Gdy za oknem na dobre rozgości się jesień i temperatura zacznie spadać, to znak, że czas rozpocząć sezon grzewczy. Wielu z nas uwielbia o tej porze roku cieszyć się przyjemnym ciepłem bijącym z kominka i zapachem palonego drewna. Jednak za tą przyjemną atmosferą kryje się pewne ryzyko - pożar sadzy w kominie. Pożar sadzy w kominie stanowi poważne zagrożenie - sytuacja może skończyć się uszkodzeniem komina, ale nawet pożarem całego budynku. Chociaż często zaczyna się niepozornie, skutki pożaru bywają katastrofalne. Kluczem jest tutaj działanie profilaktyczne, ale także szybka reakcja na pierwsze objawy zagrożenia.
Czym jest pożar sadzy w kominie?
Pożar sadzy to dosłownie zapalenie się produktu, który jest efektem niedostatecznego spalenia się paliwa oraz innych przedmiotów, które zostały wrzucone do kotła. Do pożaru może dojść wtedy, gdy w przewodzie kominowym zapala się nagromadzona w nim sadza (mieszanka smoły, niedopalonego węgla oraz pozostałych produktów spalania). Sadza osadza się w przewodzie kominowym - zależnie od jakości systemów, w mniejszej lub większej ilości. Sadza, która zalega w kominie, z czasem może ulec zapłonowi.
Główne przyczyny pożaru sadzy
Niewłaściwe materiały opałowe
Jest to najczęściej efekt zaniedbania przewodów kominowych, a także spalanie nieodpowiednich materiałów (innych niż dedykowane paliwo). Korzystanie z mokrego drewna, płyt wiórowych, śmieci albo innych odpadów, na przykład plastikowych i gumowych, może prowadzić do niepełnego spalania. Pozostałości spalania niewłaściwych materiałów oraz kiepskiej jakości paliwa przyczepiają się do ścian komina - w jednym lub wielu punktach, lub nawet na całej długości przewodu kominowego. W konsekwencji może dojść do zapchania systemu kominowego. Powstający na ściankach przewodu spalinowego osad może być trudny do usunięcia. Nawet regularne czyszczenia przewodów odprowadzających spaliny mogą nas nie uchronić przed pożarem sadzy, w sytuacji, gdy nagminnie spalamy w piecu zabronione odpady.
Zaniedbania w utrzymaniu komina
Brak regularnych przeglądów to kolejna bardzo ważna sprawa. Zaniedbanie czystości komina prowadzi do poaru. Pierwszym czynnikiem, który wywołuje pożar sadzy w przewodzie kominowym, jest zaniedbanie mieszkańców domu lub innych osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie. Podstawowym i najważniejszym błędem jest brak czyszczenia przewodów kominowych od pieców na paliwo stałe. W skrajnych przypadkach osadzenie się sadzy może całkowicie zablokować przewód kominowy.
Nieodpowiednia instalacja
W niektórych przypadkach powodem pożaru mogą być stare przewody kominowe i nieodpowiednio dobrane urządzenie grzewcze, czyli np. nowoczesne urządzenie podłączone do starego, niedostosowanego do danej technologii spalania, przewodu kominowego.
Jak rozpoznać pożar sadzy w kominie?
Pożar sadzy wbrew pozorom nie jest taki łatwy do zauważenia, szczególnie nocą, gdy śpimy i nie kontrolujemy swojego domu. Jednak mimo wszystko jest szansa na jego wychwycenie, ponieważ usłyszymy wtedy dość głośne trzaskanie albo syczenie, które wydobywa się z komina. Wczesne rozpoznanie zagrożenia może uratować życie i mienie.
Charakterystyczne dźwięki
Gdy tylko się zorientujemy, że mamy do czynienia z pożarem sadzy, trzeba wtedy działać szybko. Po czym poznać, że mamy do czynienia z pożarem sadzy? Z pewnością po tym, że w kominie zacznie się pojawiać głośny szum i do tego strzelające iskry. Pożarowi sadzy, który zajął przewód kominowy, bardzo często towarzyszy głośny huk i szum dobiegający z jego wnętrza. W kominie często rozpoczyna się od głośnego, wręcz bulgoczącego dźwięku albo szumu. To odgłos wydają płonące płaty sadzy generującej dużo energii cieplnej i dymu w krótkim czasie. Tego typu hałas oznacza gwałtowne spalanie, które prowadzi do szybkiego wzrostu temperatury. Kluczowe symptomy to głośny huk lub ryk w kominie, trzaski, syczenie.
Pożar sadzy w kominie szkoły, Bystrzyca Kłodzka
Widoczne objawy
Pierwszym zjawiskiem, które można zauważyć, są iskry wydobywające się z komina. Dzieje się tak przez płonące płaty sadzy w kominie. Taki widok powinien od razu wzbudzić niepokój, ponieważ nie wróży to nic dobrego. Jeśli u wylotu komina wyraźnie widzisz iskry, a nawet płomienie, to jednoznaczny objaw pożaru sadzy. To już niebezpieczny etap, który bez reakcji może doprowadzić do zapalenia się dachu. Co więcej, może też wystąpić ciemny dym. Często z komina wydobywają się również strzelające iskrami płomienie ognia oraz wydobywa się ciemny dym. Podczas spalania sadza wydziela gęsty, czarny dym, który przy okazji ma duszący zapach. Może on wydobywać się nie tylko z wylotu komina.
Wysoka temperatura i zapach
Wraz z dymem bardzo wysoka temperatura sięgająca nawet ponad 1000°C. Nagły wzrost temperatury komina oraz ścian przyległych do przewodu może świadczyć o tym, że w jego wnętrzu doszło do pożaru sadzy. Intensywny zapach spalenizny oraz silne ciepło z powierzchni komina to również kluczowe symptomy. Dzięki temu, że opisane sygnały są dość specyficzne, właściciele budynków mogą zareagować dość szybko.
Co robić w przypadku pożaru sadzy?
Szybka reakcja pomoże zapobiec najczarniejszemu scenariuszowi. Oficjalne porady Państwowej Straży Pożarnej w przypadku pożaru sadzy obejmują:
1. Natychmiast wezwij służby ratunkowe
Najważniejsza jest błyskawiczna reakcja. Należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 (lub 998), podając dokładny adres. W sytuacji kryzysowej często pierwszym odruchem jest samodzielna próba gaszenia pożaru, ale pamiętajmy, najpierw trzeba wezwać pomoc - w takich sytuacjach czas jest kluczowy. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 i dokładnie opisz sytuację.
2. Zabezpiecz domowników
Następnie ewakuuj wszystkich domowników i zwierzęta z budynku - nie wracaj po rzeczy osobiste. Należy pamiętać o tym, że podczas pożaru wytwarzany jest dwutlenek węgla, który może spowodować poważne konsekwencje, w pierwszej kolejności może to być omdlenie. Jeśli istnieje takie ryzyko, należy natychmiast opuścić dom - w przypadku zaawansowanego pożaru jego ugaszenie należy zostawić tylko profesjonalistom.
3. Ogranicz dopływ powietrza
Jeśli to możliwe i bezpieczne, zamknij dopływ powietrza do pieca zarówno od góry, jak i od dołu, co powinno doprowadzić do wygaśnięcia paleniska. Spróbuj zamknąć drzwiczki paleniska i przepustnice powietrza - jeśli ograniczysz dostęp tlenu, spowolnisz rozwój pożaru. Następnie możemy przejść do czynności, które ograniczą skalę pożaru, ale tylko jeśli nie zagraża to życiu lub zdrowiu.
4. Nigdy nie używaj wody!
Bardzo ważne jest to, aby nie gasić palącego się komina wodą. Pożaru sadzy nie gasi się przy pomocy wody. Efektem takich działań byłoby nagromadzenie się dużej ilości pary, która mogłaby doprowadzić do pęknięcia przewodu kominowego. Do palącego się komina nie wolno wlewać WODY - może to doprowadzić do jego rozerwania, a w konsekwencji do rozprzestrzenienia się pożaru na cały budynek, co może być tragiczne w skutkach. Pamiętaj, aby nie próbować wówczas schładzać komina zimną wodą! Samodzielne próby chłodzenia komina mogą prowadzić do jego poważnych uszkodzeń.
5. Wspomagające działania (tylko bezpieczne)
Do wlotu komina warto wsypać sól kuchenną lub piasek, ponieważ może to pomóc zdusić ogień. Aby ugasić palącą się sadzę, zaleca się wsypanie do wlotu komina soli kuchennej lub piasku - przypominamy, nigdy nie stosujemy wody. Gdy sól lub piasek się nie sprawdzają, można użyć gaśnicy proszkowej, podając prąd proszku przez wyczystkę w dolnej części komina.
6. Zapewnij wentylację
Bez względu na temperaturę na zewnątrz konieczne jest otwarcie okien i wywietrzenie wszystkich pomieszczeń. Oprócz tego warto pamiętać o tym, żeby nie wyprowadzać dymu i sadzy do wnętrza pomieszczenia. Może to być niebezpieczne dla zdrowia i życia. Również należy wdrożyć wietrzenie budynku poprzez otwarcie wszystkich okien i drzwi.
Działania straży pożarnej
Odpowiednie służby, w tym właśnie strażacy, stosują sprawdzone metody, aby zapanować nad pożarem sadzy. Akcja może trwać od kilkudziesięciu minut do kilku godzin.
Wygaszenie pieca
Wygaszenie pieca jest podstawowym działaniem jednostki ochrony przeciwpożarowej. Polega na usunięciu całego materiału palnego znajdującego się w palenisku pieca za pomocą metalowej łopatki i metalowego wiadra, co przerywa „główny napęd pożaru”. Następnie palący się lub żarzący materiał wynoszony jest na zewnątrz obiektu. Aby zminimalizować ryzyko zadymienia pomieszczeń, można użyć koca gaśniczego lub kurtyn dymowych.
Wygaszenie sadzy w kominie
Strażacy stosują sita kominowe, które sprawiają, że ogień nie wydostaje się na zewnątrz komina. Bardzo przydatnym sprzętem jest lanca kominowa mgłowa. Jej zadaniem jest wypełnienie przewodu kominowego mgłą i działa w taki sposób, że obniża temperaturę przewodu i rozgrzanej sadzy. Wygaszenie sadzy może być prowadzone od strony wylotu przewodu kominowego zlokalizowanego na dachu lub od strony wyczystki w najniższym punkcie komina. Technika wygaszenia sadzy od strony wylotu może polegać na założeniu sita kominowego celem ograniczenia wydostawania się płomienia i iskier z komina, wrzucaniu do komina suchego piasku lub proszku gaśniczego (w formie tzw. bomb proszkowych) lub mechanicznym strącaniu sadzy przy pomocy wycioru kominowego [szczotki]. Usuwanie sadzy z wyczystki prowadzone jest po lub jednocześnie podczas strącania sadzy z przewodu kominowego, za pomocą metalowej łopatki do metalowego wiadra.
Monitorowanie i kontrola
Strażacy oceniają stan komina i zasięg pożaru, wykorzystując specjalne kule gaśnicze wrzucane do komina od góry lub gaśnice proszkowe. Za pomocą kamery termowizyjnej sprawdzają ściany w miejscach, gdzie przebiega przewód kominowy w celu sprawdzenia, czy w kominie nie zalega jeszcze sadza oraz w celu określenia efektywności działań. Dzięki kamerze termowizyjnej można również rozpoznać, czy przewód kominowy nie posiada uskoków. Ze względu na możliwość występowania w budynku tlenku węgla, przedostającego się poprzez możliwe pęknięcia w przewodzie kominowym, należy systematycznie monitorować atmosferę za pomocą mierników jedno lub wielogazowych z detektorem tlenku węgla. W przypadku wykrycia niebezpiecznych wartości, Kierujący Działaniem Ratowniczym (KDR) powinien rozważyć przeprowadzenie ewakuacji mieszkańców i wdrożyć wietrzenie budynku. Na samym końcu działań należy ponownie przeprowadzić sprawdzenie atmosfery pod kątem możliwości występowania tlenku węgla za pomocą urządzeń pomiarowych. Ostateczne sprawdzenie atmosfery powinno odbyć się przy zamkniętych oknach i drzwiach. Działania straży pożarnej powinny również polegać na sprawdzeniu fizycznym i przy pomocy kamery termowizyjnej stropów budynku w miejscu przechodzenia komina. Jest to bardzo ważne przy stropach drewnianych lub z palnym wypełnieniem, ponieważ możliwe pęknięcia w kominie mogą prowadzić do zapalenia się drewnianej konstrukcji stropu lub palnego wypełnienia.
Pisemne zakończenie działań
Po zakończonych działaniach, Kierujący Działaniem Ratowniczym musi przekazać obiekt, w którym prowadzone były działania, w sposób pisemny, na druku POTWIERDZENIE PRZEKAZANIA TERENU, OBIEKTU LUB MIENIA OBJĘTEGO DZIAŁANIEM RATOWNICZYM, zgodnym ze wzorem zawartym w rozporządzeniu o Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym. Druk przekazuje się właścicielowi, zarządcy lub użytkownikowi budynku.
Skutki i zagrożenia pożaru sadzy
Paląca się sadza w kominie jest bardzo niebezpieczna i może wyrządzić wiele szkód. Skutki pożaru sadzy mogą być niebezpieczne dla komina, budynku oraz domowników.
Uszkodzenia konstrukcji komina
Przy takiej temperaturze (sięgającej nawet ponad 1000°C) dochodzi do rozszczelnienia komina. Paląca się w wysokich temperaturach sadza może spowodować pęknięcia i nieszczelności w przewodzie kominowym. Wysoka temperatura, a nawet ogień wydobywający się ze szczelin komina, może doprowadzić do zapalenia się materiałów otaczających przewód kominowy. Pożar sadzy może również powodować nieszczelności komina. Jeśli szybko opanowany pożar sadzy w kominie kończy się najczęściej koniecznością naprawy przewodu kominowego.
Pożar budynku i dachu
Tak naprawdę wystarczy chwila nieuwagi, aby pożar rozprzestrzenił się na poddasze albo na cały dom. Pożar sadzy w kominie może być tragiczny w skutkach i skończyć się zajęciem ogniem dachu albo całego poddasza, a nawet domu. Rozszczelnienie się komina doprowadzi do rozprzestrzeniania się ognia na przyległe elementy konstrukcji. Natomiast wydobywające się z wylotu iskry i płomienie mogą zająć cały dach.
Zagrożenie tlenkiem węgla
W najpoważniejszej konsekwencji pożar sadzy może doprowadzić do zatrucia ludzi i zwierząt przez powstający przy tych pożarach tlenek węgla. Jest to o tyle niebezpieczne, że tlenek węgla może przedostawać się do pomieszczeń poprzez pęknięcia i nieszczelności w przewodzie kominowym.
Ryzyko dla sąsiednich budynków
Oprócz tego podczas pożaru sadzy gorące powietrze może wypychać z komina także płonące płaty sadzy, a wiatr może przenieść je na sąsiednie budynki.
Zapobieganie pożarom sadzy
Znacznie łatwiej i taniej jest zapobiegać spalaniu się sadzy niż ugasić pożar i usuwać jego skutki. Kluczem do bezpieczeństwa jest działanie profilaktyczne.
Prawidłowa eksploatacja i jakość paliwa
Odpowiednia eksploatacja komina i urządzenia grzewczego to kluczowy element zapobiegania takim zjawiskom jak pożar sadzy. Elementami poprawnego korzystania z systemów kominowo-grzewczych jest dbanie o jakość paliwa - powinniśmy wybierać możliwie najlepsze paliwo dostępne na rynku, zależnie od tego, czym opalane jest nasze urządzenie grzewcze. Pod żadnym pozorem nie należy spalać materiałów, które nie powinny być spalane, czyli: śmieci, mokrego drewna, mebli, sklejek, papieru, pieluch, ciuchów, butów, plastiku, opon, innych lakierowanych czy gumowych przedmiotów. Jest to zbyt niebezpieczne, ponieważ może doprowadzić do uszkodzenia urządzenia grzewczego, zanieczyszczenia przewodów kominowych, niepoprawnego funkcjonowania systemów oraz innych konsekwencji, a w efekcie nawet do pożaru sadzy w kominie.
Regularne czyszczenie i przeglądy kominów
Zadbać o regularne czyszczenie przewodów kominowych przez doświadczonego kominiarza. Aby komin od pieca na paliwo stałe mógł bezpiecznie i sprawnie działać, należy go regularnie czyścić. Obowiązkową kontrolę przewodów wentylacyjnych, dymowych i spalinowych należy też przeprowadzać przynajmniej raz w roku, zgodnie z art. 62 ust. 1 prawa budowlanego. Częstotliwość czyszczenia komina zależy od stosowanego paliwa:
- 4 razy w roku - jeśli ogrzewasz dom paliwem stałym (np. drewno, węgiel). Czyszczenie komina powinno być wykonywane regularnie, przynajmniej cztery razy w roku. Jest to wymóg, który na właścicielach domów jednorodzinnych kładzie rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji.
- 2 razy w roku - jeśli korzystasz z paliwa płynnego (np. olej opałowy) lub gazowego.
Do właściciela nieruchomości należy pilnowanie regularności czyszczenia i przeglądów komina. Warto pamiętać o tym, że samodzielne czyszczenie komina jest ważnym elementem dbania o sprawność systemu kominowego, ale z punktu widzenia przepisów jest niewystarczające. W momencie pożaru sadzy nie zadziała ubezpieczenie domu, ponieważ zgodnie z przepisami przeglądy muszą być wykonane przez wykwalifikowaną osobę - kominiarza z odpowiednimi kwalifikacjami. To wymóg, który na właścicielach domów jednorodzinnych kładzie rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji.
Postępowanie po pożarze sadzy
Kontrola i naprawa komina
Po ugaszeniu pożaru sadzy nie można od razu wrócić do użytkowania - konieczne jest obowiązkowe sprawdzenie komina przez kominiarza, często z użyciem kamery inspekcyjnej, aby ocenić, czy nie powstały pęknięcia lub inne uszkodzenia. Po pożarze sadzy komin musi być bardzo dokładnie skontrolowany przez kominiarza. W zależności od tego, jak długo trwa pożar, może dojść do szeregu uszkodzeń, które muszą być naprawione. Pęknięciom może ulec sam przewód, ale także jego obudowa - w przypadku komina systemowego pustaki, które są obudową dla rury odprowadzającej produkty uboczne spalania. Korzystanie z takiej konstrukcji jest bardzo niebezpieczne. Dlatego wszelkie uszkodzenia muszą zostać naprawione przed ponownym użyciem komina. W niektórych przypadkach konieczna może być wymiana komina na nowy. Najczęstszym zaleceniem przekazanym w formie pisemnej będzie zalecenie nieużywania pieca i przewodu kominowego do czasu wyczyszczenia i przeglądu przez kominiarza.
Sprawdzenie urządzenia grzewczego
Oprócz tego należy sprawdzić urządzenie grzewcze, żeby mieć pewność, że działa poprawnie.
Konsekwencje prawne i ubezpieczeniowe
Nie zastosowanie się do zaleceń, ponowne rozpalenie ognia w piecu i ewentualne kolejne sprowadzenie zagrożenia dla innych użytkowników może wiązać się z konsekwencjami karnymi, określonymi w kodeksie karnym w artykule 160 § 1. Jeśli ubezpieczyciel stwierdzi, że do pożaru doszło na skutek zaniedbania ze strony właściciela budynku, prawdopodobnie odmówi wypłaty odszkodowania lub znacznie zredukuje sumę.
Przepisy prawne dotyczące utrzymania kominów
Prawidłowe utrzymanie i użytkowanie przewodów kominowych jest regulowane przez polskie prawo, a zaniedbania w tym zakresie mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, nie tylko finansowych, ale i prawnych.
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
- Art. 61. Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2.
- Art. 62. 1. Obowiązkową kontrolę przewodów wentylacyjnych, dymowych i spalinowych należy przeprowadzać przynajmniej raz w roku.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 07 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
- § 34. 1. W obiektach lub ich częściach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów dymowych i spalinowych w okresach ich użytkowania:
- od palenisk zakładów zbiorowego żywienia i usług gastronomicznych - co najmniej raz w miesiącu, jeżeli przepisy miejscowe nie stanowią inaczej;
- od palenisk opalanych paliwem stałym niewymienionych w pkt 1 - co najmniej raz na 3 miesiące;
- od palenisk opalanych paliwem płynnym i gazowym niewymienionych w pkt 1 - co najmniej raz na 6 miesięcy.
- 2. W obiektach lub ich częściach, o których mowa w ust. 1, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów wentylacyjnych co najmniej raz w roku, jeżeli większa częstotliwość nie wynika z warunków użytkowych.
- 3. Czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, wykonują osoby posiadające kwalifikacje kominiarskie.
- 4. Przepisu ust. 3 nie stosuje się przy usuwaniu zanieczyszczeń z przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz obiektów budowlanych budownictwa zagrodowego i letniskowego.