Obecnie na rynku dostępnych jest wiele rodzajów gaśnic, które stosowane są do gaszenia poszczególnych grup pożarów oraz stosowane są w określonych środowiskach. Wybór odpowiedniej gaśnicy jest kluczowy dla skutecznego i bezpiecznego opanowania ognia.
Klasyfikacja pożarów
Zgodnie z europejskimi normami, pożary dzieli się na klasy, które określają rodzaj palących się materiałów:
- Klasa A: Pożary materiałów stałych, zazwyczaj pochodzenia organicznego, które podczas spalania tworzą żarzące się węgle. Przykładem takich materiałów są drewno, papier, tkaniny, węgiel, guma czy tworzywa sztuczne. Do ich gaszenia potrzebna jest penetracja materiału i jego chłodzenie.
- Klasa B: Pożary cieczy palnych oraz substancji stałych, które topią się pod wpływem wysokiej temperatury. Do tej grupy zalicza się m.in. benzynę, alkohole, aceton, oleje, lakiery, parafinę, stearynę czy naftalen.
- Klasa C: Pożary gazów palnych, takich jak metan, acetylen, propan, wodór czy gaz miejski. W przypadku tych pożarów kluczowe jest rozpoczęcie akcji gaśniczej od odcięcia dopływu gazu.
- Klasa D: Pożary metali palnych, które mogą reagować z wodą, np. magnez, aluminium czy sód. Do tych pożarów najczęściej dochodzi w środowisku przemysłowym i chemicznym. Wymagają one użycia specjalistycznych gaśnic proszkowych o oznaczeniu D.
- Klasa F: Pożary tłuszczów i olejów spożywczych w urządzeniach kuchennych, które stanowią szczególne zagrożenie w gastronomii. Gaszenie tych pożarów wymaga specjalistycznych środków, aby uniknąć ryzyka rozbryzgu lub rozprzestrzenienia się ognia.
Dawniej istniała również klasa E, która dotyczyła pożarów urządzeń elektrycznych pod napięciem. Obecnie jest to dodatkowa informacja o możliwości bezpiecznego gaszenia urządzeń pozostających pod napięciem, uwzględniana w specyfikacji gaśnic.
Rodzaje gaśnic i ich zastosowanie
Różne rodzaje gaśnic są przeznaczone do gaszenia określonych klas pożarów. Niewłaściwy dobór środka gaśniczego może być nieskuteczny, a nawet niebezpieczny.
Gaśnice proszkowe
Są to najpopularniejsze gaśnice w Polsce, wypełnione proszkiem gaśniczym wyrzucanym za pomocą sprężonego gazu (azotu lub dwutlenku węgla). Proszek pod wpływem temperatury pieni się, odcinając dopływ tlenu, a strumień gazu tłumi płomienie.
- Zastosowanie: Uniwersalne, przeznaczone do gaszenia pożarów z grup A, B, C lub B, C (w zależności od rodzaju proszku). Mogą być stosowane do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1000 V, o ile posiadają odpowiednie oznaczenie na etykiecie (np. literę E według starego oznakowania lub informację o napięciu według nowego).
- Gdzie stosowane: Obiekty użyteczności publicznej, hale przemysłowe i magazynowe, transport samochodowy, kolejowy i wodny, samochody osobowe i dostawcze, pomieszczenia techniczne (kotłownia, garaż, warsztat).
- Ograniczenia: Nie są wskazane do gaszenia urządzeń mechanicznych w ruchu (ryzyko zatarcia) oraz pożarów olejów i tłuszczów w urządzeniach kuchennych. Mogą mocno zanieczyszczać gaszone obiekty.
Gaśnice pianowe (wodnopianowe, płynowe)
Środkiem gaśniczym jest piana, która powstaje z koncentratu środka pianotwórczego i wody. Piana pokrywa powierzchnię palących się materiałów, odcinając dopływ tlenu i chłodząc materiał.
- Zastosowanie: Idealne do gaszenia pożarów grup A i B, a także F (tłuszcze i oleje jadalne). Mniejsze gaśnice płynowe (2 i 3 litrowe) są często stosowane w gastronomii.
- Gdzie stosowane: Obiekty użyteczności publicznej, pomieszczenia biurowe, hale produkcyjne, szkoły, magazyny cieczy palnych, porty lotnicze, restauracje.
- Ograniczenia: Tradycyjnych gaśnic pianowych nie wolno używać do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem, ponieważ piana przewodzi prąd. Nowoczesne gaśnice pianowe gwarantują bezpieczeństwo przy napięciu do 1000 V (z zachowaniem odległości 1 m). Nie należy ich używać do gaszenia ciał reagujących chemicznie z wodą.
Gaśnice śniegowe (CO2)
Wypełnione skroplonym dwutlenkiem węgla (CO2). Po opuszczeniu gaśnicy gaz rozpręża się i schładza do temperatury około -78°C, zamieniając się w tzw. suchy lód.
- Zastosowanie: Głównie do gaszenia pożarów z grupy B (ciecze palne) oraz urządzeń elektrycznych, zwłaszcza elektroniki i maszyn precyzyjnych (nie pozostawiają śladów i zabrudzeń).
- Gdzie stosowane: Lakiernie, energetyka, hale przemysłowe, serwerownie, laboratoria, tam gdzie użycie proszków gaśniczych jest niewskazane ze względu na wrażliwość urządzeń na pyły. W warunkach domowych sprawdzi się tzw. "gaśnica komputerówka" do gaszenia domowej elektroniki.
- Ograniczenia: Mają mniejszą skuteczność gaszenia w porównaniu z innymi gaśnicami o podobnej masie. Ze względu na niską temperaturę środka gaśniczego, należy zachować szczególną ostrożność, aby uniknąć odmrożeń - nie wolno nimi gasić ludzi. Nie są najlepszym wyborem do gaszenia pożarów na zewnątrz ze względu na czynniki atmosferyczne.
Gaśnice wodne mgłowe
Wyjątkowy typ gaśnic, w których środkiem gaśniczym jest woda zdemineralizowana. Technologia wytwarzania z niej ekologicznej mgły wodnej minimalizuje szkody powstałe w wyniku gaszenia.
- Zastosowanie: Doskonale nadają się do gaszenia pożarów grup A i AF (tłuszcze i oleje jadalne), płonącej na ludziach odzieży, ważnych dokumentów i urządzeń. Nowoczesne gaśnice wodne mgłowe nadają się również do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1000 V.
- Gdzie stosowane: Biura, archiwa, szkoły, przychodnie medyczne, kancelarie prawne, pomieszczenia gastronomiczne, kuchnie domowe, muzea, galerie.
- Ograniczenia: Nie można ich używać podczas mrozów (minimalna temperatura pracy od 5°C).
Gaśnice specjalistyczne
- Gaśnica GH: Przeznaczona do gaszenia pożarów z grupy B i C pod napięciem do 36 kV. Są to gaśnice o masie powyżej 20 kg, wyposażone w wózek do transportu. Stosowane są w miejscach szczególnie narażonych na pożar lub w których pożar grozi poważnymi konsekwencjami (np. w zakładach przemysłowych).
- Gaśnice do metali (grupa D): Specjalistyczne gaśnice proszkowe przeznaczone do gaszenia pożarów metali palnych.
Dodatkowe informacje o gaśnicach
Na etykiecie każdej gaśnicy znajduje się informacja o grupach pożarowych, które można gasić przy jej użyciu, a także o wielkości pożaru testowego, jaki może ona ugasić (np. 8A, 55B, 40F). Skuteczność gaśnicza nie zawsze idzie w parze z wielkością gaśnicy.
Gaśnice domowe to zazwyczaj małe, kompaktowe modele, które są łatwe w użyciu i przechowywaniu. Skutecznie gaszą pożary ciał stałych, cieczy oraz olejów i tłuszczów jadalnych. Nowoczesna estetyka sprawia, że dobrze komponują się we wnętrzach.
Gaśnice przewoźne stanowią wyposażenie chroniące miejsca szczególnie narażone na pożar lub takie, w których pożar jest trudny do opanowania.
Legalizacja gaśnic jest procesem potwierdzającym ich sprawność. Średni okres trwania legalizacji gaśnicy śniegowej wynosi 10 lat. Po tym okresie należy przeprowadzić badanie, które może skutkować przedłużeniem legalizacji o kolejne 5 lub 10 lat.
W przypadku wątpliwości co do wyboru lub użytkowania gaśnicy, zawsze warto zapoznać się z instrukcją obsługi lub skonsultować się ze specjalistą.