Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa, a ich efektywne funkcjonowanie w dużej mierze zależy od stabilnego finansowania. Pozyskiwanie środków na rozwój jednostek, zakup nowego sprzętu, wozów strażackich, budowę czy remont remiz jest tematem numer jeden wśród polskich strażaków. Artykuł ten przedstawia instytucje, programy i ścieżki, dzięki którym OSP mogą pozyskać niezbędne środki finansowe.
Rządowe programy wsparcia i dotacje państwowe
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) oraz Komenda Główna PSP
Ochotnicze Straże Pożarne mogą liczyć na znaczące wsparcie finansowe z budżetu państwa. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) we współpracy z Komendą Główną Państwowej Straży Pożarnej (PSP) co roku planuje dotacje dla OSP na realizację zadań ratowniczych zgodnie z ustawą o OSP z 2021 roku. Przykładowo, w budżecie państwa na 2024 rok przewidziano około 262 mln zł na rozwój OSP, w tym 73 mln zł dla jednostek włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) oraz 189 mln zł na wsparcie pozostałych OSP.
Środki te trafiają do straży w formie dotacji celowych na wyposażenie, szkolenia i inne potrzeby wynikające z ich działalności ratowniczej. Co istotne, dotacje z MSWiA przysługują zarówno jednostkom w KSRG, które otrzymują stałe ryczałty na gotowość i mogą wnioskować o większy sprzęt, jak i OSP spoza KSRG, dla których przeznacza się odrębną pulę na „przygotowanie do działań ratowniczo-gaśniczych”. Dotacje rządowe z MSWiA i PSP to podstawowe źródło finansowania OSP, obejmujące zarówno bieżące utrzymanie gotowości bojowej, jak i zakupy sprzętu oraz pojazdów.
Proces ubiegania się o dotacje MSWiA
Aby skorzystać z dotacji MSWiA, OSP musi złożyć wniosek - zazwyczaj na początku roku, za pośrednictwem właściwego komendanta (np. gminnego OSP) lub bezpośrednio do komendy powiatowej PSP. We wniosku wymienia się potrzebny sprzęt lub wyposażenie (zgodnie z oficjalnym katalogiem kwalifikującym się do dofinansowania) oraz uzasadnia te potrzeby. Następnie Komenda Główna PSP dzieli dostępne środki według ustalonych kryteriów, takich jak liczba wyjazdów jednostki, zagrożenia na jej terenie czy braki w wyposażeniu.
Po pozytywnej decyzji OSP podpisuje umowę dotacyjną i otrzymuje środki, które musi wydać na wskazany cel i rozliczyć w określonym terminie. Warto co roku składać wnioski o dostępne dotacje i utrzymywać kontakt z lokalnymi strukturami PSP, by nie przegapić żadnej możliwości wsparcia.
Program "Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo‑gaśniczych"
Jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej spoza KSRG mogą uzyskać dotacje MSWiA w ramach programu „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo‑gaśniczych”. W budżecie na 2025 rok zarezerwowano na ten cel 34 mln zł, w tym środki na zakup sprzętu, materiałów, wyposażenia i remont strażnic. Środki te można wykorzystać na zakup certyfikowanej odzieży specjalnej, środków ochrony indywidualnej, sprzętu ratowniczego i logistycznego. Produkty objęte wytycznymi programu - od ubrań specjalnych po rękawice, hełmy i sprzęt ratowniczy - można nabyć z taką dotacją, pod warunkiem, że spełniają standardy Komendy Głównej PSP.
Finansowanie zakupu wozów strażackich
Zakup nowych wozów strażackich jest często finansowany w ramach odrębnych programów, tworzonych z montażu kilku źródeł. Zazwyczaj co roku powstaje lista OSP, które otrzymają dofinansowanie na nowe wozy. Taki zakup jest finansowany wspólnie przez MSWiA/PSP, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), samorządy lokalne, a nawet fundusz prewencyjny zakładów ubezpieczeniowych.
Przykładowo, średni wóz za około 900 tys. zł może być pokryty w ten sposób: 400 tys. zł z PSP/MSWiA, 200 tys. zł z NFOŚiGW, 250 tys. zł od gminy i 50 tys. zł z funduszu ubezpieczeniowego. Dzięki temu poszczególne jednostki OSP otrzymują pojazdy niemal w całości sfinansowane ze źródeł zewnętrznych. W 2025 roku rządowy program przewidział do przekazania 262 nowych wozów dla OSP w całej Polsce (34 ciężkie, 134 średnie i 94 lekkie) wraz z dofinansowaniem ich zakupu.
Lokalne źródła finansowania
Samorząd gminny
Samorząd gminny jest najważniejszym źródłem finansowania działalności OSP, co wynika zarówno z ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, jak i ustawy o samorządzie gminnym. Ich działalność z zakresu ochrony przeciwpożarowej i szeroko rozumianego ratownictwa musi być finansowana przede wszystkim ze środków samorządu gminnego oraz budżetu państwa.
Sposób finansowania uzależniony jest od praktyki w poszczególnych gminach - w jednych środki finansowe są przekazywane dotacją na konto OSP, w innych wydatki ponoszone są bezpośrednio z budżetu danej gminy. Wielkość wsparcia teoretycznie zależy od „posiadanych sił i środków”, czyli w praktyce od zamożności gminy oraz relacji między urzędem gminy a OSP. Gmina zobligowana jest do finansowania bezpośrednio ze swojego budżetu tzw. wydatków bieżących, takich jak paliwo, prąd, ubezpieczenia, przeglądy sprzętu czy koszty szkoleń.
Katalog kosztów może być poszerzony o wszelkie wydatki mieszczące się w zapewnieniu „porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia”. W celu przekazania dotacji dla OSP Gmina nie jest zobligowana do organizacji jakiegokolwiek konkursu ofert.
Fundusz Sołecki
Fundusz Sołecki to pieniądze pochodzące z budżetu gminy, przeznaczone dla sołectw. Służą one wykonaniu przedsięwzięć, których celem jest poprawa warunków życia mieszkańców danego sołectwa. Jednostki OSP mogą się zwrócić do sołectwa o wsparcie finansowe na założony przez siebie cel lub inwestycję.
Budżet Obywatelski (Partycyapcyjny)
Budżet obywatelski to demokratyczny proces, w ramach którego mieszkańcy współdecydują o wydatkach publicznych w danym mieście w perspektywie kolejnego roku budżetowego. Mieszkańcy, jak i organizacje, mogą zgłaszać propozycje zadań do budżetu, które następnie są analizowane przez urzędników. Projekty, które przejdą weryfikację, są poddawane powszechnym i bezpośrednim głosowaniom. W efekcie projekty, które osiągną najlepsze wyniki, są przeznaczane do realizacji. W kontekście OSP można tworzyć projekty na temat zakupu pojazdów, sprzętu czy remontu lub budowy remizy oraz infrastruktury. Historia zna wiele przykładów jednostek, które pisały projekty do budżetu obywatelskiego na nowy samochód czy umundurowanie i odnosiły w tych sprawach sukcesy.
Fundusze środowiskowe
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW)
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) prowadzą coroczne programy wsparcia jednostek OSP. Obejmują one tereny województwa, na którym działa dany oddział WFOŚiGW. Program ten nazywany jest potocznie „Małym Strażakiem” i dotyczy jednostek OSP, skupiając się na zakupie sprzętu i wyposażenia pojazdów pożarniczych. Ponadto fundusz wspiera także zakup pojazdów pożarniczych oraz specjalnych. Finansowanie programu pochodzi zarówno z narodowego, jak i z poszczególnych wojewódzkich funduszy ochrony środowiska.
Kluczowe w analizie możliwości dotacyjnych są regionalne zasady przygotowane przez zarządy WFOŚiGW. W jednych województwach dofinansowanie wyniesie 50%, a w innych 100%, a rokrocznie te zasady będą się różnić. Podobnie różnią się sposoby aplikacji, wysokość dotacji i kryteria wyboru. Składając wniosek do WFOŚiGW, warto przygotować się również na składanie dokumentów aplikacyjnych elektronicznie.
Co istotne, zakupy inwestycyjne (przede wszystkim samochody) są uzgadniane wspólnie z właściwym terytorialnie komendantem wojewódzkim PSP oraz samorządem gminnym, w której funkcjonuje dana OSP zabiegająca o dofinansowanie. Samorząd gminny będzie musiał przecież uczestniczyć nie tylko w montażu finansowym zakupu samochodu, ale także jego utrzymaniu.
Fundusze ubezpieczeniowe
Wpływy z instytucji ubezpieczeniowych
Wpływy z instytucji ubezpieczeniowych to środki, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej. Połowa z tych środków trafia, za pośrednictwem PSP, do ochotniczych straży pożarnych. Sposób dystrybucji tych środków określa minister właściwy do spraw wewnętrznych. Stosowane jest podobne ograniczenie w wydatkowaniu środków w poszczególnych latach jak w przypadku środków z budżetu państwa.
Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników (FSUSR)
FSUSR od wielu lat wspiera jednostki OSP z terenów wiejskich corocznymi edycjami programu wsparcia. Rokrocznie fundusz ogłasza konkursy dofinansowujące w formie dotacji różne zakupy lokalnych OSP kwotami rzędu kilku/kilkunastu tysięcy złotych. Dotujący podaje również wykaz sprzętu możliwego do zakupu. Wkład własny ustalany jest zazwyczaj na poziomie około 1% kosztów kwalifikowanych.
Fundacje i programy korporacyjne
ORLEN dla Strażaków
Program „ORLEN dla Strażaków” to coroczny program wsparcia strażaków z terenu całej Polski, prowadzony przez Fundację ORLEN. Wnioskowanie odbywa się za pośrednictwem generatora wniosków on-line. Projekty finansowane przez fundację odpowiadają potrzebom określonych jednostek OSP, mają sprecyzowany i konkretny cel, rzeczowe oraz spójne uzasadnienie, a także realne koszty realizacji. Projekt powinien opierać się na zakupach wskazanego w regulaminie sprzętu i wyposażenia strażackiego. Średnio w ramach dotacji wsparcie wynosi kilka tysięcy złotych. Warto dodać, że Fundacja ORLEN może również udzielić OSP darowizny, niezależnie od opisanego tutaj programu.
Fundacja PZU
Fundacja PZU wspiera projekty, które służą profilaktyce zdrowotnej i promują zdrowy tryb życia, w tym aktywność fizyczną i zdrową dietę. Mają one praktyczny wymiar, jak budowa plenerowych siłowni i ścieżek zdrowia, a także charakter edukacyjny, obejmując warsztaty i szkolenia. Chociaż nie są to typowe dotacje na sprzęt strażacki, mogą być wykorzystane do projektów edukacyjnych lub prozdrowotnych w społecznościach, w których OSP odgrywa aktywną rolę.
Program grantowy „WzMOCnij swoje otoczenie” (Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.)
Program „WzMOCnij swoje otoczenie” to ogólnopolski program grantowy organizowany przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Stanowi on realną szansę na pozyskanie środków m.in. dla samorządów i ich jednostek organizacyjnych, jak również organizacji pozarządowych. W kontekście OSP, program może wspierać działania związane z bezpieczeństwem.
Inne możliwości pozyskania wsparcia
Agencja Mienia Wojskowego (AMW)
Kolejną szansą na pozyskanie sprzętu jest oferta Agencji Mienia Wojskowego. Ochotnicze Straże Pożarne mogą również starać się o nieodpłatne przekazanie pojazdów i sprzętu nie tylko z Państwowej Straży Pożarnej i innych służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, ale również np. mienia będącego w dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. Warto za takimi możliwościami lobbować, poczynając od komend PSP, zwłaszcza w okresie relatywnie dobrego wyposażenia służb mundurowych, kiedy to starszy sprzęt jest wycofywany i może być przekazany dalej.
Finansowanie jako stowarzyszenie
Ochotnicze Straże Pożarne mogą finansować swoją działalność ze źródeł identycznych jak każde inne stowarzyszenie. OSP są jednak nieco silniej umocowane w prawodawstwie niż przeciętne stowarzyszenie, co daje im większe możliwości w zakresie ubiegania się o środki publiczne.
Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP)
Celem niektórych programów jest wyrównanie szans młodych ludzi na dobry start w dorosłe życie. W kontekście OSP mowa tutaj przede wszystkim o Młodzieżowych Drużynach Pożarniczych (MDP). Dofinansowania mogą obejmować remont i wyposażenie budynków oraz zakup sprzętu i umundurowania dla członków MDP.
tags: #jak #zdobyc #dofinansowanie #dla #osp