Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) posługują się szeregiem znaków i symboli, które odzwierciedlają ich misję, historię oraz wartości. Do najważniejszych z nich należą flaga, godło oraz hymn. Te elementy, choć często lokalne i unikalne dla poszczególnych jednostek, posiadają również ujednolicone formy na poziomie ogólnopolskim, zwłaszcza w ramach Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP).
Flaga Ochotniczej Straży Pożarnej
Barwy umieszczone na fladze OSP symbolizują żywioły, z którymi strażacy walczą na co dzień. Kolor czerwony symbolizuje ogień, natomiast kolor niebieski wodę. Wzór znaku i flagi organizacyjnej został przyjęty do stosowania uchwałą nr 97/XI/2000 Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej z 27 października 2000 r.
Sposób postępowania z flagą określa „Ceremoniał w ochotniczych strażach pożarnych”, przyjęty przez Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej również 27 października 2000 r. Flaga ma szczególne znaczenie podczas pogrzebów osób wybitnie zasłużonych dla ochrony przeciwpożarowej lub tych, którzy zginęli podczas pożarów, innych klęsk żywiołowych bądź w trakcie wykonywania obowiązków służbowych. W takich przypadkach trumna zmarłego jest okrywana flagą, którą zdejmuje się przed ustawieniem trumny nad grobem.
Hymn Ochotniczej Straży Pożarnej
Słowa hymnu oddają poświęcenie i gotowość strażaków do niesienia pomocy:
Gdy trzeba − czuwamy po nocach: Czy łuna na niebie nie wschodzi.
W ulewach i rwących potokach − Walczymy z żywiołem powodzi.
Bo wszędzie gdzie życie i mienie człowieka Gotowy potargać na strzępy los zły −
Śpieszymy z pomocą − bo nie ma co zwlekać − Rycerze Floriana − to my!
Strażacy − druhowie I z miasta i wsi Czuwają by człowiek Bezpiecznie mógł żyć.
Opatrzność nam sprzyja, więc raźniej - Nieść pomoc, na którą ktoś czeka.
Godła i emblematy OSP
OSP działa na podstawie ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz ustawy o stowarzyszeniach. Formą prawną OSP jest stowarzyszenie, dlatego każda jednostka musi posiadać swój statut, określający szczegółowo jej zadania i cele. Nie istnieje jedno narzucone odgórnie logo OSP. Każda z jednostek może samodzielnie wybrać dla siebie symbol graficzny.
Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczpospolitej Polskiej (ZOSP RP) posiada swoje logo, które przedstawia biały krzyż, w który wpisane jest koło z białym orłem zwieńczone czerwonym płomieniem. Emblematy ochotniczej straży pożarnej OSP stanowią oddzielną grupę emblematów strażackich. Są one często projektowane przez samych strażaków lub lokalne społeczności, w których działają jednostki OSP, co dodaje im jeszcze większego znaczenia i wartości symbolicznej.
Na emblematach ochotniczej straży pożarnej mogą znaleźć się elementy takie jak nazwa Ochotniczej Straży Pożarnej, symbolika związana z pożarnictwem, nazwa miejscowości lub regionu, a także symbole reprezentujące i tradycje. Wiele emblematów OSP zawiera nie tylko nazwę, ale też unikalne znaki graficzne, bardzo często związane z daną gminą czy regionem. Emblematy OSP mogą być wykonane z rzepem lub umożliwiać bezpośrednie doszycie do munduru.
Naszywki na mundury strażaków Ochotniczej Straży Pożarnej powstają w oparciu o dostarczony projekt, a dostępne są również różne wzory podstawowych logotypów. Wykonuje się hafty z użyciem metod zapewniających im wysoką trwałość, odporność na uszkodzenia mechaniczne i chemiczne.
Regulacje dotyczące symboliki ZOSP RP
W związku z licznymi zapytaniami Biuro Zarządu Głównego Związku OSP RP przygotowało materiał pt. „Symbole Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP”. W tej formule symbolika Związku OSP RP została zgłoszona do Urzędu Patentowego. Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, opierając się o zapisy w statucie, podjął uchwały, w których określił Regulamin umundurowania, Regulamin Sztandarów (uchwała nr 96/XI/2000), Ceremoniał Ochotniczych Straży Pożarnych (uchwała nr 97/XI/2000), a uchwałą nr 2/II/2002 przyjęto znak graficzny (logo).
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów Związku noszą na pagonach ubiorów wyjściowych, galowych, paradnych, kurtek. Wymienione elementy zostały wprowadzone regulaminem umundurowania Związku OSP RP do użytku wewnątrzorganizacyjnego uchwałą Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej nr 96/XI/2000 r. z 27 października 2000 r.
Odznaczenia w OSP: Złoty Znak Związku OSP RP
Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe odznaczenie nadawane przez Prezydium Zarządu Głównego ZOSP RP z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezydium Zarządu Wojewódzkiego ZOSP RP. Ustanowiony został w 1922 roku przez Radę Naczelną Głównego Związku Straży Pożarnych, a od 1933 roku przejęty przez Związek Straży Pożarnej RP. Nadawany był do września 1939 roku, następnie wznowiony w okresie PRL w 1959 roku.
Odznaczenie nadawane jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku OSP RP. Osoba lub instytucja wyróżniona Złotym Znakiem Związku ZOSP RP otrzymuje Odznakę i legitymację (dyplom) potwierdzającą jego nadanie. Kandydaci do nadania Złotego Znaku Związku OSP RP powinni posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.
Wizerunek odznaki
Wizerunkiem odznaki Złoty Znak Związku OSP RP jest krzyż równoramienny, zakończony na rogach ramion kulkami. Krzyż o wymiarach 41 mm (wysokości i szerokości) na krawędziach ma 1 mm pasek. Wykonany jest z metalu koloru złotego. Ramiona krzyża pokryte są białą emalią w złoconym obramowaniu.
W środku krzyża na okrągłej czerwonej emaliowanej tarczy umieszczony jest orzeł jagielloński z metalu koloru srebrnego, z otokiem koloru jasnogranatowego oraz z napisem: ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *. Na tle górnego ramienia krzyża nad środkową częścią tarczy umieszczony jest płomień z metalu koloru srebrnego. Pomiędzy ramionami krzyża znajduje się złoty wieniec ze stylizowanych liści laurowych o szerokości 5 mm z metalu koloru złotego. Odwrotna strona odznaki jest gładka.