Zawód strażaka na pierwszy rzut oka kojarzy się z walką z ogniem. To prawda, ale w rzeczywistości jest to bardzo trudna i nierzadko bardzo niebezpieczna profesja. Strażacy są często na pierwszej linii walki z żywiołami czy podczas udzielania pomocy w wypadkach. Jest to zawód, który nierzadko przez wielu ludzi jest niedoceniany, do momentu, aż jeden z przedstawicieli tej profesji udzieli nam bezpośredniej pomocy. To potrafi mocno wpłynąć na sposób myślenia o pracownikach straży pożarnej i zdanie sobie sprawy z faktu, że jest to jeden z najważniejszych zawodów świata, ale nie każdy może go wykonywać.
Wielość Zadań Straży Pożarnej
Pierwsze skojarzenie ze strażakiem to gaszenie pożarów. To prawda i często mijamy na drodze jadący na sygnale wóz strażacki, sądząc, że gdzieś się pewnie pali. W rzeczywistości cel grupy ratunkowej nie jest znany i może to być coś zupełnie innego. Pamiętajmy, że straż pożarna bierze udział także w innych akcjach, które nie są związane z pożarami. Nierzadko są to wypadki samochodowe na drogach. Strażacy często są pierwszą ekipą na miejscu zdarzenia, gdzie podejmują się próby ratowania ludzi.
Bywa tak, że poszkodowani są uwięzieni w zniszczonym pojeździe, gdzie ratownicy medyczni nawet nie byliby w stanie się dostać. Straż pożarna w wyspecjalizowanych wozach ma zestaw odpowiednich narzędzi, które umożliwiają wydostanie ludzi z zakleszczonych samochodów. Są to różnego rodzaju przecinaki czy nożyce hydrauliczne do stali. Odpowiedni sprzęt w połączeniu z przeszkolonym personelem potrafi zdziałać cuda.
W ostatnich latach liczba wezwań straży pożarnej do wypadków na drogach znacząco wzrosła, co nie powinno dziwić, bo aut ciągle przybywa, a co za tym idzie, rośnie także ilość zdarzeń drogowych, które czasem mają dramatyczne skutki. Duże znaczenie ma tutaj odpowiednio gęsta siatka zespołów ratunkowych, co sprawia, że strażacy są w stanie dotrzeć do wypadków drogowych w ich okolicy w bardzo niedługim czasie. Do zadań przedstawicieli tego zawodu należy również zabezpieczenie terenów, gdzie prowadzone są działania ratownicze. Podstawowym celem pracy strażaka jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych podczas różnego rodzaju zdarzeń wymagających interwencji: pożarów, katastrof budowlanych i chemicznych, wypadków komunikacyjnych i innych sytuacji niosących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi.
Kluczowe Cechy Charakteru Strażaka
Bycie strażakiem to trudne i odpowiedzialne zadanie, wszak w jego rękach spoczywa obowiązek ratowania mienia oraz życia. Odpowiednie podejście do pracy jest tutaj naprawdę ważne i może zaważyć na tym, czy jego działania będą skuteczne. Oto najważniejsze cechy, które musi posiadać każdy strażak:
Pasja i Poświęcenie
Praca strażaka musi iść w parze z pasją. W przeciwnym wypadku szybko dochodziłoby do wyczerpania, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. To właśnie pasja do wykonywanego zawodu spaja wszystkie inne cechy w całość i sprawia, że ludzie zajmujący się tą profesją chcą to robić. Dostępność to kolejna ważna cecha - nierzadko strażak spędza czas w domu do momentu, aż zawyje syrena. Wtedy trzeba szybko porzucić dotychczasowe obowiązki, przebrać się w specjalny strój i wsiąść do wozu, który niemal natychmiast wyjedzie do akcji ratowniczej. To duże poświęcenie, które nie każdy jest w stanie zrozumieć i znieść.
Odwaga i Odpowiedzialność
Najważniejszą cechą osoby chcącej zostać strażakiem jest odwaga połączona z odpowiedzialnością. Odwaga jest kluczowa, ponieważ strażacy nierzadko stawiają czoła zagrożeniom, które większość ludzi unika. Jednak równie ważna jest odpowiedzialność - zarówno za życie innych, jak i za podejmowanie decyzji, które muszą być przemyślane nawet w najbardziej stresujących chwilach. Strażak odpowiada wtedy już nie tylko za siebie, ale również za swoich kolegów z jednostki, a przede wszystkim za osoby, którym niesiona jest pomoc. Każdego dnia czeka na niego masa wyzwań, z którymi musi się mierzyć: od gaszenia pożarów, przez walkę ze skutkami powodzi, aż po ratowanie ofiar ciężkich wypadków. W takich sytuacjach strażak nie może się bać, tylko musi stawić czoło zadaniom.
Odporność na Stres i Decyzyjność
W tym zawodzie kluczowe są także odporność na stres oraz umiejętność szybkiego podejmowania decyzji. Elastyczność w radzeniu sobie ze stresem jest tu niezwykle istotna, zwłaszcza w zakresie zmienności stosowania strategii radzenia sobie. Badania wskazują, że skłonność do ryzyka jest istotnym predyktorem elastyczności w radzeniu sobie ze stresem. Strażak musi umieć pracować pod presją zagrożenia zdrowia i życia, ponieważ nawet moment wahania może zaważyć na czyimś życiu. Cechy takie jak rozsądek i opanowanie mają duże znaczenie w różnego rodzaju sytuacjach kryzysowych, kiedy to szybko trzeba podjąć odpowiednią decyzję.
Skuteczne techniki radzenia sobie ze stresem
Umiejętność Pracy Zespołowej i Empatia
Kolejną bardzo ważną sprawą jest umiejętność współpracy w zespole. Strażacy działają w grupach, dlatego tak ważne jest pełne zaufanie, zgranie i jasna komunikacja pomiędzy członkami jednostki. Oprócz tego niezbędna jest empatia wobec poszkodowanych, co pozwala na lepsze zrozumienie ich sytuacji i efektywniejsze niesienie pomocy. Łatwość w nawiązywaniu relacji i komunikatywność ułatwiają prowadzenie działań ratowniczych.
Sprawność Fizyczna i Zdolności Manualne
Dobra kondycja fizyczna jest oczywiście potrzebna do tego, aby radzić sobie na co dzień w dźwiganiu ciężkiego sprzętu, noszeniu ofiar na noszach czy wspinaniu się po drabinach. Rozwój wytrzymałości tlenowej i mięśniowej, poprawa gibkości, a także zwiększenie siły to bardzo ważne kwestie. Silne i wzmocnione ciało zdecydowanie lepiej będzie znosić ciężką pracę fizyczną. Jeszcze jedną ważną kwestią są zdolności manualne, ponieważ obsługa węża strażackiego, hydronetki czy prądownicy może być dla niektórych wyzwaniem. Sama wiedza to nie to samo, co praktyka.
Honor i Prawość
W wewnętrznym poczuciu strażaka tkwi głębokie poczucie uczciwości, prawości, sumienności i sprawiedliwości, a także fachowej wartości w służbie. Honor strażacki wynika przede wszystkim z sumiennego i rzetelnego wypełniania wziętych na siebie obowiązków. Strażak honorowy spełnia swe obowiązki z poczucia wewnętrznej ich konieczności, wystrzega się wszelkich występków i wykroczeń zarówno w służbie, jak i w życiu prywatnym. Jest dbały o dobre imię całego strażactwa polskiego i nie pozwoli zrobić ujmy swoim towarzyszom, dowódcom czy całej korporacji strażackiej.
Jedną z podstawowych cech ludzi honoru, a więc i każdego strażaka, jest szanowanie godności każdego innego człowieka. Honorowy człowiek nigdy nie używa słów obraźliwych i nie pozwala sobie na sponiewieranie czyjejś godności. Honor nakazuje też strażakowi być oględnym i powściągliwym w ocenianiu innych ludzi. Strażak powinien być przede wszystkim rycerski wobec kobiet, starców, inwalidów i dzieci. Honor nakazuje strażakowi udzielić zawsze, w miarę swych sił i możności, pomocy każdemu, kto jej potrzebuje. Na miejscu akcji ratunkowej honor każe mu pracować tak wytrwale i z całym samozaparciem, aby nikt nie mógł mu zarzucić niedbalstwa i nieznajomości zawodu. Następnym warunkiem honorowego postępowania jest przyzwoite zachowanie. Gdziekolwiek strażak przebywa, musi zachowywać się poważnie i z godnością, unikając hałaśliwości, arogancji czy upijania się. Dalszym nieodzownym warunkiem zasłużenia sobie na miano człowieka honorowego jest prawdomówność i dotrzymywanie uczynionej obietnicy. Honorowemu strażakowi może zaufać każdy.
Wyzwania i Wymagania Służby
Praca strażaka wiąże się z ogromnym ryzykiem, odpowiedzialnością i koniecznością podejmowania decyzji w ekstremalnych warunkach. Każda interwencja wymaga działań w niebezpiecznym środowisku - od pożarów, przez powodzie, aż po wypadki drogowe czy katastrofy budowlane. Strażacy nie tylko ratują życie i mienie, ale często muszą radzić sobie z emocjonalnym ciężarem sytuacji, takich jak tragiczne wypadki czy ofiary pożarów. Strażacy nierzadko są wystawieni na widoki, których nikt z nas nie widział (i pewnie nie chciałby zobaczyć). Mowa o katastrofalnych w skutkach wypadkach samochodowych czy pożarach, w których zginęli ludzie, a znajdowane ciała są czasem w stanie wymagającym dodatkowych badań do identyfikacji.
Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach, w narażeniu na różnorodne czynniki ryzyka: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły, atmosfera uboga w tlen. Narażeni są na urazy związane z wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi, powodziami. Często wykonują czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym, np. dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze otoczenia, a wszystko to przy obciążeniu odzieżą ochronną. Może to być przyczyną wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia czy chorób układu krążenia. Strażacy pracują pod ciągłą groźbą niebezpieczeństwa, przez wiele godzin, często w systemie pracy dyżurowej, co stanowi źródło stresu i problemów osobistych i rodzinnych. Tragiczne zdarzenia związane z akcjami ratowniczymi mogą wywoływać stres pourazowy. Zawód strażaka jest zawodem o bardzo wysokim ryzyku zawodowym.
Droga do Zostania Strażakiem
Marzenia o pracy w straży są coraz trudniejsze do spełnienia, bo niewielki procent zgłaszających się kandydatów spełnia wymogi formalne, związane ze stanem zdrowia i sprawnością fizyczną.
Wymagania i Szkolenie
- Ochotnicza Straż Pożarna (OSP): Każdy, kto ukończył 18 lat (i nie przekracza 65), jest w ogólnym, dobrym stanie zdrowia i ukończy szkolenie podstawowe, może zostać strażakiem OSP. Trzeba złożyć podanie i po akceptacji, uzyskaniu zaświadczenia lekarskiego i ukończeniu szkolenia, można wyruszyć na pierwszą akcję.
- Państwowa Straż Pożarna (PSP): Droga jest trudniejsza. Kandydat musi być obywatelem Polski, posiadać co najmniej wykształcenie średnie, nie być karanym za przestępstwa oraz być w pełni zdolny fizycznie i psychicznie do wykonywania obowiązków. Proces rekrutacji obejmuje ocenę dokumentów, test sprawności fizycznej, rozmowę kwalifikacyjną i badania lekarskie oceniające zdolności psychiczne i fizyczne. Niekiedy dodatkowym wymogiem są umiejętności pływania lub sprawdzian lęku wysokości (akrofobia), dotyczące stanowisk wymagających specjalnych predyspozycji.
Należy ukończyć jedną ze szkół pożarniczych w Polsce: policealną lub wyższą. Ścieżka dla ambitnych to wybór Akademii Pożarniczej w Warszawie, oferującej studia inżynierskie i magisterskie. Kandydaci rozpoczynają naukę od szkoleń w warunkach poligonowych, przygotowujących do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych. W czasie studiów słuchacze mogą być włączani do akcji ratowniczych na terenie całej Polski.
Rozwój Umiejętności
Przygotowanie do zawodu strażaka to nie tylko kondycja fizyczna. Niezbędne są również:
- Kondycja fizyczna: Regularne treningi poprawiające wytrzymałość tlenową i mięśniową, gibkość oraz siłę, ułatwiają przejście egzaminu sprawnościowego i znoszenie ciężkiej pracy fizycznej.
- Pierwsza pomoc: Strażacy mają często styczność z osobami poszkodowanymi, dlatego kluczowa jest umiejętność udzielania pierwszej pomocy.
- Praca zespołowa: Łatwość w nawiązywaniu relacji, komunikatywność i umiejętność pracy w grupie ułatwia prowadzenie działań strażackich. Można to rozwijać, angażując się w działania społeczne.
- Doświadczenie w OSP: Młode pokolenie często zdobywa pierwsze doświadczenie w jednostkach OSP, gdzie na własnej skórze można przekonać się, jak to jest w momencie, kiedy trzeba jechać do prawdziwej akcji ratowniczo-gaśniczej.
- Umiejętności techniczne: Obsługa węża strażackiego, hydronetki czy prądownicy to wyzwania. Najlepszym wyjściem do tego, aby zacząć oswajać się ze sprzętem, jest dołączenie do drużyny Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP) jeszcze w nastoletnim wieku.
Społeczny Status Zawodu Strażaka
Strażacy cieszą się niesłabnącym szacunkiem, bo są tymi, którzy ratują ludzi, zwierzęta i mienie materialne. Ich trud i poświęcenie są fundamentem zaufania społecznego, jakim obdarzana jest straż pożarna.
Dobrym przykładem, jak wygląda praca w Państwowej Straży Pożarnej, jest książka zatytułowana "Strażak. Życie w ciągłej akcji", której autorem jest emerytowany strażak Waldemar Pruss. Opisał on kulisy pracy w PSP, gdzie spędził kilkanaście lat, a następnie został ochotnikiem. Lektura pozwala lepiej zrozumieć trud oraz poświęcenie, które wiążą się z pracą strażaka.