Wstęp
Dzień 31 lipca zapisał się w historii powiatu janowskiego jako data tragicznego w skutkach pożaru. W 1971 roku wieś Zdziłowice II doświadczyła katastrofy, w której spłonęło blisko 130 budynków. Zdarzenie to miało miejsce w okresie wzmożonej palności w całym powiecie, co podkreśla wyzwania, z jakimi mierzyły się ówczesne służby przeciwpożarowe.
Kontekst pożarowy w powiecie janowskim w 1971 roku
Rok wzmożonej palności
1971 rok okazał się być okresem wyjątkowo trudnym pod względem pożarowym. W powiecie zanotowano wówczas 51 pożarów, w wyniku których spaleniu uległo łącznie 280 budynków, z czego 216 całkowicie.
Pożar w Zdziłowicach II - 31 lipca
Najtragiczniejszy w skutkach pożar w tym roku powstał w dniu 31 lipca we wsi Zdziłowice II, gdzie spłonęło aż 128 budynków.
Historia i rozwój ochrony przeciwpożarowej w powiecie janowskim
Początki motoryzacji i działania OSP
Historia ochrony przeciwpożarowej w Janowie Lubelskim sięga daleko w przeszłość. Początki motoryzacji miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) sięgają 1930 roku, kiedy to ze środków własnych OSP zakupiła pierwszą motopompę. W 1931 roku jednostka posiadała już na swoim wyposażeniu samochód marki Opel, przystosowany do celów pożarniczych. Innym ważnym faktem w historii tutejszej OSP było założenie w 1927 roku orkiestry dętej, która działała do czasu wybuchu II wojny światowej.
Okres II wojny światowej
II Wojna Światowa rozpoczęła się w Janowie Lubelskim bombardowaniami lotniczymi, które spowodowały zniszczenia i spalenia w 90% zabudowy miasta. W ich gaszeniu brała udział miejscowa straż pożarna. Przez całą okupację straż pożarna pełniła swoje obowiązki. Wielu członków straży zasiliło szeregi konspiracji oraz podziemnych organizacji zbrojnych, narażając się na konsekwencje okupanta. Ze względu na położenie miasta wśród „Lasów Janowskich” na terenie tym działało wiele organizacji konspiracyjnych. Janowscy strażacy chronili miejscowe organizacje poprzez wcześniejsze ich ostrzeganie o zamiarze dokonywania rewizji. Pełnili również warty, które miały na celu zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców miasta oraz możliwość wcześniejszego ich ostrzegania o planowanych przez okupanta łapankach.
Reaktywacja powiatu i Komendy Powiatowej Straży Pożarnych
W pierwszych latach powojennych OSP zakupiła ze środków społecznych samochód marki „Renault”, który został przystosowany dla potrzeb gaśniczych. Organizatorem Powiatowej Komendy Straży Pożarnych w Janowie Lubelskim był asp. poż. Bronisław Różański, który objął stanowisko komendanta z dniem 1 stycznia 1956 roku. Z tą samą datą powiat janowski został reaktywowany (w 1941 roku siedzibę władz powiatowych hitlerowcy przenieśli do Kraśnika, a Janów Lubelski powiatem został ponownie w 1956 roku). Decyzją ówczesnego Komendanta Wojewódzkiego Straży Pożarnych w Lublinie powołano Komendę Powiatową Straży Pożarnych w Janowie Lubelskim.
Głównym zadaniem Komendy Powiatowej Straży Pożarnych jako organu administracji państwowej była organizacja całokształtu ochrony przeciwpożarowej na podległym jej terenie. Obejmowało to tworzenie nowych jednostek OSP, ich szkolenie i wyposażenie w sprzęt pożarniczy, budowę strażnic pożarnych i urządzeń zaopatrzenia wodnego, organizację ćwiczeń i zawodów OSP, kontrolę bezpieczeństwa pożarowego w zakładach pracy oraz organizację walki z pożarami i innymi klęskami żywiołowymi.
Rozwój i wyposażenie OSP po 1956 roku
W chwili reaktywowania powiatu janowskiego w 1956 roku na jego terenie istniało 20 jednostek OSP, w tym 1 jednostka typu S (OSP Janów Lubelski). Pozostałe dziewięć jednostek OSP miało na swoim wyposażeniu motopompy, w tym osiem jednostek posiadało stare i nietypowe motopompy; pozostałe straże wyposażone były w sikawki ręczne. Dzięki zaangażowaniu pracowników Komendy Powiatowej Straży Pożarnych w okresie następnych lat nastąpił intensywny rozwój ochotniczych straży pożarnych w powiecie, których stan w 1970 roku wynosił 64 straże. 14 z nich na swoim wyposażeniu posiadało już samochody pożarnicze bądź zastępcze. Do czasu wprowadzenia nowego podziału administracyjnego w 1975 roku ilość OSP zmotoryzowanych zwiększyła się do liczby 19.
Inne znaczące pożary i wyzwania
W 1959 roku, wskutek długotrwałej suszy, w powiecie powstało wiele groźnych pożarów. Największy z nich wybuchł 6 października we wsi Krzemień I, podczas którego spaleniu uległo 48 budynków.
Infrastruktura i kadra
Biuro Komendy, początkowo mieszczące się w dwóch niewielkich pomieszczeniach starego budynku przy ul. Bialskiej, wiosną 1958 roku zostało przeniesione do nowo wzniesionego budynku Powiatowej Rady Narodowej przy ul. Zamoyskiego. Sprzęt pożarniczy był garażowany w starej drewnianej szopie. W drugiej połowie 1958 roku, z inicjatywy miejscowej OSP, rozpoczęto budowę strażnicy przy ulicy Długiej (obecnie ulica Piłsudskiego, obecna siedziba KP PSP), w której miała mieć siedzibę Komenda Powiatowa.
Obowiązki Komendanta Powiatowego Straży Pożarnej od 30 października 1958 do 30 kwietnia 1959 roku sprawował starszy strażak Bronisław Gorzelewski. W dniu 2 maja 1959 roku na stanowisko Komendanta Powiatowego Straży Pożarnych powołany został asp. poż. Henryk Dyguś, skierowany tu przez płk. poż. Mieczysława Stylskiego, Komendanta Wojewódzkiego Straży Pożarnych w Lublinie.
Istniejące wcześniej i nowopowstające jednostki OSP posiadały bądź też budowały w pierwszych latach powojennych w większości drewniane remizy strażackie. Początek wznoszenia murowanych strażnic na terenie powiatu janowskiego sięga lat 1957-1958, kiedy to wybudowano strażnice w Godziszowie III, w Wólce Ratajskiej i Branewce. W latach 1959-1960 strażnice powstały w Kawęczynie i Potoczku. W okresie 1961-1975 wybudowano w powiecie i oddano do użytku 23 strażnice.
Już w 1961 roku biuro Komendy zostało przeniesione do niewykończonej strażnicy pożarnej. Samochody pożarnicze OSP i motocykle KP SP znalazły się w nowych garażach budowanej w dalszym ciągu strażnicy pożarnej. Na dzień 31 grudnia 1968 roku w PKSP zatrudnionych było 14 funkcjonariuszy, w tym 2 oficerów, 2 podoficerów i 8 kierowców, jak również 1 pracownik cywilny i 1 palacz c.o. W powiecie zarejestrowanych było 58 jednostek OSP, w tym 3 zakładowe. Latem 1973 roku rozpoczęła się nadbudowa piętra miejscowej strażnicy pożarnej, przy której wiele prac wykonywali społecznie pracownicy Komendy.
