Historia Pierwszych Wozów Strażackich

Wozy Strażackie - Definicja i Rola

Wozy strażackie, znane również jako pojazdy strażackie, to specjalistyczne maszyny zaprojektowane i wyprodukowane z myślą o strażakach. Są one wyposażone w różnego rodzaju sprzęt przeciwpożarowy i środki gaśnicze, służąc do gaszenia pożarów, wsparcia akcji gaśniczych oraz ratownictwa. Wiele krajowych straży pożarnych wykorzystuje je również do innych celów ratowniczych. Pojazdy te umożliwiają transport strażaków na miejsce zdarzenia oraz zapewniają im niezbędne narzędzia do przeprowadzania akcji ratowniczych.

Choć obecna forma wozów strażackich jest stosunkowo nowa, idea ochrony przed ogniem i organizacji sił gaśniczych ma znacznie dłuższą historię.

Starożytne Korzenie Ochrony Przeciwpożarowej

Najwcześniejsze siły gaśnicze na świecie wywodzą się z północnej dynastii Song w Chinach, co świadczy o tym, że świadomość zagrożenia pożarowego i potrzeba organizacji ochrony istniały już ponad tysiąc lat temu. Straż pożarna z tego okresu funkcjonowała na ponad 600 lat przed słynnym pożarem Londynu w 1666 roku.

Wraz ze wzrostem wykorzystania ognia w codziennym życiu, pożary stały się poważnym problemem, z którym ludzie musieli sobie radzić. Od momentu pojawienia się pierwszych wozów strażackich na początku ubiegłego wieku, ich ciągły rozwój i udoskonalanie sprawiły, że stały się one kluczową siłą w walce z ogniem, całkowicie zmieniając oblicze działań ratowniczych.

Pionierskie Rozwiązania: Wozy Konne i Pierwsze Pompy

Pojazdy strażackie powstają poprzez zainstalowanie na podwoziu różnego rodzaju specjalistycznego sprzętu przeciwpożarowego. Zanim jeszcze pojawiły się samochody napędzane silnikami spalinowymi, podejmowano próby instalowania na pojazdach specjalistycznych urządzeń przeciwpożarowych, aby umożliwić szybkie dotarcie na miejsce pożaru.

Pierwszy zarejestrowany wóz strażacki

Pierwszy zarejestrowany wóz strażacki na świecie pochodzi z 1518 roku. Został on zamówiony przez miasto Augsburg w Niemczech i wykonany przez rzemieślnika zajmującego się obróbką metalu, Anteniego Bratnera. Niestety, szczegółowe informacje na temat tego pojazdu są ograniczone. Wiadomo jedynie, że zgodnie z księgą „Historia rzemiosła w mieście Augsburg”, wóz ten był wyposażony w dużą pompę wodną obsługiwaną za pomocą dźwigni i holowany przez konie.

Wpływ wielkich pożarów na rozwój techniki

Wielki Pożar Londynu w 1666 roku, który strawił 1300 domów, w tym słynną katedrę św. Pawła, zmusił mieszkańców do przywiązania większej wagi do prac przeciwpożarowych w mieście. Wkrótce po tym wydarzeniu Brytyjczycy wynaleźli pierwszy na świecie samochód strażacki z pompą wodną, wyposażony w ręczną korbę. Użyto w nim również węża wodnego do gaszenia ognia.

W 1673 roku Del Hayden z Amsterdamu wynalazł miękką rurę wodną wykonaną ze skóry, która służyła do gaszenia pożarów. Następnie, w 1721 roku Richard Nesham z Anglii opracował gaśnicę na kołach, która okazała się bardziej wydajna od miękkiej rury wodnej. Ten typ gaśnicy wymagał udziału kilku osób: jedni trzymali uchwyt do gaszenia, a inni pedałowali, napędzając pompę w beczce. Całość była zainstalowana na wagonie, co pozwalało na ciągłe rozprowadzanie wody.

Era Pary: Rewolucja Przemysłowa w Służbie Straży Pożarnej

Okres brytyjskiej rewolucji przemysłowej przyniósł znaczące zmiany w technologii, w tym udoskonalenie silnika parowego przez Jamesa Watta. Niedługo potem maszyny parowe zaczęto wykorzystywać również w działaniach przeciwpożarowych.

Parowe pompy wodne i pierwsze pojazdy z napędem parowym

W 1829 roku w Londynie pojawił się pierwszy wóz strażacki napędzany maszyną parową. Jego wynalazcą był John Braithwaite, inżynier specjalizujący się w budowie maszyn parowych. Choć pojazd ten był napędzany parą, do jego przemieszczania nadal wykorzystywano konie. Z tyłu pojazdu znajdowała się przeciwpożarowa pompa wodna, zasilana węglem jako paliwem, oraz miękki wąż. Moc silnika parowego wynosiła 10 koni mechanicznych.

Profesjonalne straże pożarne i pierwsze parowe wozy w USA

W 1835 roku w Nowym Jorku założono pierwszą na świecie zawodową straż pożarną, zatrudniającą początkowo zaledwie 4 osoby. Strażacy otrzymywali wynagrodzenie i specjalizowali się wyłącznie w gaszeniu pożarów. W następnym roku liczebność straży wzrosła do 40 osób, a jednostkę nazwano "Strażą Pożarną" i włączono do struktury policji miejskiej.

Pierwszy w Stanach Zjednoczonych wóz strażacki napędzany parą został zbudowany w 1841 roku przez Brytyjczyka Pol R. Hogu, mieszkającego w Nowym Jorku. Pojazd ten był w stanie rozpylać wodę na dach nowojorskiego ratusza.

Pod koniec XIX wieku parowe wozy strażackie zyskały dużą popularność na Zachodzie.

Początek XX Wieku: Wkroczenie Silników Spalinowych

Początek XX wieku przyniósł rewolucję w motoryzacji wraz z pojawieniem się samochodów z silnikami spalinowymi. Wozy strażackie szybko zaadaptowały tę technologię, choć pompy wodne nadal często były napędzane parą.

Pierwsze samochody strażackie z silnikiem spalinowym

Na wystawie modelowej, która odbyła się w Wersalu we Francji w 1898 roku, firma Gambier z Lille zaprezentowała pierwszy na świecie samochód strażacki. Mimo swojej prymitywności i niedoskonałości, był to znaczący krok naprzód.

W 1901 roku samochód strażacki wyprodukowany przez firmę Loyal Kalidi Company z Liverpoolu został przyjęty przez tamtejszą straż pożarną. W sierpniu tego samego roku, podczas pierwszego wyjazdu, kierowca George Beckett odjechał, nie czekając na wszystkich strażaków. Ze względu na niską prędkość, pozostali strażacy musieli dogonić pojazd, aby do niego wsiąść. Po przybyciu na miejsce pożaru, okazało się, że inne wozy strażackie dotarły szybciej. Ze względu na specyficzne dźwięki wydawane podczas jazdy, pojazd zyskał przydomek "Fart Arnie".

Trudności i niedoskonałości wczesnych pojazdów

W latach 30. XX wieku wozy strażackie, nazywane wówczas "samochodami strażackimi" lub "samochodami z zapalonymi świecami", nie posiadały zbiornika na wodę. Strażacy mogli jedynie stać na pojeździe i czekać na pomoc. Wyposażenie ograniczało się do kilku węży i drabiny. Strażacy stali w rzędach, trzymając się poręczy, co było bardzo niebezpieczne.

W XX wieku zaczęły pojawiać się wozy strażackie w pełni napędzane silnikami spalinowymi. Ich konstrukcja była zazwyczaj prosta, często bazująca na zmodyfikowanym podwoziu ciężarówki. Na ciężarówce montowano pompę wodną i dodatkowy zbiornik na wodę. Na zewnątrz pojazdu zawieszano drabinę strażacką, siekierę, lampę przeciwwybuchową i wąż strażacki.

Ewolucja i Specjalizacja Nowoczesnych Wozów Strażackich

Po ponad stuletnim rozwoju, współczesne wozy strażackie stanowią imponującą rodzinę pojazdów, wykorzystujących zaawansowaną naukę i technologię. Nowoczesne wozy strażackie są zazwyczaj zbudowane na zmodyfikowanym podwoziu ciężarówki, a jedną z ich charakterystycznych cech jest różnorodność i stabilność zastosowanych podwozi.

Różnorodność typów i zastosowań

• Wóz strażacki ze zbiornikiem na wodę pozostaje jednym z najbardziej powszechnych typów wozów strażackich. Oprócz pomp i sprzętu przeciwpożarowego, jest wyposażony w zbiornik na wodę o dużej pojemności, działko wodne i inne urządzenia. Pozwala to na transport wody i strażaków na miejsce pożaru, umożliwiając samodzielne prowadzenie działań gaśniczych. Jest to wóz uniwersalny, nadający się do gaszenia większości typów pożarów.
• Wozy pianowe: Gaszenie specjalnych pożarów za pomocą środków chemicznych zamiast wody stanowiło rewolucję w metodach walki z ogniem. W 1915 roku American National Foam Company wynalazła pierwszy na świecie dwuskładnikowy proszek gaśniczy z siarczanu glinu i wodorowęglanu sodu. Ten nowy środek gaśniczy znalazł zastosowanie w wozach strażackich. Pianka powietrzna o wysokim stopniu rozprężenia, powstająca dzięki temu proszkowi, może być rozpylana w dużych ilościach (400-1000 razy większa objętość od pierwotnej). Izoluje ona powierzchnię palącego się materiału od powietrza, co jest szczególnie skuteczne w przypadku pożarów ropy naftowej i jej produktów. Pianka może gasić ciecze łatwopalne, gazy palne, urządzenia pod napięciem, a także ogólne pożary materiałów. Jest szczególnie efektywna w przypadku pożarów rurociągów chemicznych na dużą skalę i stanowi podstawowy wóz strażacki dla przedsiębiorstw petrochemicznych.
• Wozy strażackie z drabinami i podnośnikami: Koncepcja drabin została pierwotnie opracowana na potrzeby wojny. Już w 1847 roku firma Magirus rozpoczęła produkcję drabin strażackich. W 1875 roku niemiecki wynalazca Johann Adam Stahl jako pierwszy wpadł na pomysł zamontowania obrotowej drabiny na wozie konnym. W tym samym roku zbudowano pierwszy drewniany wóz konny. Konkretny pojazd, który pojawił się w 1895 roku, był konnym pojazdem z pneumatyczną drabiną powietrzną o wysokości roboczej 26 metrów. Dzięki postępowi technologicznemu, wozy strażackie nie ograniczały się już wyłącznie do pojazdów konnych. W 1904 roku Magirus zbudował napędzany parą wóz strażacki z drabiną o wysokości roboczej 24 metrów. Pierwszy na świecie wóz strażacki z drabiną nośną, w którym wszystkie trzy podstawowe ruchy - jazda, obrót drabiny i przedłużenie drabiny - były napędzane pojedynczym silnikiem benzynowym, został zbudowany przez Magirus w 1916 roku. Wraz z rozwojem nowoczesnego budownictwa i powstawaniem coraz większej liczby wieżowców, wprowadzono wozy strażackie z drabiną. Wielopoziomowa drabina umożliwia bezpośrednie dotarcie strażaków na miejsce pożaru w wysokich budynkach, co przyspiesza akcje ratownicze i ratuje osoby uwięzione w płomieniach. Znacząco poprawia to zdolność do gaszenia pożarów i prowadzenia akcji ratowniczych.
• Inne specjalistyczne jednostki: Obecnie wozy strażackie stają się coraz bardziej wyspecjalizowane. Przykładowo, wozy strażackie z dwutlenkiem węgla są używane do gaszenia pożarów cennych urządzeń, precyzyjnych instrumentów, ważnych zabytków kultury, a także książek i archiwów. Wozy strażackie lotniskowe przeznaczone są do zwalczania pożarów samolotów i prowadzenia akcji ratowniczych na lotniskach.

Historia Samochodów Strażackich w Polsce

Historia samochodów strażackich w Polsce jest odzwierciedleniem rozwoju techniki i zmian społecznych w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Jest to opowieść o dążeniu do bezpieczeństwa, innowacji i nieustannej służbie społeczeństwu.

Początki motoryzacji w polskiej straży pożarnej

Pierwsze pojazdy strażackie w Polsce to konne bryczki, które na przełomie XIX i XX wieku zaczęto zastępować motorowymi odpowiednikami. Były one symbolem postępu technologicznego tamtej epoki.

Kluczowym momentem było wprowadzenie motoryzacji do straży pożarnej w Poznaniu w latach 1910-1911. Wówczas komendant straży podjął decyzję o zastąpieniu koni samochodami. Zamówiono trzy podwozia samochodowe firmy Daimler-Mercedes, na których zabudowano sikawkę gazową, autopompę oraz drewnianą drabinę mechaniczną firmy Magirus. Samochody te odebrano w listopadzie 1911 roku. Niecały rok później, w październiku 1912 roku, uruchomiono w strażnicy głównej w Poznaniu pierwszy zmotoryzowany oddział straży pożarnej na ziemiach polskich, wyposażony w pojazdy na podwoziach Austro-Daimlera lub Benza. Od tego momentu datuje się motoryzację polskiej straży pożarnej.

Obecnie w zbiorach Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach znajdują się dwa samochody pożarnicze z początku XX wieku (lata 1910-1912), zabudowane na podwoziach producentów, którzy w 1926 roku połączyli się tworząc firmę Daimler-Benz. Jeden z nich to Daimler, a drugi to Benz-Gaggenau. Ciekawostką jest fakt, że napęd tylnego mostu pojazdu Benza był przekazywany za pomocą przekładni łańcuchowej.

Mercedesy w okresie międzywojennym i powojenna odbudowa

Znak firmowy Mercedesa był już doskonale rozpoznawalny wśród polskich strażaków w okresie międzywojennym. Podwozia tej firmy były cenione za doskonałe parametry techniczne, trwałość i wytrzymałość. W latach 20. i 30. XX wieku liczba pożarniczych Mercedesów w Polsce systematycznie rosła.

Wiele polskich straży pożarnych otrzymało wyposażenie na podwoziach Daimler-Benz z zabudową wykonaną m.in. przez firmę Braci Kiesslich z Patschkau. Takie pojazdy trafiły do straży pożarnych w Katowicach, Toruniu, Warszawie i Poznaniu. W 1937 roku, w ramach planowej motoryzacji straży pożarnej, dla Warszawskiej Straży Ogniowej zakupiono drabinę o najwyższym wówczas wysięgu (45 metrów), zabudowaną na podwoziu samochodu ciężarowego Mercedes-Benz. Pojazd ten był napędzany 120-konnym, sześciocylindrowym silnikiem wysokoprężnym. Drabina składała się z sześciu stalowych przęseł, a jej mechanizmy napędowe działały pod ciśnieniem hydraulicznym, pełniąc rolę zabezpieczenia.

W tym samym roku Ochotnicza Straż Ogniowa w Częstochowie otrzymała autopogotowie miejskie zabudowane na używanym podwoziu Mercedesa. Zabudowę pożarniczą wykonała firma Liefeldt i Schiffner z Warszawy. Był to jeden z pierwszych samochodów pożarniczych z zabudową typu zamkniętego.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej w Polsce znajdowało się już około 100 specjalistycznych, pożarniczych Mercedesów.

Trudne lata wojny i odbudowy kraju

Podczas II wojny światowej strażackie Mercedesy nadal pełniły służbę. Chociaż część pojazdów uległa zniszczeniu, na wyposażenie straży pożarnych trafiło kilkanaście nowych samochodów Mercedes-Benz, z autopompą lub motopompą przenośną. Do dziś w Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzezinach koło Piekar Śląskich znajduje się samochód gaśniczy z 1942 roku, z zabudową pożarniczą wykonaną przez Daimler-Benz.

Nie jest tajemnicą, że po 1945 roku aż do połowy lat 50. zaopatrzenie strażaków w pojazdy gaśnicze było katastrofalne. Strażacy radzili sobie w tej sytuacji na różne sposoby. Pojazdy z powojennego demobilu trafiały do Polski dzięki programom pomocowym UNRRA, wojennym dostawom Lend-Lease oraz zakupom rządu polskiego w demobilach zachodnich. Duży procent samochodów ciężarowych stanowił również sprzęt zdobyczny i pozostawiony w Polsce przez Niemców po działaniach wojennych. Najliczniejszą grupę stanowiły pojazdy marek: Bedford, Chevrolet, Dodge, Ford, Fordson, GMC, Studebaker. Pozyskiwano je w różny sposób, niekiedy niecodzienny, np. wydobywano z Zalewu Wiślanego. Niestety, dla strażaków zazwyczaj pozostawały resztki w dalece niewystarczającej ilości - pojazdy w najgorszym stanie technicznym lub typów bardzo trudnych w naprawie.

Strażacy ratowali się, jak mogli - sprzedawali złom i organizowali zbiórki, by móc jak najdłużej utrzymać w sprawności technicznej poniemieckie samochody, motopompy i armaturę. Niejednokrotnie na własną rękę zdobywali sprzęt. W 1947 roku OSP w Mysłowicach pozyskała od miasta podwozie samochodu ciężarowego, a karoserię pożarniczą członkowie tej jednostki zbudowali sami. Jak cenne były urządzenia i pojazdy gaśnicze, niech pokaże przykład strażaka z Komendy Miejskiej Straży Pożarnych w Rybniku, który w latach 50. otrzymał pisemną naganę z wpisem do akt za dopuszczenie do przepalenia żarówek w pojeździe.

Działania Związku Straży Pożarnych i modernizacja

Związek Straży Pożarnych próbował radzić sobie z trudną sytuacją. Niedługo po zakończeniu działań wojennych, a na szerszą skalę od 1947 roku, Wydział Techniczny Związku pośredniczył między jednostkami straży pożarnych w zakupie i sprzedaży sprzętu pożarniczego, w tym samochodów zdobycznych, poniemieckich. Wydział skupował również zużyty sprzęt, następnie rozkładano go na części wykorzystywane później przy naprawach pojazdów w lepszym stanie.

Pod koniec 1947 roku prawdopodobnie jako jedne z pierwszych dotarły z Francji do Polski podwozia ośmiocylindrowego samochodu marki Ford V8, wraz z częściami zamiennymi, w liczbie 100 sztuk. Miały one stanowić podstawę modeli przyszłej zabudowy pożarniczej różnego rodzaju wykonywanych w kraju, w tym np. autocystern. Warto dodać, że w tym czasie zawodowe straże pożarne, np. w Łodzi, Poznaniu i Raciborzu, dysponowały już własnymi warsztatami przystosowanymi do wykonywania na własne potrzeby nadwozi pożarniczych.

Polsko-francuską umowę na zakup podwozi samochodów marki Ford V8 dla polskich straży pożarnych realizowało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Wydziałem Technicznym Związku Straży Pożarnych. We wrześniu 1947 roku dotarło do Polski 100 Fordów V8. Z tego przydziału m.in. Centralna Szkoła Pożarnicza w Warszawie otrzymała dwa podwozia na własny użytek, a pozostałe 98 pojazdów tymczasowo znalazło swoje miejsce na placu przed tzw. Domem Strażactwa CSP. W tym samym roku Polska Agencja Prasowa podała do publicznej wiadomości, że rząd brytyjski odsprzeda Polsce towary pochodzące z tzw. nadwyżek wojennych, wśród których znalazł się również sprzęt dla straży pożarnych: samochody, motopompy i węże strażackie z łącznikami. Podobne dostawy trafiały do Polski ze Szwecji, Danii i Czechosłowacji.

Remontami pożarniczego sprzętu zajmował się głównie Wydział Techniczny Związku Straży Pożarnych, ale także Państwowe Zakłady Inżynierii, które naprawiały głównie ciężarowe Chevrolety oraz Gazy. Pojazdy tych marek przekazywał Motozbyt, który miał swój park samochodowy na Zieleniaku przy ul. Grójeckiej w Warszawie. Różnorodność stanu i marek wozów strażackich w garażach OSP dominowała przez 17-20 lat po zakończeniu wojny. Początek nowym realiom w zmotoryzowaniu straży pożarnej dał dopiero samochód Star 20. Jego produkcja ruszyła w 1952 roku. Wersje pożarnicze tej ciężarówki były pierwszymi nowymi wozami profesjonalnie przygotowanymi do działań pożarniczych, które zaczęły zasilać jednostki OSP w całej Polsce.

Importowane Mercedesy w czasach PRL i współczesność

W drugiej połowie lat 70. XX wieku straż pożarna zakupiła importowane pojazdy, zabudowane przez austriacką firmę Rosenbauer. Jednym z nich był specjalny samochód ratownictwa technicznego z wymiennym kontenerem i zamontowanym z tyłu żurawiem hydraulicznym. Zabudowa pożarnicza została wykonana na podwoziu samochodu ciężarowego Mercedes-Benz typ LAF 1113 B, napędzanego sześciocylindrowym silnikiem o mocy 168 KM. Posiadał krótką, dwudrzwiową kabinę (układ 1+2) i stalowo-aluminiową zabudowę z sześcioma skrytkami sprzętowymi zamykanymi żaluzjami.

W 1977 roku do Polski sprowadzono trzy samochody ratownictwa technicznego zabudowane na podwoziu Mercedes-Benz Unimog 125/416, napędzane 125-konnym silnikiem wysokoprężnym. Dwa lata później do kraju trafiły nowoczesne samochody z zabudową firmy Rosenbauer - średnie samochody gaśnicze wodno-pianowo-proszkowe, zabudowane na podwoziu Mercedes-Benz LAF 1113 B. Pojazdy te charakteryzowały się dużą bezawaryjnością, zarówno podwozia, jak i wyposażenia pożarniczego.

W 1986 roku Państwowa Straż Pożarna we Wrocławiu rozpoczęła eksploatację drabiny firmy Metz o wysięgu 53 metrów, najwyższej drabiny użytkowanej w Polsce. Została ona zabudowana na trzyosiowym podwoziu Mercedes-Benz 2636 A, napędzanym 355-konnym silnikiem wysokoprężnym. Stabilność pojazdu zapewniały cztery wysuwane hydraulicznie podpory.

Obecnie we flocie Państwowej Straży Pożarnej i jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych znajduje się wiele samochodów pożarniczych zabudowywanych na podwoziach Mercedes-Benz. Są to pojazdy różnej wielkości, od lekkich samochodów ratownictwa technicznego, wodnego, chemicznego czy dowodzenia, po średnie samochody ratowniczo-gaśnicze i specjalne dla grup poszukiwawczo-ratowniczych, aż po ciężkie podnośniki hydrauliczne i ciężkie samochody ratowniczo-gaśnicze. Podwozia z gwiazdą na masce to gwarancja niezawodności i jakości. W ubiegłym roku straż pożarna wzbogaciła się o kilkadziesiąt pojazdów Mercedes-Benz, wśród których dominowały podwozia Mercedes-Benz Atego, głównie Atego 1329 AF o DMC 14 t.

Namacalne ślady strażackiej przeszłości motoryzacyjnej można zobaczyć w niektórych jednostkach OSP w różnych częściach kraju. Przykładem tego może być OSP Odrzykoń koło Krosna, gdzie w garażach jednostki cały czas stoi sprawny wojenny samochód Dodge WC 51. Jak mówią strażacy z Odrzykonia, samochód pożarniczy Dodge nie jest w podziale, jednak w dalszym ciągu okazuje się pomocny w razie potrzeby.

tags: #jak #wygladaly #pierwsze #wozy #strazackie