Jak Bezpiecznie Ugasić Pożar Oleju Jadalnego w Kuchni

Pożary w kuchni to jedne z najczęstszych przyczyn domowych zagrożeń, zwłaszcza podczas gotowania tłuszczów i olejów. Szybka i, co najważniejsze, właściwa reakcja jest kluczowa, aby opanować sytuację i zapewnić bezpieczeństwo sobie oraz innym domownikom. Wiele zagrożeń związanych z pożarami tłuszczów i olejów spożywczych wynika z nieumiejętnych prób ich gaszenia, a niestety wiedza w tym zakresie jest wciąż dość mała.

Dlaczego Woda to Najgorszy Wybór?

To absolutnie podstawowa zasada przy gaszeniu pożarów kuchennych, zwłaszcza pożarów tłuszczów i olejów: nigdy nie dolewaj wody. Gaszenie tłuszczu za pomocą wody może skończyć się tragicznie, prowadząc do eksplozji, rozprzestrzenienia się ognia, a nawet zajęcia całego domu. Dlaczego tak się dzieje?

Woda jest znacznie lżejsza od nagrzanego oleju i nie miesza się z nim. Kiedy próbuje się gasić pożar na patelni wodą, woda natychmiast opada na dno naczynia. W kontakcie z rozgrzanym tłuszczem jej temperatura gwałtownie wzrasta, co prowadzi do błyskawicznego zamieniania się w parę wodną. Para, będąc lżejsza od oleju, przemieszcza się do góry, gwałtownie wyrzucając płonące kropelki oleju i rozprzestrzeniając ogień w postaci "chmury ognia" na całą kuchnię. Wyrzuty płonącego tłuszczu są niezwykle widowiskowe; wznoszący się na wysokość nawet kilku metrów słup ognia i fala gorąca robią wrażenie, a w niewielkim pomieszczeniu kuchennym mogą być katastrofalne w skutkach.

Właściwości fizykochemiczne oleju i wody

Zrozumienie właściwości fizykochemicznych oleju i wody jest kluczowe w kontekście bezpieczeństwa. W przypadku olejów spożywczych zapaleniu ulegają nie pary cieczy, lecz produkty rozkładu termicznego. Intensywne podgrzewanie tłuszczu, zwłaszcza w niewielkich ilościach, prowadzi do jego szybkiego rozkładu, który objawia się powstaniem białego dymu. Samozapłon jest kwestią czasu dalszego podgrzewania.

Próby przeprowadzone w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) pokazały, że w sprzyjających warunkach (wysoka temperatura otoczenia, brak wentylacji) do samozapłonu może dojść już kilka minut po rozpoczęciu podgrzewania tłuszczu. Samozapłon oleju spożywczego oznacza, że olej w całej objętości jest rozgrzany do temperatury, która pozwala na zapalenie się produktów rozkładu termicznego w kontakcie z powietrzem. W badaniach dla oleju rzepakowego tę temperaturę oceniono na około 320°C.

Wlanie wody do tłuszczu o tyle zbliża warunki spalania do wybuchu gazu czy par cieczy, że w obu przypadkach spalanie zachodzi przestrzennie. Procesy te jednak zasadniczo różnią się dynamiką. Prędkość rozprzestrzeniania się płomienia oleju jest stosunkowo mała, a czas spalania chmury oleju długi - może wynosić nawet kilka sekund. To nieporównywalne z czasem liczonym w milisekundach, w jakim zachodzi wybuch gazu. Wolniejsze spalanie oznacza mniejszą szybkość narastania ciśnienia, a w rezultacie nie tworzy się fala uderzeniowa.

Wzrost ciśnienia i uszkodzenia - wyniki badań

Wielkość nadciśnienia, jakie powstaje w pomieszczeniu w wyniku wyrzutu płonącego oleju, jest stosunkowo niewielka, ale może spowodować wymierne zniszczenia ze względu na dość długi czas oddziaływania, określany jako impuls lub fala impulsu. Może to trwać tak długo, jak spala się przestrzennie tłuszcz, czyli kilka sekund. Literatura przedmiotu podaje, że już ciśnienie rzędu 1-2 kPa może powodować zniszczenie szyb, a wyższe wartości (5-10 kPa) często skutkują uszkodzeniem ścian. W polskim prawodawstwie za pomieszczenie zagrożone wybuchem uznaje się takie, w którym wartość nadciśnienia powstałego w rezultacie zapłonu palnych gazów, par lub pyłów może wynosić ponad 5 kPa.

Na podstawie prób przeprowadzanych w SGSP jednoznacznie stwierdzono, że tylko część oleju ulega spaleniu (maksymalnie 50%), a nie cała wlana do oleju woda odparowuje. W żadnej z przeprowadzonych dotychczas kilkunastu prób nie odnotowano przyrostu ciśnienia większego niż 15 mbar (1,5 kPa). Mimo to, zaobserwowano oddziaływanie znacznych sił na elementy konstrukcyjne pomieszczenia, w tym skutkujących uszkodzeniem okna i wybiciem szyb. O skali zniszczenia decyduje nie szybkość narastania ciśnienia, lecz raczej długi czas jego oddziaływania. Wielkość nadciśnienia jest bezpośrednio związana z ilością spalanego w powietrzu oleju po wyrzucie oraz z szybkością spalania, która z kolei zależy od powierzchni kontaktu oleju z powietrzem.

Wyniki pomiarów zmian temperatury w pomieszczeniu pokazały, że temperatura w dolnej partii pomieszczenia utrzymywała się na niskim poziomie. Tłumaczy to brak poważniejszych obrażeń u większości osób dokonujących nieudanych prób gaszenia oleju wodą, które odruchowo uchylały się lub skrywały pod stołem.

Sprawdzone Metody Gaszenia Pożaru Oleju

1. Odcięcie dopływu tlenu - podstawa

Przykrycie płomieni to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów na ugaszenie ognia poprzez odcięcie dopływu tlenu. Gdy dojdzie do zapalenia się tłuszczu na patelni lub w garnku:

• Metalowa pokrywka: Idealnie sprawdzi się metalowa pokrywka od garnka lub inny niepalny przedmiot. Przykryj nią płonące naczynie, pamiętając, aby nie podnosić jej zbyt szybko po ugaszeniu ognia, by uniknąć ponownego zapłonu.
• Koc gaśniczy: To specjalny koc wykonany z materiału ognioodpornego, który szybko odcina dopływ tlenu do płomieni. Warto przechowywać koc gaśniczy pod ręką i wiedzieć, gdzie go szukać w razie pożaru.
• Mokra ściereczka (ostrożnie): Namocz grubą bawełnianą ściereczkę w wodzie, ale pamiętaj, aby nie kapała. Delikatnie zarzuć ją na płomienie. Ta metoda wymaga jednak dużej ostrożności, aby nie rozlać wody na gorący olej.

2. Wyłączenie źródła ciepła

Jeżeli ogień wybuchł na kuchence, wyłączenie jej jest niezbędne, aby zatrzymać podgrzewanie palącego się materiału. Zatrzymanie źródła ciepła znacznie zmniejsza intensywność pożaru i zapobiega dalszemu nagrzewaniu oleju.

3. Soda oczyszczona lub sól (dla małych pożarów)

Jeśli pożar jest niewielki, możesz wykorzystać sodę oczyszczoną lub sól kuchenną, aby go stłumić. Oba te produkty mogą pomóc w ograniczeniu płomieni dzięki swoim właściwościom tłumiącym. Wysypanie dużej ilości sody bezpośrednio na płomienie może pomóc w ich ugaszeniu. Soda oczyszczona, będąc substancją chemiczną, reaguje z płomieniem, tworząc warstwę izolującą, która tłumi ogień. Jednakże, ta metoda wymaga ostrożności i nie jest tak skuteczna jak metody odcinania tlenu.

Gaśnice Dedykowane do Pożarów Olejów i Tłuszczów

Pożary tłuszczów i olejów jadalnych sklasyfikowane zostały jako grupa pożarów F. Należy wybierać gaśnice, które są specjalnie przeznaczone do walki z tego typu zagrożeniami.

Gaśnice pianowe ABF (klasa F)

Gaśnice pianowe ABF są specjalnie przeznaczone do gaszenia płynnych materiałów łatwopalnych, takich jak tłuszcze i oleje. Jeśli masz taką gaśnicę w domu, to najlepszy moment, aby z niej skorzystać. Są one wyposażone w środki gaśnicze bazujące na roztworach wodnych ze specjalną kompozycją chemikaliów i dodatków pieniących oraz soli potasowych, które tworzą izolującą pianę na powierzchni płonącego oleju. Piana ta odcina dopływ tlenu i skutecznie chłodzi, bardzo dobrze chroniąc przed ponownym zapłonem.

Do gaszenia pożarów spowodowanych tłuszczami i olejami jadalnymi można użyć domowych gaśnic pianowych (klasa F). Gaśnice tego rodzaju sprawdzają się również w gaszeniu ciał stałych, takich jak drewno, tworzywa sztuczne czy tkaniny. Są one niewielkie, stosunkowo lekkie i wykorzystują ekologiczny i nietoksyczny środek gaśniczy, co sprawia, że są idealnym wyposażeniem każdego domu i mieszkania.

Czego unikać w wyborze gaśnic?

Oleje i tłuszcze nie powinny być gaszone gaśnicami proszkowymi. Chociaż straż pożarna w niektórych interwencjach może używać gaśnic proszkowych do opanowania sytuacji, dla użytkownika domowego gaśnice klasy F są znacznie bezpieczniejsze i skuteczniejsze w przypadku pożarów tłuszczu, ponieważ proszek może rozprzestrzenić płonący olej i utrudnić dalsze działania.

Ważne aspekty wyboru i użytkowania gaśnicy

• Klasa F: Zawsze zwracaj uwagę na klasę gaśnicy - musi być oznaczona jako F.
• Pojemność: W zależności od wielkości kuchni lub potencjalnego źródła pożaru, wybór odpowiedniej pojemności może być decydujący dla skuteczności działania.
• Serwisowanie: Nie można zapomnieć o regularnym serwisowaniu i kontroli sprzętu. Nawet najlepsza gaśnica może zawieść, jeśli nie będzie odpowiednio konserwowana i sprawdzana pod kątem sprawności.

Czego Absolutnie Nie Robić?

Podsumowując i kategorycznie ostrzegając:

• Nie dolewaj wody do płonącego oleju! Może to spowodować eksplozję i rozprzestrzenienie ognia.
• Nie przenoś patelni z płonącym olejem. Rączka patelni z pewnością jest mocno nagrzana - po jej chwyceniu można się poparzyć i upuścić naczynie na podłogę, co może mieć tragiczne skutki.
• Nie wylewaj płonącego oleju do zlewu, toalety czy na zewnątrz. Może to doprowadzić do znacznego wzrostu powierzchni kontaktu płonącego przegrzanego oleju z powietrzem i w efekcie spowodować gwałtowny wzrost wielkości płomienia, a także uszkodzenie instalacji.
• Jeśli pożar obejmuje urządzenia elektryczne (takie jak piekarnik, mikrofala lub frytkownica), odłącz je od zasilania, aby uniknąć porażenia prądem.

Zapobieganie Pożarom Oleju - Najlepsze Praktyki

Zapobieganie pożarom oleju wymaga świadomości i odpowiednich działań, które mogą znacząco zredukować ryzyko wystąpienia niebezpiecznych sytuacji. Oleje i tłuszcze spożywcze nie stwarzają zagrożenia ani przy przechowywaniu, ani przy właściwym użytkowaniu. Krytycznym momentem jest podgrzewanie oleju bez nadzoru.

• Nadzoruj olej: Nigdy nie zostawiaj bez nadzoru rozgrzewającego się oleju na kuchence, ponieważ może to prowadzić do jego samozapłonu. Wystarczy niecałe 3 minuty, by olej pozostawiony na patelni rozgrzał się do 200°C i zaczął płonąć.
• Czystość: Regularne czyszczenie sprzętów kuchennych z nagromadzonego tłuszczu jest podstawą, aby uniknąć zapłonu.
• Wybór oleju: Stosowanie olejów o wysokim punkcie dymienia jest kolejną kluczową strategią w zapobieganiu pożarom. Oleje takie jak rzepakowy czy orzechowy są bardziej odporne na wysokie temperatury i wolniej osiągają punkt zapłonu. Olej z awokado ulega zapaleniu dopiero w 271°C.
• Gaśnica w domu: Posiadanie w domu gaśnicy klasy F jest zalecane, zwłaszcza jeśli często gotujemy potrawy wymagające użycia dużej ilości oleju.
• Koc gaśniczy: Przechowywanie koca gaśniczego w łatwo dostępnym miejscu.

Pierwsza Pomoc przy Poparzeniach i Wezwanie Służb

W przypadku wystąpienia poparzeń spowodowanych pożarem oleju, najważniejszą kwestią jest szybka i właściwa reakcja. Należy natychmiast przerwać kontakt skóry z gorącym płynem, a następnie chłodzić dotknięte miejsce bieżącą, chłodną wodą przez około 20 minut. Unikaj stosowania kremów, maści czy domowych sposobów leczenia bez konsultacji z lekarzem. W sytuacji, gdy poparzenia są rozległe lub wyjątkowo bolesne, konieczne jest niezwłoczne zasięgnięcie porady medycznej.

Jeśli pożar wymyka się spod kontroli, jesteś w sytuacji, w której nie jesteś w stanie go opanować, lub masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące swojego bezpieczeństwa, natychmiast zadzwoń na numer alarmowy 112 i wezwij straż pożarną. Dbaj o swoje bezpieczeństwo i zachowaj spokój. Pamiętaj, że twoje życie i zdrowie są najważniejsze.

Znaczenie Szkoleń i Świadomości

Bezpieczne obchodzenie się z olejem oraz umiejętność jego gaszenia to kluczowe umiejętności, które mogą zapobiec wielu niebezpiecznym sytuacjom. Profesjonalne szkolenia w tym zakresie są nieocenionym źródłem wiedzy, zarówno dla pracowników branży gastronomicznej, jak i dla osób prywatnych. Uczestnictwo w takich szkoleniach to inwestycja w bezpieczeństwo, która może ocalić życie i mienie. Zdobyta wiedza i umiejętności są niezbędne do prawidłowego reagowania w sytuacjach kryzysowych.

Przykłady z Życia - Skutki Niewłaściwego Gaszenia Oleju

Próby ugaszenia płonącego oleju wodą często prowadzą do katastrofalnych skutków, czego dowodzą liczne incydenty:

• Wolfsburg (Niemcy, 2006): 13-latek próbował ugasić płonący tłuszcz w garnku miską z wodą, co spowodowało zadymienie i uszkodzenie okna.
• Białystok (2007): Kobieta próbowała ugasić płonący olej po przypalonych frytkach wodą, w efekcie czego runęła ściana działowa między pokojami.
• Poznań (2013): Kobieta próbowała ugasić wodą płonący olej podczas smażenia frytek, co doprowadziło do wybuchu.
• Toruń (2013): Kobieta z poparzoną ręką trafiła do szpitala po próbie ugaszenia płonącego oleju wodą.
• Düsseldorf (Niemcy, 2013): Nastolatka chwyciła za miskę z wodą, aby ugasić samoistnie zapalony tłuszcz, co doprowadziło do pożaru.
• Kowale (woj. pomorskie, 2013): Dziewczynka dolała zimnej wody do patelni z rozgrzanym olejem, co spowodowało pożar.
• Warszawa (2015): Wybuch w mieszkaniu na dziewiątym piętrze, zgłoszony do PSP.
• Bielsko-Biała (incydent): Zapalenie się oleju spożywczego na kuchence gazowej. Lokator podjął nieskuteczną próbę ugaszenia kocem, ostatecznie pożar ugaszono gaśnicą proszkową. Spaleniu uległ okap i kuchenka.

Wiele z tych zdarzeń, w tym incydent w restauracji w Chicago w 2015 roku, gdzie próba ugaszenia pożaru frytkownicy wodą doprowadziła do eksplozji, pokazuje, że skutki mogą być tragiczne, powodując poważne obrażenia i znaczne uszkodzenia mienia. W wielu z tych przypadków odnotowano poważne uszkodzenia elementów konstrukcyjnych budynku, takie jak wyrwane okna i drzwi, a nawet murowane ścianki działowe. Przyczyną takich uszkodzeń jest nagły wzrost ciśnienia w zamkniętym pomieszczeniu. Analizując te zdarzenia, można wykluczyć wybuch gazu, co potwierdzają relacje uczestników i brak instalacji gazowej czy butli z LPG.

tags: #jak #ugasic #pozar #oleju #maka