Ospa wietrzna, potocznie nazywana wiatrówką, to wysoce zakaźna choroba wirusowa, wywoływana przez wirus Varicella-zoster (VZV). Jest to jedna z najczęściej występujących chorób zakaźnych wieku dziecięcego, dotykająca najmłodszych pacjentów, choć może również wystąpić u dorosłych. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a także poprzez bezpośredni kontakt z płynem z pęcherzyków. Chory zaraża osoby z otoczenia już na 2 dni przed wystąpieniem wysypki, aż do momentu przyschnięcia ostatniego wykwitu i niepojawiania się nowych zmian.
Okres inkubacji, czyli czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów, wynosi od 10 do 21 dni. Przebieg choroby u dzieci zazwyczaj jest łagodny, jednak w każdym przypadku zaleca się konsultację z lekarzem, który oceni stan dziecka i zaleci odpowiednie postępowanie.
Objawy Ospy Wietrznej u Dzieci
Początkowe objawy ospy wietrznej łatwo pomylić z symptomami przeziębienia lub grypy. Należą do nich ogólne osłabienie organizmu, podwyższona temperatura ciała, dreszcze, bóle głowy i mięśni. Charakterystyczna wysypka pojawia się zazwyczaj w drugiej dobie choroby, początkowo w postaci czerwonych plamek, które szybko przekształcają się w grudki, a następnie w swędzące pęcherzyki wypełnione surowiczym płynem.
Zmiany skórne występują na całym ciele, w tym na owłosionej skórze głowy i na błonach śluzowych (gardła, jamy ustnej, narządów płciowych). Wysypce towarzyszy intensywny świąd skóry. W przebiegu choroby wysypka pojawia się kilkukrotnie, dlatego na ciele dziecka można zauważyć w danym momencie wykwity w różnych fazach rozwoju (np. jednocześnie pęcherzyki i świeże strupki).
Mimo łagodnego przebiegu u większości dzieci, ospa może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak bakteryjne nadkażenia skóry, zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Leczenie zawsze powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.
Zasady Postępowania z Dzieckiem Chorym na Ospa
Leczenie ospy wietrznej u dzieci koncentruje się głównie na łagodzeniu objawów. Kluczowe jest zmniejszenie gorączki, świądu oraz zapobieganie nadkażeniom bakteryjnym skóry.
Higiena Skóry i Kąpiele
Wbrew powszechnemu przekonaniu, w przebiegu ospy bardzo ważne są codzienne kąpiele dziecka. Pomagają one złagodzić świąd i zapobiegają wtórnym zakażeniom bakteryjnym, które mogłyby prowadzić do powstawania blizn. Należy dbać o to, aby skóra była czysta, nie zapominając o skórze głowy. Zaleca się krótkie, letnie prysznice, delikatne mycie wodą z mydłem lub zwykle stosowanym płynem myjącym. Unikamy długiego namaczania zmian, a po kąpieli skórę delikatnie osuszamy, przykładając czysty ręcznik, bez pocierania. Można również użyć ręczników jednorazowych.
Do kąpieli można dodać kilka kryształków lub tabletek nadmanganianu potasu, tak aby woda zabarwiła się na jasnoróżowy kolor. Ważne jest, aby najpierw rozpuścić kryształki/tabletki w szklance wody, ponieważ nierozpuszczone pozostałości mogą oparzyć skórę dziecka.
Regularnie zmieniaj dziecku ubranie i pościel, dbaj o czyste i krótko obcięte paznokcie, aby zapobiec przenoszeniu zanieczyszczeń w razie drapania.
Łagodzenie Gorączki i Bólu
W przypadku wystąpienia gorączki u dziecka z ospą, zaleca się stosowanie preparatów zawierających paracetamol. Jest to jedyny lek, który możesz bezpiecznie podać dziecku na zbicie gorączki w przebiegu ospy. Badania wykazały, że ibuprofen zwiększa częstość i ciężkość powikłań. Niemniej jednak, pojedyncze dawki ibuprofenu, jeśli paracetamol nie obniża gorączki, nie powinny zaszkodzić, ale zawsze warto skonsultować to z lekarzem. Bezwzględnie zakazuje się podawania dzieciom aspiryny (kwasu acetylosalicylowego), ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a - rzadkiego, ale bardzo poważnego schorzenia.
Gorączka u dziecka – kompletny poradnik dla rodziców | Co robić, a czego unikać?
Redukcja Świądu
Intensywne swędzenie wysypki jest jednym z najbardziej uciążliwych objawów ospy. Aby zmniejszyć świąd, należy unikać gorących kąpieli, zbyt ciepłego ubioru czy pościeli. W przypadku bardzo nasilonego świądu, po konsultacji z lekarzem, można zastosować doustne leki przeciwhistaminowe, takie jak te zawierające dimetynden (np. Fenistil) lub inne popularne "leki na alergię" (np. Zyrtec, Allertec, Clemastinum). Czasami ulgę przynoszą również podobne leki stosowane miejscowo, np. Fenistil żel lub Clemastinum Hasco.
Preparaty do Pielęgnacji Zmian Skórnych
Pielęgnacja ospowych krostek polega przede wszystkim na dbaniu o ich higienę. Obecnie odchodzi się od stosowania tradycyjnych płynnych pudrów (np. Pudroderm, Variderm) oraz gencjany, ponieważ udowodniono, że ich warstwa może sprzyjać namnażaniu się bakterii i maskować ewentualne nadkażenia.
W przypadku nasilonego świądu i dla ochłodzenia skóry zaleca się stosowanie specjalnych pianek lub żeli chłodzących, które przynoszą ulgę i nie zasłaniają zmian. Przykłady takich preparatów to PoxClin CoolMousse, PoxOUT czy Virasoothie. Mogą być stosowane u dzieci już od 6. miesiąca życia. Pianki i żele chłodzące należy nanosić w dużej ilości trzy razy dziennie lub każdorazowo, gdy istnieje potrzeba złagodzenia objawów.
Co Zrobić, Gdy Dziecko Zdrapie Pęcherzyk?
Jeśli dziecko zdrapie pęcherzyk, należy przemyć rankę preparatem do odkażania ran z oktenidyną (np. Octenisept lub Neocide) i starać się zabezpieczyć przed ponownym rozdrapaniem, np. przewiewnym plasterkiem. Na świeże blizny po ospie, po konsultacji lekarskiej, można rozważyć stosowanie żeli lub plastrów silikonowych (np. Sutricon, Silaurum, Sikatris), które wspomagają proces gojenia i redukują widoczność blizn.
Nawodnienie Organizmu
W trakcie choroby, a szczególnie przy gorączce, należy pamiętać o odpowiednim pojeniu dziecka. Gorączkujące dzieci odwadniają się szybciej. Swędzące pęcherzyki mogą lokalizować się w jamie ustnej, co sprawia ból i może powodować niechęć do jedzenia i picia. Pomocne może być proponowanie chłodniejszych napojów i pokarmów, unikanie kwaśnych smaków i/lub podawanie napojów przez słomkę, co nieco zmniejszy drażnienie błon śluzowych jamy ustnej.
Leczenie Przeciwwirusowe
Lekiem przeciwwirusowym stosowanym w leczeniu zakażeń wirusami z grupy Herpes, w tym wirusem ospy wietrznej, jest acyklowir. Decyzję o jego zastosowaniu zawsze podejmuje lekarz. Nie udowodniono korzyści dla podawania acyklowiru u ogólnie zdrowych, młodszych dzieci z ospą. Lekarz może zdecydować o jego zastosowaniu (doustnie lub dożylnie w razie hospitalizacji) u pacjentów obciążonych, np. z ciężkim przebiegiem, dużym ryzykiem powikłań, ze współistniejącymi chorobami przewlekłymi (np. ciężkie AZS, przewlekłe leczenie doustnymi sterydami lub kwasem acetylosalicylowym), a także u dorosłych i dzieci powyżej 12. roku życia, u których ospa często ma cięższy przebieg.
Lek jest najbardziej skuteczny, gdy poda się go w ciągu 24 godzin od początku objawów, choć czasem lekarz może włączyć lek nawet w 3. dobie. Leczenie trwa zazwyczaj od 5 do 7 dni, z dawkowaniem 5 razy dziennie. Na rynku dostępne są preparaty z acyklowirem bez recepty (np. Hascovir, Hevipoint, Heviran Max), jednak ich zastosowanie u dzieci powinno być zawsze skonsultowane z pediatrą.
Izolacja i Spacery
Ospa wietrzna jest niezwykle zaraźliwa - 9 na 10 podatnych osób (czyli dotąd niechorujących lub nieszczepionych) zakazi się po kontakcie. Osoba chora na ospę powinna być izolowana od innych, w szczególności niemowląt, kobiet w ciąży i osób z przewlekłymi chorobami, przez cały okres zakaźności. Dzieci nie powinny uczęszczać do żłobka, przedszkola, chodzić na place zabaw czy imprezy. Chore dziecko, zwłaszcza gorączkujące, potrzebuje odpoczynku w spokojnych warunkach domowych.
Jeśli dziecko z ospą jest w dobrym stanie, bez gorączki, krótki spacer w prywatnym ogródku jest bezpieczny, o ile nie ma tam kontaktu z innymi osobami. Wietrzenie pomieszczeń znacznie zmniejsza zakaźność.
Szczepienia Przeciwko Ospy Wietrznej
Jedyną skuteczną ochroną przed zakażeniem ospą wietrzną jest albo przechorowanie, albo szczepienie. Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest szczepionką żywą, o wysokiej skuteczności, zalecaną dzieciom powyżej 9. miesiąca życia. Pomimo że ospa najczęściej przebiega łagodnie u dzieci, nie warto ryzykować. Szacuje się, że około 1000 dzieci rocznie podlega hospitalizacji z powodu ciężkiego przebiegu ospy wietrznej, a powikłania wymagające hospitalizacji występują u ponad 5,5% dzieci chorujących na ospę.
W przypadku kontaktu z osobą chorą, jeśli nie minęły 72 godziny od ekspozycji, można jeszcze podać szczepionkę przeciwko wirusowi ospy wietrznej, aby uniknąć choroby lub znacznie złagodzić jej przebieg. Decyzję o szczepieniu siebie lub dziecka zawsze należy skonsultować z lekarzem.