Zgodnie z obowiązującymi przepisami, żaden obiekt budowlany nie ma prawa powstać bez odpowiedniego zaopatrzenia w wodę na cele przeciwpożarowe. Woda ta może być pobierana z różnych źródeł, takich jak hydranty zewnętrzne lub zbiorniki przeciwpożarowe. Niezależnie od wybranego źródła, jego dostępność jest wymagana i podlega szczegółowym regulacjom prawnym. Sieć wodociągowa przeciwpożarowa to jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów, zapewniając szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej.
Podstawy prawne dotyczące hydrantów zewnętrznych
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Regulacje te stanowią uszczegółowienie Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. 1991 nr 81 poz. 351) oraz Prawa budowlanego.
W Rozporządzeniu MSWiA znajdziemy szczegółowe wytyczne dotyczące średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, a także dokładne regulacje co do ich lokalizacji i oznaczania, w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą zainstalowane. Nie w każdym miejscu bowiem spotkamy hydrant - wszystko zależne jest od przeznaczenia danego obszaru.
Wymagana dokumentacja techniczna
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Rodzaje hydrantów zewnętrznych: podziemne i nadziemne
Instalacja przeciwpożarowa wyróżnia hydranty zewnętrzne o średnicy nominalnej DN 80 oraz DN 100. Spotykane są również bardzo rzadko hydranty o średnicy DN 150, występujące jedynie jako hydranty nadziemne. Dodatkowo, hydranty rozróżnia się pod względem zakresu ciśnień, w jakich mogą pracować: PN 10 (ciśnienie nominalne 10 bar/1 MPa) lub PN 16 (ciśnienie nominalne 16 bar/1,6 MPa). Zarówno wersje podziemne, jak i nadziemne mają swoje wady i zalety.
Hydranty zewnętrzne podziemne
Hydrant podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego. Cała konstrukcja hydrantu znajduje się pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce dostępu do niego przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W. Do skorzystania z hydrantu podziemnego konieczne jest posiadanie specjalnego klucza, który znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Wady i zalety hydrantów podziemnych
Zdecydowanie jedną z największych zalet hydrantów podziemnych jest ich niewidoczność (pomijając samą skrzynkę uliczną), co nie zaburza walorów estetycznych krajobrazu. Z drugiej strony, jest to również ich największa wada. W srogą zimę skrzynka uliczna może być przysypana śniegiem, co utrudnia szybką lokalizację, pomimo odpowiedniego oznakowania. Dodatkowo, wiele hydrantów podziemnych znajduje się w miejscach z nieograniczonym dostępem dla samochodów, co często prowadzi do sytuacji, gdy kierowcy nieświadomie parkują nad skrzynkami, blokując do nich dostęp.
Jak znaleźć i rozpoznać hydrant podziemny?
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną, która umożliwia dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości, w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się w prawo lub w lewo.
Hydranty zewnętrzne nadziemne
Hydrant zewnętrzny nadziemny jest kolumną, obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (rzadziej czarny lub szary), co wyróżnia go z otoczenia. Hydrant nadziemny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony.
Wady i zalety hydrantów nadziemnych
Hydranty nadziemne są zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania i wykorzystania. Dzięki ich widoczności mogą być błyskawicznie znalezione, co jest kluczowe podczas działań przeciwpożarowych. Co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody. Chociaż są widoczne i niektórzy mogą uważać, że zaburzają estetykę, zawsze można je odpowiednio zaaranżować w przestrzeni publicznej.
Jak znaleźć i rozpoznać hydrant nadziemny?
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty. Znak ten znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku. Takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu, co pozwala dostrzec go z dużej odległości i jest pomocne podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, szczególnie w terenach zielonych, gdzie roślinność często może przesłaniać sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, lub przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Wymagania dotyczące lokalizacji hydrantów zewnętrznych
Dokładne wymagania dotyczące lokalizacji hydrantów zewnętrznych określa § 10 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych. Każdy, zewnętrzny hydrant przeciwpożarowy powinien być bezwzględnie wyposażony w zasuwę odcinającą, która umożliwia jego odcięcie od sieci.
Kiedy i gdzie należy stosować hydranty?
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Zewnętrzne zaopatrzenie w wodę ppoż, umożliwiające gaszenie pożaru (hydrant zewnętrzny podziemny lub hydrant zewnętrzny nadziemny), musi być zapewnione w następujących obszarach i obiektach:
- W jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
- W położonych w ich granicach budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z § 6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
- Na każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§ 6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
- Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Zasady rozmieszczania i odległości
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, zarówno od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z § 10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych § 12 ust. 2).
Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Parametry techniczne i wydajność hydrantów
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, nominalna wydajność hydrantów zewnętrznych DN 80, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, nie może być mniejsza niż 10 dm³/s przez co najmniej 2 godziny. Hydranty zewnętrzne DN 80 powinny być zasilane z rury o odpowiedniej średnicy, aby zapewnić wymaganą wydajność.
Wybór średnicy przewodu zasilającego ma kluczowe znaczenie dla minimalizacji strat ciśnienia i zapewnienia wymaganej wydajności. Na przykład, spadek ciśnienia na odcinku równym 15 metrów dla przewodu o średnicy Ø 110 mm wynosi 0,38 m H2O. Zastosowanie przewodu o jedną dymensję większą, tj. Ø 125 mm, zmniejszy ten sam spadek ciśnienia do 0,21 m H2O. Odpowiedź na pytanie o średnicę przewodu może być tylko jedna: powinna zostać tak dobrana, aby zapewnić wymaganą wydajność danego hydrantu.
Preferencje w wyborze typu hydrantu
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§ 10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z nich nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, w ruchu pieszych, uniemożliwiałby dojazd służb ratunkowych) lub byłby niewskazany ze względów estetycznych.
Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami, dlatego w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania - takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i sprawne ugaszenie pożaru.
Ważna informacja
Pamiętaj, że niniejszy artykuł ma charakter informacyjny. W przypadku konkretnych projektów lub wątpliwości interpretacyjnych zawsze zaleca się konsultację z wykwalifikowanym specjalistą ds. ochrony przeciwpożarowej lub rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.