemniać nimi biel i nadawać jej konkretnego odcienia. Warto jednak pamiętać, że biała pastela olejna lubi się brudzić. Kiedy widzimy, że kolor nie jest czysty, warto ją przetrzeć chusteczką lub ręcznikiem papierowym. Dopiero taką oczyszczoną nakładamy na papier.
Mieszanie i rozcieranie kolorów
Rozcieranie pasteli olejnych jest czynnością, która bardzo często sprawia trudność początkującym hobbystom. W przeciwieństwie do puszystej i sypkiej konsystencji suchych wariantów, gęsta i tłusta struktura wersji olejnej stawia znaczny opór przy próbie łączenia barw samym tylko palcem.
Aby z sukcesem płynnie połączyć plamy i precyzyjnie operować mieszaniem kolorów, warto zainwestować w twarde, zwijane wiszery papierowe lub specjalne, silikonowe dłutka. Czasami w podbramkowej sytuacji sprawdzi się nawet zgięta w trójkąt chusteczka higieniczna, która doskonale radzi sobie z wygładzaniem krawędzi i sprawia, że przejścia tonów stają się delikatne.
Dodatkowym, bardzo przydatnym „trikiem” jest wykorzystywanie jasnych sztyftów (szczególnie białych lub kremowych) w roli naturalnego blendera. Przeciągnięcie jasną kredką po stykających się dwóch ciemniejszych kolorach doskonale je ujednolici i sprawi, że powstaną nowe, pastelowe odcienie.
Zaawansowane techniki w malarstwie pejzażowym
Kiedy poczujesz się pewniej, nadejdzie czas, aby wdrożyć bardziej zaawansowane techniki malowania pastelami olejnymi.
Warstwowanie (blikowanie)
Klasyczną i najbardziej intuicyjną metodą jest warstwowanie, potocznie nazywane blikowaniem. Opiera się na tym, by nakładać kolory bezpośrednio jeden na drugi, co naturalnie sprzyja mieszaniu się pigmentów już na samym rysunku.
Sgraffito
Inną fascynującą metodą plastyczną jest sgraffito. Aby prawidłowo uzyskać efekt wydrapanki, nałóż na papier grubą, solidną warstwę jasnego, radosnego koloru, a następnie szczelnie przykryj ją ciemniejszą (np. granatem lub czernią). Następnie weź w dłoń twarde narzędzie - świetnie sprawdzi się malarski nożyk, bambusowy patyczek, a nawet trzonek, jaki posiada każdy pędzel. Wydrapując na ciemnej powierzchni wybrany wzór, odsłonisz piękne, jasne dno. To daje fantastyczną teksturę.
Impasto
Trzecią niezwykle popularną opcją jest technika impasto. Opiera się ona na nakładaniu olbrzymich, odstających ilości spoiwa tak grubymi warstwami, że prace wykonane tym sposobem zyskują dosłownie fizyczny, trójwymiarowy wymiar. Jest to wymarzony sposób, aby stworzyć ekspresyjny portret lub gęsty, oniryczny pejzaż abstrakcyjny.
Łączenie z rozpuszczalnikami i innymi mediami
Zdecydowanie tak! Jest to wręcz jeden z głównych powodów, dla których pastel olejny cieszy się statusem tak wszechstronnego i uwielbianego przez artystów materiału. Gdy w grę wchodzi profesjonalne malarstwo, włączenie do procesu bezwonnych rozpuszczalników robi ogromną różnicę. Płynna, chemiczna terpentyna (lub specjalny olej mineralny) naniesiona na ułożoną kreskę całkowicie zmienia zachowanie pigmentu na papierze. Tego typu praca polega na tym, że narysowane plamy zaczynamy rozmywać pędzelkiem zwilżonym w medium. Twarda dotąd linia momentalnie zamienia się w płynny i rzadki laserunek. Dzięki temu zabiegowi rysowanie staje się dosłownie procesem przypominającym malowanie akwarelą, choć substancją bazową pozostaje "oil". Często zdarza się, że twórcy tworzą wstępne podmalówki rozmytymi pastelami, a finalne, drobne bliki świetlne realizują tradycyjnymi farbami olejnymi - i odwrotnie. Zachęcamy, aby swobodnie eksperymentować z różnorodnymi technikami plastycznymi i łączeniem mediów, gdyż to najszybsza droga do znalezienia własnego unikalnego stylu.
Oil Pastels Speed Drawing - dynamiczne pejzaże
W erze mediów społecznościowych zawrotnej kariery doczekał się estetyczny format wideo znany szerzej jako oil pastels speed drawing. Skupia się on na tym, aby w stosunkowo krótkim czasie wygenerować małe, lecz niezwykle nasycone barwami, dynamiczne dzieło. Ta szybka forma sztuki odrzuca powolne, detaliczne cyzelowanie szczegółów na rzecz odważnych pociągnięć i silnej ekspresji.
Aby przygotować własną szybką formę, weź niewielki, kwadratowy arkusz i odizoluj jego krawędzie taśmą maskującą. Przygotuj wcześniej mocno zredukowaną paletę barw - wystarczą zaledwie 3-4 intensywne, nasycone kolory plus czerń i biel. Pracuj w skupieniu, ale z zacięciem. Kładź mocne, pewne plamy barwne, nie przejmując się perfekcjonizmem. Takie dynamiczne ćwiczenie to fenomenalny sposób na plener malarski. Wrzuć pudełko pasteli do kieszeni i twórz ekspresyjne krajobrazy w zaledwie kilka minut wprost z ławki w parku. Taka praktyka idealnie rozwija decyzyjność i zmysł artystyczny zarówno amatorów, jak i rutynowanych plastyków.
Oil Pastel landscape #60 / How to Paint Forest Nature for Beginners _ Healing ASMR Drawing
Korygowanie błędów i dbałość o detale
Rysowanie pastelami olejnymi może wydać się trudne, ponieważ ciężko pozbyć się pomyłek. Dlatego warto rysować z uwagą, aby nie popełniać większych błędów. Jeżeli jednak zdarzy się jakaś drobna pomyłka, możemy to naprawić, sięgając po nożyk do papieru. Trzymając jego krawędź poziomo do kartki niczym szpachelkę, zeskrobujemy warstwę pasteli z papieru. Niestety sztyfty nie są przystosowane do dłubaniny przy szczegółach, aczkolwiek można uzyskać dobre efekty, podejmując odpowiednie działanie. Przede wszystkim warto sięgać po większe formaty papieru. Większe formaty oznaczają większe rysunki, a większe rysunki dają większą możliwość zadbania o szczegóły, np. format A3 i więcej. Kolejną rzeczą jest umiejętne używanie krawędzi sztyftów. Rysowanie pastelami olejnymi z początku może sprawiać trudności, ale ostatecznie nie jest to technika nie do opanowania. Tym bardziej, że w połączeniu z gładkim papierem można uzyskać świetny efekt wypełnionej woskiem powierzchni.
Zabezpieczanie gotowych prac
Na koniec każdego procesu twórczego, w sposób naturalny pojawia się niezwykle ważne zagadnienie konserwacji naszego dzieła. Pastel olejny z racji swojej budowy jest dość specyficzny. Choć nie pyli, jego wierzchnia struktura nigdy nie schnie całkowicie i bywa lekko lepka, co czyni ją podatną na osiadanie kurzu, przypadkowe zarysowania paznokciem czy inne zanieczyszczenia.
Czy standardowa fiksatywa pomoże w utrwaleniu i uchroni przed uszkodzeniami? Eksperci zdecydowanie odradzają klasyczne lakiery i utrwalacze stosowane przy węglu czy graficie. Zwykły aerozol na bazie alkoholu potrafi niestety rozpuścić wosk obecny w sztyfcie, co skutkuje zmatowieniem powierzchni lub drastyczną zmianą barw. Jeżeli zależy nam na wysokiej jakości zabezpieczenia poprzez chemię, musimy poszukać specjalnych płynnych werniksów przeznaczonych absolutnie wyłącznie do technik olejnych i nakładać je cienko szpachelką.
Najlepiej jednak sprawdzi się fizyczna oprawa w grubą ramę zabezpieczoną szkłem akrylowym lub mineralnym. Pamiętaj tylko o wykorzystaniu tekturowego passe-partout z odpowiednim dystansem. Obraz bezwzględnie nie może stykać się fizycznie z powierzchnią szybki, w przeciwnym razie farba się do niej przylepi, bezpowrotnie niszcząc długie godziny Twojej pracy plastycznych poszukiwań.