Jedną z niebezpiecznych sytuacji, jaka może przydarzyć się w kuchni, jest zapalenie się tłuszczu na patelni. Rozgrzany olej i zbyt duży płomień może spowodować zapalenie się substancji. Jeśli doszło do takiej sytuacji, ważne jest, by nie panikować i jak najszybciej podjąć odpowiednie działania.
W panice, działając instynktownie, możemy złapać za szklankę wody i próbować zneutralizować zagrożenie. Niestety, takie działanie bez namysłu może przynieść naprawdę fatalne skutki. Dlatego najlepiej w tej sytuacji zachowaj spokój i przypomnij sobie zasady, które mogą ci pomóc.
Dlaczego olej się zapala i dlaczego woda jest niebezpieczna?
Mechanizm zapłonu oleju
Olej najczęściej zaczyna się palić, gdy zostawiamy bez nadzoru rozgrzaną patelnię. Rozgrzany olej w wysokiej temperaturze ma zdolność do samozapłonu. Wystarczy niecałe 3 minuty, by olej pozostawiony na patelni rozgrzał się do 200 stopni Celsjusza i zaczął płonąć. Nierafinowany olej rzepakowy zapali się najszybciej, ponieważ jego temperatura wrzenia to tylko 107 stopni. Najbardziej wytrzymały na zapalenie jest olej z awokado - ulega zapaleniu dopiero w 271 stopniach.
Tragiczne skutki gaszenia wodą
Gaszenie tłuszczu za pomocą wody może skończyć się tragicznie, a ogień może zająć nawet cały dom. Dlaczego tak się dzieje? Woda jest lżejsza od nagrzanego oleju. Kiedy opada na dno patelni, jej temperatura wzrasta od rozgrzanego tłuszczu. Wówczas zmienia się w parę, a skoro jest lżejsza od oleju, to przemieszcza się do góry, rozsiewając kropelki płonącego oleju na całą kuchnię. Płonący olej rozprzestrzenia się jako chmura ognia na wszystko, co znajduje się w pobliżu.
Przykładem potwierdzającym to zjawisko jest incydent w restauracji w Chicago w 2015 roku, gdzie próba ugaszenia pożaru frytkownicy wodą doprowadziła do eksplozji. Eksplozja spowodowała poważne oparzenia u dwóch pracowników i znaczne uszkodzenia lokalu.
Mieszkaniec Golubia-Dobrzynia napytał sobie nie lada biedy, gdy w garnku zapalił mu się olej. Mężczyzna próbował zagasić płomień wodą, a to najgorsze rozwiązanie. Strażacy z KP PSP w Golubiu-Dobrzyniu wyjaśniają: "Podczas przygotowywania posiłku doszło do zapalenia się oleju w garnku. Mężczyzna dolał do palącej się substancji olejowej zimnej wody, co doprowadziło do jej wyrzutu. W efekcie siła eksplozji wyrzuciła na zewnątrz drzwi balkonowe wraz z oknem".
Sprawdzone metody gaszenia pożaru na patelni
Gdy na patelni pojawi się płomień, najważniejsze jest odcięcie dopływu tlenu i uspokojenie sytuacji. Poniżej przedstawiamy schemat działań, który warto znać na pamięć.
1. Odcięcie dopływu tlenu
Przykrycie płomieni to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów na ich ugaszenie. Gdy mowa o bezpieczeństwie w kuchni, kluczowe jest umiejętne radzenie sobie z nieoczekiwanymi sytuacjami, takimi jak pożar oleju. Nigdy nie należy używać wody do gaszenia płonącego oleju, ponieważ może to spowodować eksplozję i rozprzestrzenienie się ognia. Przykrycie płomieni jest jedną z najskuteczniejszych metod. W przypadku pożaru oleju w garnku najlepiej jest użyć metalowej pokrywki lub innego niepalnego przedmiotu, aby odciąć dopływ tlenu, co pozwoli ugasić ogień.
Absolutnie nie wolno lać wody. "Po prostu ma się to schłodzić, bo olej w wysokiej temperaturze ma zdolność do samozapłonu" - tłumaczą druhowie z OSP w Chojnicach. Drugim sposobem jest zakrycie ognia suchym ręcznikiem, który się nie zapali, a brak tlenu spowoduje zagaszenie ognia. Mokra ściereczka również może się sprawdzić - namocz ją w wodzie, ale pamiętaj, aby nie kapała. Koc gaśniczy to specjalny koc wykonany z materiału ognioodpornego, który szybko odcina dopływ tlenu do płomieni.
Jeśli ogień jest tylko na patelni i jest to bezpieczne, dusisz ogień, czyli odcinasz tlen: przykrywasz patelnię metalową pokrywką albo metalową blachą. Najważniejsze: nie podnosisz jej od razu „żeby sprawdzić”, bo ogień może wrócić.
2. Wyłączenie źródła ciepła
Jeśli ogień wybuchł na kuchence, wyłączenie jej jest niezbędne, aby zatrzymać podgrzewanie palącego się materiału. Zatrzymanie źródła ciepła znacznie zmniejsza intensywność pożaru. Zakręcasz palnik albo wyłączasz płytę.
3. Użycie sody oczyszczonej lub soli
Jeśli pożar jest niewielki, możesz wykorzystać sodę oczyszczoną lub sól, aby go stłumić. Oba te produkty mogą pomóc w ograniczeniu płomieni dzięki swoim właściwościom tłumiącym. Jeśli nie masz pokrywki, a ogień jest mały, możesz zasypać płomień dużą ilością sody oczyszczonej albo soli. Soda oczyszczona, będąc substancją chemiczną, reaguje z płomieniem, tworząc warstwę izolującą, która tłumi ogień. Jednakże, ta metoda wymaga ostrożności i nie jest tak skuteczna jak poprzednie sposoby.
4. Użycie gaśnicy
Po wyłączeniu palnika, jeśli ogień się utrzymuje, powinniśmy użyć gaśnicy. W tym przypadku dobrze sprawdzą się gaśnice do tłuszczów ABF/klasy F, ponieważ zawierają dodatki pieniące i sole potasowe. W kontakcie z rozgrzanym olejem substancje ABF wytwarzają izolującą pianę, która bardzo dobrze chroni przed kolejnym zapaleniem. Gaśnice klasy F są specjalnie zaprojektowane do walki z pożarami tłuszczów i olejów w kuchniach. Posiadanie takiej gaśnicy w domu jest zalecane, zwłaszcza jeśli często gotujemy potrawy wymagające użycia dużej ilości oleju.
Najlepiej wyposażyć się w gaśnicę domową, która doskonale nadaje się do gaszenia większości domowych pożarów w zarodku. Mały ciężar, zastosowanie ekologicznego i nietoksycznego środka gaśniczego oraz łatwość użycia urządzenia przez osoby dorosłe bez specjalnego przeszkolenia sprawiają, że skutecznie gaszą pożary ciał stałych, cieczy oraz olejów i tłuszczów jadalnych. Przy wyborze gaśnicy do oleju nie można zapomnieć o regularnym serwisowaniu i kontroli sprzętu. Nawet najlepsza gaśnica może zawieść, jeśli nie będzie odpowiednio konserwowana i sprawdzana pod kątem sprawności.
Czego absolutnie nie wolno robić?
- Nie dolewaj wody - To absolutnie podstawowa zasada przy gaszeniu pożarów kuchennych, zwłaszcza pożarów tłuszczów i olejów.
- Nie wynoś patelni z płonącym olejem na zewnątrz lub nie wylewaj jej do toalety czy zlewu. Rączka patelni z pewnością jest mocno nagrzana - po jej chwyceniu możemy się poparzyć i upuścić naczynie na podłogę. Taka sytuacja może być tragiczna w skutkach.
- Nie walcz na siłę, jeśli sytuacja cię przerasta.
Zapobieganie pożarom oleju
Zapobieganie pożarom oleju wymaga świadomości i odpowiednich działań, które mogą znacząco zredukować ryzyko wystąpienia niebezpiecznych sytuacji.
- Nigdy nie zostawiaj rozgrzanego tłuszczu bez nadzoru. Jeśli olej zaczyna dymić, to znak ostrzegawczy - zmniejsz grzanie i daj mu chwilę.
- Regularne czyszczenie sprzętów kuchennych z nagromadzonego tłuszczu jest podstawą, aby uniknąć zapłonu.
- Stosowanie olejów o wysokim punkcie dymienia jest kolejną kluczową strategią w zapobieganiu pożarom. Oleje takie jak rzepakowy czy orzechowy są bardziej odporne na wysokie temperatury i wolniej osiągają punkt zapłonu.
- Posiadanie w domu gaśnicy klasy K/F, specjalnie przeznaczonej do walki z pożarami tłuszczowymi. Warto również przechowywać koc gaśniczy pod ręką - w łatwo dostępnym miejscu.
Jak łatwo ugasić pożar tłuszczu. #PożarKuchni #PorażkaKuchni
Kiedy wezwać pomoc?
Jeśli ogień wymyka się spod kontroli, obejmuje urządzenia elektryczne (jak piekarnik, mikrofala lub frytkownica), łapie okap, zasłony, meble albo w kuchni robi się gęsto od dymu - wycofaj się. Zamykasz drzwi, jeśli możesz to zrobić bez ryzyka, ewakuujesz domowników i natychmiast zadzwoń na numer alarmowy 112 i wezwij straż pożarną. Dbaj o swoje bezpieczeństwo i zachowaj spokój.
Jeśli pożar obejmuje urządzenia elektryczne, takie jak piekarnik, mikrofala lub frytkownica, odłącz je od zasilania, aby uniknąć porażenia prądem.
Pierwsza pomoc w przypadku poparzeń
W przypadku wystąpienia poparzeń spowodowanych pożarem oleju, najważniejszą kwestią jest szybka i właściwa reakcja. Należy natychmiast przerwać kontakt skóry z gorącym płynem, a następnie chłodzić dotknięte miejsce bieżącą, chłodną wodą przez około 20 minut. Unikaj również stosowania kremów, maści czy domowych sposobów leczenia bez konsultacji z lekarzem. W sytuacji, gdy poparzenia są rozległe lub wyjątkowo bolesne, konieczne jest niezwłoczne zasięgnięcie porady medycznej.
Szkolenia z bezpiecznego obchodzenia się z olejem
Bezpieczne obchodzenie się z olejem oraz umiejętność jego gaszenia to kluczowe umiejętności, które mogą zapobiec wielu niebezpiecznym sytuacjom. Profesjonalne szkolenia w tym zakresie są nieocenionym źródłem wiedzy, zarówno dla pracowników branży gastronomicznej, jak i dla osób prywatnych. Uczestnictwo w takich szkoleniach to inwestycja w bezpieczeństwo, która może ocalić życie i mienie. Zdobyta wiedza i umiejętności są niezbędne do prawidłowego reagowania w sytuacjach kryzysowych.