Jak uzyskać certyfikat lub atest w ochronie przeciwpożarowej w Polsce

W dziedzinie ochrony przeciwpożarowej, zarówno dla profesjonalistów, jak i dla wyrobów stosowanych w tej branży, kluczowe znaczenie ma posiadanie odpowiednich certyfikatów i atestów. Stanowią one formalne potwierdzenie kompetencji, jakości i zgodności z obowiązującymi przepisami. Proces ich uzyskania jest złożony i wymaga znajomości specyficznych regulacji oraz procedur.

Certyfikacja personelu w branży przeciwpożarowej

Certyfikacja personelu w branży przeciwpożarowej to sformalizowany proces potwierdzania kompetencji osób zajmujących się projektowaniem, montażem oraz konserwacją zabezpieczeń przeciwpopożarowych. Jest to kamień milowy w rozwoju kariery, otwierający nowe możliwości zawodowe.

Rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych

Szczegółowe wymagania dla osób ubiegających się o przyznanie prawa wykonywania zawodu rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych (zwanych dalej rzeczoznawcami) oraz zasady przeprowadzania egzaminu zostały określone w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 188), w szczególności w rozdziale 2a, oraz w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie egzaminu dla osób ubiegających się o przyznanie prawa do wykonywania zawodu rzeczoznawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2162).

Zgodnie z aktualnymi przepisami osoba przystępująca do egzaminu musi posiadać co najmniej tytuł zawodowy inżyniera. Nie jest już wymagane, aby po ukończeniu studiów wyższych odbyła co najmniej pięcioletnią praktykę zawodową w jednostkach ochrony przeciwpożarowej lub wykonując czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej w rozumieniu ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej albo jako projektant w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.

Egzamin na rzeczoznawcę

Egzamin potwierdzający przygotowanie zawodowe obejmuje znajomość przepisów prawa i zasad wiedzy technicznej dotyczących ochrony przeciwpożarowej oraz umiejętność stosowania zawartych w nich wymagań i doboru zabezpieczeń przeciwpożarowych stosownie do tych wymagań. Obejmuje również umiejętności w wykonywaniu czynności kontrolno-rozpoznawczych w rozumieniu art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r., a także w wykonywaniu zawodu inżyniera pożarnictwa lub inżyniera w zakresie inżynierii bezpieczeństwa w specjalności inżynieria bezpieczeństwa pożarowego uzyskanego po ukończeniu studiów wyższych w Szkole Głównej Służby Pożarniczej lub projektanta w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.

Miejsca przeprowadzania egzaminów mogą obejmować m.in. Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej w Warszawie lub Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP-PIB).

Opłaty i dokumenty

Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do wykonywania zawodu rzeczoznawcy za przeprowadzenie egzaminu wnosi opłatę w wysokości 15% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku kalendarzowym poprzedzającym egzamin, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Opłata stanowi przychód funduszu centralnego, o którym mowa w art. 19g pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. W przypadku gdy osoba przystępuje tylko do części ustnej egzaminu, wysokość opłaty wynosi 10% wspomnianej kwoty.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań kwalifikacyjnych dla osób ubiegających się o przyznanie prawa wykonywania zawodu rzeczoznawcy, o których mowa w art. 11b ust. oraz dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań, o których mowa w art. 11c ust. ustawy.

Inspektorzy ochrony przeciwpożarowej

Specjaliści odpowiedzialni za ochronę przeciwpożarową pracują w zakładach pracy, w których ryzyko pożaru lub wybuchu stanowi realne zagrożenie. Zajmują się kontrolą przestrzegania przepisów i regulaminów w zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz ich wdrażaniem. Do ich obowiązków należy również prowadzenie szkoleń pracowniczych oraz dokumentacji.

Inspektor ochrony przeciwpożarowej ma mniejsze uprawnienia niż specjalista i zazwyczaj nie jest czynnie zatrudniony przez Państwową Straż Pożarną. Aby zostać inspektorem ochrony przeciwpożarowej, należy ukończyć szkolenie inspektorów ochrony przeciwpożarowej. Są one organizowane przez szkoły, ośrodki szkolenia lub Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej. Każda osoba pracująca jako inspektor ma obowiązek przedstawienia dokumentu potwierdzającego udział w szkoleniach.

Certyfikacja kwalifikacji wolnorynkowych w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (ZSK)

Przepisy przeciwpożarowe oraz techniczno-budowlane nie zawsze szczegółowo określają kwalifikacje osób projektujących, instalujących i konserwujących zabezpieczenia przeciwpożarowe w obiektach budowlanych. W tym kontekście istotną rolę odgrywa Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK), który zbiera, porządkuje i opisuje kwalifikacje w wielu branżach, w tym z zakresu ochrony przeciwpożarowej.

Certyfikacja personelu w ramach ZSK skierowana jest do osób, które chcą rozwijać swoją działalność w branży przeciwpożarowej. Daje ona możliwość formalnego potwierdzenia kwalifikacji wymaganych zapisami ustawy o ochronie przeciwpożarowej (art. 4 ust. 2) w zakresie projektowania, montażu i konserwacji zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Certyfikaty wydawane przez CNBOP-PIB zawierają oznaczenie poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji (PRK), co pozwala na odniesienie ich do Europejskiej Ramy Kwalifikacji (ERK), a tym samym do poziomów kwalifikacji w poszczególnych państwach UE. Taki mechanizm sprawia, że kwalifikacje potwierdzone w ramach programu są rozpoznawalne nie tylko na rynku krajowym, ale również w pozostałych państwach Unii Europejskiej.

Proces walidacji w ZSK

Program certyfikacji personelu w branży przeciwpożarowej opiera się na przepisach ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji oraz obwieszczeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 maja 2019 r. w sprawie włączenia kwalifikacji rynkowych dotyczących projektowania, montażu i konserwacji zabezpieczeń przeciwpożarowych oraz montażu i konserwacji autonomicznych czujek: tlenku węgla, dymu, ciepła i gazu do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (M.P. 2019 r. poz. 445).

Proces walidacji obejmuje zarówno część teoretyczną - realizowaną w formie testu wiedzy na stanowisku komputerowym - jak i część praktyczną, która może odbywać się zarówno w murach Instytutu, jak i u partnera technologicznego. Spełnienie wymagań wstępnych - takich jak odpowiedni poziom wykształcenia czy uprawnienia SEP - stanowi warunek przystąpienia do walidacji. Osoby, które potwierdzą swoje kompetencje i umiejętności w prowadzonej walidacji w ramach siedmiu programów certyfikacji kwalifikacji wolnorynkowych, otrzymują certyfikat kwalifikacji wolnorynkowych, dokument o randze państwowej, uznawany w całej Unii Europejskiej.

Osoby przeszkolone i posiadające kwalifikacje w zakresie profesjonalnego montażu i konserwacji autonomicznych czujek wczesnego wykrywania pożaru, ulatniającego się gazu lub tlenku węgla, są bardzo potrzebne. Wysoko wykwalifikowany personel to szansa na uratowanie życia wielu osób, zwłaszcza, że aż 80% ofiar pożarów w Polsce zmarło we własnym domu.

Certyfikacja personelu przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT)

Urząd Dozoru Technicznego również wydaje certyfikaty dla personelu w sektorach powiązanych z ochroną przeciwpożarową. Proces uzyskania takiego certyfikatu wymaga spełnienia kilku kroków.

• W pierwszej kolejności należy sprawdzić, w jakim zakresie funkcjonuje jednostka oceniająca personel oraz jednostka prowadząca szkolenia dla personelu. Informacja ta podana jest w ostatniej kolumnie rejestru tych jednostek.
• Szkolenie nie jest obowiązkowe, jednak warto pamiętać, że nie można zdawać egzaminu w tej samej jednostce, w której odbyło się szkolenie.
• W miejscu „nazwa i adres jednostki certyfikującej personel” we wniosku należy wpisać adres wybranego oddziału terenowego UDT. Może to być dowolny oddział w kraju.
• Wymagane dokumenty to m.in.:
  • dokument potwierdzający złożenie egzaminu z wynikiem pozytywnym,
  • oświadczenie o niekaralności za przestępstwa przeciwko środowisku.
• Opłata za wydanie certyfikatu wynosi 233,10 PLN. Przelew należy wysłać na numer konta biura lub oddziału UDT, do którego składany jest wniosek.
• Wypełnione dokumenty należy wysłać lub złożyć osobiście do wybranego oddziału UDT.
• Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku certyfikat w formie plastikowej karty zostanie dostarczony listem poleconym na adres wskazany we wniosku. Po otrzymaniu certyfikatu należy dokładnie sprawdzić zamieszczone na nim dane.

Certyfikacja i dopuszczenia wyrobów w ochronie przeciwpożarowej

Na rynku wyrobów budowlanych, a wśród nich wyrobów służących do ochrony przeciwpożarowej, istnieją zarówno obowiązkowe, jak i dobrowolne systemy oceny, wynikające z przepisów prawa.

Obowiązkowe systemy oceny wyrobów

Wiele produktów podlega obowiązkowej certyfikacji. Zasady te określają akty prawne takie jak:

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych,
• ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz. U. nr 92, poz. 881 z późn. zm.),
• ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r. nr 178, poz. 1380 z późn. zm.).

Te akty prawne określają zasady wprowadzania wyrobów do obrotu oraz zasady ich stosowania, w tym deklarowanie właściwości użytkowych lub zgodności wyrobu, a także wykorzystywanie oznakowania CE, znaku budowlanego czy znaku jednostki dopuszczającej. Można w nich również znaleźć wymagania dla wyrobów, wskazane są specyfikacje techniczne, które należy stosować do ich oceny.

Przywołane przepisy umożliwiają swobodny przepływ w granicach UE wyrobów spełniających wymagania, jednocześnie ograniczając przepływ produktów niewiadomego pochodzenia. W ramach obowiązkowych systemów oceny producenci otrzymują dokumenty potwierdzające spełnienie przez ich wyroby wymagań określonych w normach zharmonizowanych wyrobu oraz aprobatach technicznych wydawanych np. przez CNBOP-PIB. Są to m.in. certyfikaty stałości właściwości użytkowych, certyfikaty zgodności, świadectwa dopuszczenia.

Zakres wyrobów objętych systemami oceny zależy przede wszystkim od wskazanych aktów prawnych oraz od tego, czy dla danego wyrobu (grupy wyrobów) została opublikowana norma europejska lub krajowa.

Wyzwania obowiązkowej certyfikacji wyrobów

Pomimo intensywnych prac komitetów technicznych (CEN/PKN), normy nie powstają w oczekiwanym tempie. Rodzi to wiele problemów dla producentów, którzy nie mają możliwości wykorzystywania oznakowania CE i swobodnego wprowadzenia takich wyrobów na rynek Unii Europejskiej. Rynek wyrobów budowlanych, w tym stosowanych do ochrony przeciwpożarowej, jest bardzo dynamiczny. Każdego roku powstają nowe produkty, które nie są objęte normami zharmonizowanymi, a nawet nie jest przewidziane opracowanie dla nich takich norm. Tym samym nie mogą one być oceniane w obowiązkowym systemie oceny.

System oceny wyrobów budowlanych unifikujący zasady ich wprowadzania do obrotu często nie nadąża za tempem innowacji. Powoduje to problem dla odbiorców, którzy nie mogą otrzymać wraz z wyrobem dokumentów potwierdzających, że jest on bezpieczny, funkcjonalny i odporny, np. na określone warunki środowiskowe.

Dobrowolna certyfikacja wyrobów

Producent, chcąc potwierdzić jakość swoich wyrobów, może skorzystać z procedury dobrowolnej oceny wyrobu. Niezależna jednostka posiadająca laboratoria, wiedzę i kompetencje w zakresie oceny wyrobów może potwierdzić, że produkt spełnia właściwe wymagania. Przeprowadzenie takiej oceny oferuje m.in. CNBOP-PIB.

W ramach dobrowolnej oceny wyrobów CNBOP-PIB opracowuje opinie techniczne lub wydaje dobrowolne certyfikaty zgodności wyrobu. Dokumenty te potwierdzają spełnienie przez wyrób określonych dla niego przez jednostkę wydającą dokument wymagań, a przez producenta - wymagań dotyczących warunków produkcji. Wymagania dla wyrobu są określane na podstawie wiedzy technicznej, doświadczenia badawczego i certyfikacyjnego, dostępnych norm badawczych i norm wyrobów oraz wytycznych uznanych laboratoriów badawczych i jednostek certyfikujących.

Opinie techniczne CNBOP-PIB

Opinia techniczna CNBOP-PIB to dokument zawierający informacje o właściwościach technicznych i użytkowych wyrobu niepodlegającego obowiązkowej ocenie lub o właściwościach przewyższających poziom wymagań zasadniczych określonych w normach zharmonizowanych z rozporządzeniami i dyrektywami UE. Jest ona wydawana na wniosek producenta wyrobu lub dostawcy na okres trzech lat, z możliwością przedłużenia o kolejne dwa lata.

Opinia techniczna jest ważnym uzupełnieniem wydawanych Aprobat Technicznych, certyfikatów zgodności oraz świadectw dopuszczenia dla wyrobów budowlanych stosowanych do ochrony przeciwpożarowej oraz innych wyrobów wykorzystywanych w ochronie przeciwpożarowej. Eliminuje ona wszelkie wątpliwości dotyczące wyrobu i utwierdza odbiorcę w przekonaniu, że wyrób spełnia wymagania oraz że producent dochował należytej staranności przy jego produkcji.

Opinie techniczne CNBOP-PIB są wydawane dla (kompletnych oraz elementów składowych) systemów sygnalizacji pożarowej, dźwiękowych systemów ostrzegawczych, systemów kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła, przewodów i kabli do instalacji przeciwpożarowych, zespołów kablowych, stałych urządzeń gaśniczych - w odniesieniu do deklarowanych dodatkowych właściwości i funkcjonalności (poza zakresem norm, Aprobat Technicznych, ocen technicznych lub przewyższających poziom wymagań określonych w tych specyfikacjach). CNBOP-PIB wydaje opinie techniczne dla wyrobu na podstawie oceny dokumentacji wyrobu oraz pozytywnych wyników badań przeprowadzonych przez akredytowane laboratoria badawcze. W uzasadnionych przypadkach uznawane są wyniki badań innych laboratoriów.

Dobrowolne certyfikaty zgodności CNBOP-PIB

CNBOP-PIB oferuje certyfikację dobrowolną dla wyrobów, wymienionych w „Informatorze certyfikacji dobrowolnej”. Dobrowolne certyfikaty zgodności wydawane są na 5 lat i w tym okresie podlegają nadzorowi. Uzyskanie certyfikatu upoważnia do oznakowania wyrobu skrótem literowym CNBOP-PIB i numerem certyfikatu.

Warunkiem rozpoczęcia procesu certyfikacji dobrowolnej jest uzgodnienie przez jednostkę certyfikującą i wnioskodawcę obustronnie akceptowanych kryteriów oceny wyrobu. Kolejnymi etapami tego procesu są:

1. Zgłoszenie wyrobu.
2. Formalna weryfikacja wniosku i dokumentów: sprawdzana jest poprawność zapisów w samym wniosku oraz kompletność i poprawność załączników. Wnioskodawca jest informowany o ewentualnych uwagach.
3. Merytoryczna weryfikacja wniosku: w przypadku braku wszystkich wymaganych badań wyrobu opracowywany jest program badań, które należy przeprowadzić w laboratorium spełniającym wymagania. Po uzupełnieniu wyników badań ponownie jest oceniana ich kompletność.
4. Badanie wyrobu i uznawanie wyników badań.
5. Ocena warunków produkcji wyrobu: jeśli wszystkie wymagane wyniki badań są pozytywne, dokonywana jest ocena warunków techniczno-organizacyjnych (WTO) w miejscu produkcji wyrobu. Sprawdza się w niej spełnienie wymagań zapewniających warunki stabilnej i powtarzalnej produkcji wyrobów.
6. Wydanie certyfikatu: pozytywny wynik oceny WTO umożliwia wydanie dobrowolnego certyfikatu zgodności.

Dobrowolny certyfikat zgodności może być stosowany przez wnioskodawcę zgodnie z warunkami zawartej z CNBOP-PIB umowy o nadzorowaniu udzielonej certyfikacji dobrowolnej. Umowa określa m.in. zobowiązania wnioskodawcy, sposoby sprawowania przez CNBOP-PIB nadzoru nad certyfikacją, a także zasady postępowania w razie zmiany wymagań stanowiących podstawę wydania (nadzorowania) certyfikatu. Określa również postępowanie w razie modyfikacji wyrobu, procesu produkcyjnego i warunków produkcji oraz warunki zmiany zakresu i aktualizacji, a także warunki zawieszania, ograniczania i cofania dobrowolnego certyfikatu zgodności.

Certyfikacja dobrowolna rozwija się w Polsce od co najmniej kilku lat, ponieważ producenci dostrzegają korzyści płynące z potwierdzenia deklarowanych właściwości wyrobu przez niezależną jednostkę. Wpływa to na budowę zaufania wśród odbiorców tych wyrobów i daje samemu producentowi większą pewność co do właściwości wyrobu, np. w warunkach pożaru.

Rola Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej (CNBOP-PIB)

Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego Państwowy Instytut Badawczy od ponad pięciu dekad działa na rzecz bezpieczeństwa powszechnego, oferując kompleksowe usługi certyfikacji, dopuszczeń oraz badań laboratoryjnych. CNBOP-PIB jako instytucja certyfikująca zapewnia pełną infrastrukturę niezbędną do przeprowadzenia procesów walidacji i oceny.

Certyfikacja CNBOP-PIB obejmuje szeroki wachlarz procesów związanych z oceną i weryfikacją wyrobów oraz usług stosowanych w ochronie przeciwpożarowej. Każdy dokument wydawany w procesie certyfikacji i dopuszczeń (tzw. certyfikat ppoż) stanowi potwierdzenie jakości oraz deklarowanych/wymaganych cech wyrobów i usług w branży ochrony przeciwpożarowej.

Certyfikat przeciwpożarowy wydawany przez CNBOP-PIB może być przyznawany zarówno producentom wyrobów (na konkretny produkt), jak i podmiotom świadczącym usługi na rynku ochrony przeciwpożarowej. Oferta Instytutu obejmuje również certyfikację instalacji, kierowaną do właścicieli i zarządców obiektów budowlanych. Osoby chcące rozwijać kompetencje zawodowe mogą skorzystać z oferty szkoleń, na których można zdobyć zaświadczenie lub certyfikat.

Kluczowe akty prawne dotyczące ochrony przeciwpożarowej i certyfikacji

Poniżej przedstawiono zbiór najważniejszych aktów prawnych, które regulują kwestie certyfikacji i dopuszczeń w obszarze ochrony przeciwpożarowej w Polsce:

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 188, z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (Dz. U. z 2024 r., poz. 1933, z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz. U. nr 92, poz. 881 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. nr 138, poz. 935, z późn. zm.).
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych.
• Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 maja 2019 r. w sprawie włączenia kwalifikacji rynkowych dotyczących projektowania, montażu i konserwacji zabezpieczeń przeciwpożarowych oraz montażu i konserwacji autonomicznych czujek: tlenku węgla, dymu, ciepła i gazu do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (M.P. 2019 r. poz. 445).

tags: #jak #zdobyc #atest #przeciwpozarowy