Historia i współczesność Ochotniczych Straży Pożarnych na terenie Gminy Lubawa to opowieść o zaangażowaniu, poświęceniu i ciągłym rozwoju. Jednostki OSP stanowią kluczowy element systemu bezpieczeństwa, chroniąc życie i mienie mieszkańców.
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Lubawie
Początki i założenie jednostki
Przed powstaniem Ochotniczej Straży Pożarnej w Lubawie ochroną przeciwpożarową i ratownictwem zajmowały się organizacje cechowe. W 1893 roku, pod naciskiem magistratu i wzorem innych miast, w Lubawie podjęto pracę nad utworzeniem Ochotniczej Straży Pożarnej. To ważne zadanie powierzono Kowalewskiemu, który przedstawił projekt powołania straży składającej się z uczniów seminarium nauczycielskiego, członków towarzystwa gimnastycznego oraz lubawskich rzemieślników.
W 1895 roku zawiązał się Komitet Organizacyjny Powołania Ochotniczej Straży Pożarnej w Lubawie, który już 2 marca 1895 roku zwołał pierwsze Walne Zgromadzenie Organizacyjne. Wzięło w nim udział 100 uczestników, którzy deklarowali swoje członkostwo jako ochotnicy. Wtedy wybrano również Zarząd, a pierwszym prezesem został radca Kurzyński. 10 marca świeżo wybrany Zarząd wystąpił do Magistratu o zatwierdzenie statutu, lecz dokument ten został odrzucony. Rejestracja nastąpiła dopiero 11 czerwca 1895 roku, po wprowadzeniu poprawek zaleconych przez władze miejskie.
Początkowo współpraca OSP z Magistratem nie układała się najlepiej, co prowadziło czasem do sytuacji kuriozalnych, np. udział w akcji dwóch jednostek straży pożarnej, czyli Ochotniczej Straży Pożarnej i - wcześniejszej przed OSP - przymusowej Obywatelskiej Straży Pożarnej, które korzystały z tego samego sprzętu. Na szczęście owa sytuacja nie trwała długo. W 1898 roku relacje Ochotników z Magistratem znacznie się polepszyły. Najlepszym dowodem na to były opłacane ubezpieczenia od nieszczęśliwych wypadków dla ochotników oraz zakupy nowego i konserwacja istniejącego sprzętu jednostki.
21 października 1906 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Lubawie obchodziła swój pierwszy jubileusz - 10-lecie istnienia.
Lata międzywojenne i rozwój
Zwrotnym punktem w historii OSP był wybuch I wojny światowej. W 1920 roku Ochotnicy obchodzili 25-lecie istnienia jednostki. Gospodarzem uroczystości był ówczesny prezes OSP - Stanisław Wolski. W 1925 roku Ochotnicza Straż Pożarna skupiała 39 członków czynnych i 81 nieczynnych. W skład zarządu wchodzili wtedy: prezes OSP - burmistrz Franciszek Pater, komendant naczelnik Jan Czajkowski, zastępca naczelnika Władysław Ankiewicz, sekretarz - Sylwester Kuberski oraz skarbnik Julian Drozdowski. W roku 1936 prezesem Ochotniczej Straży Pożarnej był Jan Dąbkowski, naczelnikiem Kasprzycki, a zastępcą naczelnika Leon Piórkowski.
Okres międzywojenny był czasem, kiedy wzrósł prestiż Ochotniczej Straży Pożarnej. Otrzymała ona siedzibę przy ul. Grunwaldzkiej (budynek obecnego INTEKU). W tym czasie w skład OSP wchodziły dwie drużyny: 25-osobowa drużyna żeńska oraz licząca 40 osób drużyna męska. Dumą strażaków była również własna orkiestra dęta. Za zasługi dla miasta mieszkańcy Lubawy ufundowali pomnik przedstawiający hełm strażacki i skrzyżowane dwa bosaki. Był on usytuowany przed wejściem do ówczesnej siedziby OSP.
Okres II wojny światowej
Wojna była bardzo ciężkim czasem dla Ochotników. W pierwszych jej dniach hitlerowcy aresztowali komendanta OSP - Jana Dąbkowskiego i rozstrzelali go w okolicach Rakowic. Nowym komendantem został Niemiec - Fisz. Do OSP wstąpiły nowe osoby, którym pełnienie służby strażackiej było zalecone przez Niemców jako obowiązkowe. W ostatnim roku służba była wyjątkowo trudna. Sprzęt ratowniczy wymagał konserwacji, na którą nie było środków.
Odbudowa powojenna i rozwój strukturalny
W 1945 roku nadeszło wyczekiwane wyzwolenie. Lubawa w wyniku działań wojennych została spalona. Na starym mieście straty sięgały 80% wszystkich budynków. W trakcie działań wojennych w Lubawie spalono: koszary, ośrodek zdrowia, bank, sąd, pocztę, plebanię i prawie cały Rynek. Na początku marca 1945 roku reaktywowano działanie Ochotniczej Straży Pożarnej. Liczba członków wzrosła z kilkunastu do czterdziestu. Powojennym prezesem został Józef Kasprowicz, a naczelnikiem Kasprzycki.
Zniszczenia wojenne nie oszczędziły również Ochotniczej Straży Pożarnej. Sprzęt był zdewastowany oraz pogubiony. Zgromadzony w remizie przy ulicy Grunwaldzkiej czekał na remont. W 1950 roku remiza Ochotniczej Straży Pożarnej zostaje przeniesiona do pomieszczeń po koszarach wojskowych przy ul. Rzepnikowskiego. W 1951 roku utworzona została obsada etatowa dla stanowisk koniecznych do utrzymania sprawności operacyjnej Straży Pożarnej. Na etat komendanta powołano Józefa Domerackiego i zatrudniono kierowców: Jerzego Czacharowskiego i Sylwestra Żuchowskiego. Prezesem został wybrany ówczesny burmistrz Jan Tykarski. Niestety obsady etatowe nie trwały długo i zostały zlikwidowane w roku 1953.
W 1956 roku lubawskiej jednostce przydzielono nowy samochód marki „Star 25”. Niestety nie załatwiło to problemów finansowych miejskiej straży. Potrzebowano pieniędzy na remont świetlicy strażackiej. „Zwiad strażacki” ustalił, że w miejscowości Raczek koło Kazanic znajduje się zatopiony w Drwęcy poniemiecki czołg. Padła propozycja, aby go wydobyć, pociąć i sprzedać na złom. Od 1958 roku OSP rozpoczęła w miejscowych szkołach akcje profilaktyczne i pogadanki na temat ochrony przeciwpożarowej. Ich prowadzeniem zajmowali się Maks Ostrowski, Paweł Szarmach oraz Jan Pokojski. W roku 1968 naczelnikiem OSP Lubawa został Mieczysław Sobiechowski. W jednej ze swoich pierwszych decyzji, wspólnie z Radą Miejską, zdecydowano o konieczności budowy świetlicy strażackiej. Pierwotnie planowano, że będzie to budynek parterowy wyłącznie dla straży, jednak ostatecznie zmieniono plan budowy.
20 lipca 1974 roku na Placu 700-lecia odbyła się uroczystość nadania sztandaru Ochotniczej Straży Pożarnej. W wydarzeniu licznie wzięli udział mieszkańcy oraz lokalne władze. W 1977 roku lubawska Ochotnicza Straż Pożarna weszła w skład Miejsko-Gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych. Związek ten skupiał wszystkie jednostki OSP z terenu miasta i gminy oraz był organizatorem i koordynatorem ochrony przeciwpożarowej. Powstały związek miał możliwość szerszego nadzorowania współpracy między jednostkami OSP, a także ich stopniowego dosprzętowienia. Duże znaczenie odgrywał również fakt, że przedstawiciele Miejsko-Gminnego Związku OSP w Lubawie mieli swoich przedstawicieli w Wojewódzkim Zarządzie Ochotniczych Straży Pożarnych w Olsztynie. Druhowie Roman Czerepiński oraz Irena Licznerska byli członkami zarządu nieprzerwanie od 3 stycznia 1977 roku do 14 lutego 1987 roku.
Pierwszy zjazd Miejsko-Gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Lubawie odbył się w 1976 roku. Wybrano na nim następujące władze: prezes - Roman Czerepiński, wiceprezes - Paweł Szarmach, sekretarz - Irena Licznerska, przewodniczący komisji rewizyjnej - Jan Pokojski, a kronikarzem została Teresa Wiśniewska. W 1991 roku podczas VI Zjazdu prezesem wybrano Jarosława Maśkiewicza, a jego zastępcą został Roman Czerepiński. Na stanowisko skarbnika, po Władysławie Dudzie, który zrezygnował z tej funkcji, wybrano Wincentego Szarmacha. W powojennej historii OSP w Lubawie funkcje prezesów pełnili: Józef Kasprowicz, Gwiazdowski, Jan Tykarski, Paweł Szarmach, Wincenty Szarmach, January Żuchowski.
Modernizacja i współczesność (od 1996 roku)
Od 1996 roku wyposażenie Ochotniczej Straży Pożarnej w Lubawie zdecydowanie się powiększyło. W 1996 roku Ochotnicy otrzymali od komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej w Warszawie oraz władz Lubawy 18-metrowy podnośnik hydrauliczny - PMO 184H. Dwa lata później do Straży trafiły kolejne dwa samochody. W 2001 roku zaplecze strażaków wzbogaciło się o samochód marki Lubin służący do ratownictwa technicznego. W 2006 roku miejski samorząd sfinansował zakup nowego samochodu STAR MAN z autopompą i zbiornikiem na wodę o pojemności 2 500 litrów. W 2011 r. Ochotnicza Straż Pożarna w Lubawie otrzymała od samorządu nowy ciężki samochód gaśniczy SCANIA wyposażony w autopompę i zbiornik na wodę o pojemności 5 000 litrów. W roku 2014 na potrzeby Ochotniczej Straży Pożarnej zakupiony został nowoczesny podnośnik hydrauliczny SHD25 z możliwością wysokości roboczej do 25 m. Zakup ten był w 80% sfinansowany ze środków Unii Europejskiej. Jeszcze w tym roku Ochotnicza Straż Pożarna otrzyma minibusa do przewozu ochotników oraz drużyn młodzieżowych.
Od 1996 roku, oprócz zmian w wyposażeniu jednostki, były również zmiany kadrowe. Prezesami byli kolejno Józef Malinowski, Stanisław Licznerski, Eugeniusz Nowicki, Wincenty Szarmach oraz obecny prezes - Piotr Stawiarski. Najnowsze obchody, 120-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Lubawie, odbyły się 20 czerwca. Wśród zaproszonych gości znaleźli się: kpt. Julian Lemiech - członek Prezydium Zarządu Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP w Olsztynie, st. bryg. Arkadiusz Turulski - z-ca Komendanta Wojewódzkiego PSP w Olsztynie, st. bryg. Maciej Jasiński - Komendant PSP w Iławie. Uroczystość była okazją do wręczenia medali i wyróżnień. Złotym Medalem za Zasługi Dla Pożarnictwa zostali odznaczeni: burmistrz Lubawy - Maciej Radtke oraz druhowie Jan Golder i Władysław Sobociński. W szczególny sposób członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej uhonorowali druhnę Irenę Licznerską.
"OSP" (1972) /CAŁY FILM/
Ochotnicze Straże Pożarne w Gminie Lubawa - Stan obecny i struktura
Jednostki OSP na terenie gminy
Na terenie gminy Lubawa działa 17 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Są to:
- 2 jednostki kategorii II wg kategoryzacji jednostek operacyjno-technicznych: OSP Rożental i OSP Złotowo.
- 3 jednostki OSP III kategorii: OSP Łążyn, OSP Rakowice i OSP Lubstynek.
- 12 jednostek IV kategorii.
To prawie tysiąc osób - strażaków czynnych, honorowych czy wspierających. Członków zwyczajnych, mogących brać bezpośredni udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych, jest ponad 300. Dodatkowo jednostki OSP Gminy Lubawa prowadzą Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze.
Działalność i walne zebrania
Co roku w jednostkach OSP gminy Lubawa odbywają się walne zebrania, w których uczestniczą druhowie czynni, wspierający i honorowi oraz goście. Jest to święto dla strażaków, podczas których omawia się sprawozdania z działalności i podsumowuje ubiegły rok. Harmonogram zebrań sprawozdawczych w jednostkach OSP Gminy Lubawa w 2025 roku został przyjęty na posiedzeniu Zarządu Oddziału Gminnego Związku OSP RP w Lubawie.