Jasne stroje strażackie: Nowe standardy umundurowania w Państwowej Straży Pożarnej

Strażak Państwowej Straży Pożarnej, na mocy ustawy, jest obowiązany do noszenia w czasie służby umundurowania, środków ochrony indywidualnej oraz ekwipunku osobistego i oznak. Przedmioty te są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla strażaka, co podkreśla unikalny charakter i odpowiedzialność zawodu.

Nowe rozporządzenie i umundurowanie służbowe

Ważna zmiana w przepisach dotyczących ubioru strażaków nastąpiła 1 października 2021 roku, kiedy to weszło w życie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz. 1795 z późn. zm.). To rozporządzenie wprowadziło do użytkowania w Państwowej Straży Pożarnej nowy typ umundurowania, jakim jest umundurowanie służbowe.

Nowy ubiór służbowy zastąpił dotychczasowy rodzaj ubioru o tej samej nazwie oraz tzw. odzież specjalną (ubrania dla kadry dowódczo-sztabowej oraz ubranie koszarowe). Koncepcja nowego umundurowania służbowego bazuje na rozwiązaniach wypracowanych przez inne służby mundurowe, czerpiąc inspirację z wojskowego munduru polowego wz. 2010. Duży nacisk położono na ergonomię nowego ubioru, co przejawia się w jego kolorze, zastosowanym materiale i wzorze.

Systematyzacja oznak

Wraz z wprowadzeniem nowego umundurowania dokonano także systematyzacji oznak. Do obecnie funkcjonujących oznak dodano oznaki przynależności państwowej w formie emblematu z godłem Rzeczypospolitej Polskiej, który ma być umieszczany na umundurowaniu wyjściowym i reprezentacyjnym, oraz w formie naszywki z flagą Rzeczypospolitej Polskiej na umundurowaniu służbowym. Rozwiązania te są już stosowane w innych służbach mundurowych i Siłach Zbrojnych.

Rodzaje umundurowania strażackiego i ich przeznaczenie

Strój strażaka to kompleksowy system ochrony, składający się z wielu elementów, dostosowanych do specyfiki pełnionych zadań. W zależności od okoliczności, strażacy wykorzystują różne typy umundurowania:

• Ubranie specjalne (bojowe): Najbardziej rozpoznawalny element, używany podczas działań przeciwpożarowych i ratowniczych. Musi zapewniać maksymalną ochronę i swobodę ruchów. Składa się z kurtki i spodni o warstwowej konstrukcji, zgodnej z normą PN-EN 469, oraz kurtki lekkiej jednowarstwowej, spełniającej normę PN-EN 15614. Jest wykonane z ognioodpornych materiałów, takich jak Nomex, włókna meta-aramidowe, para-aramidowe lub ich mieszanki. Zawiera również membrany ułatwiające odprowadzanie wilgoci i ciepła.
• Ubranie koszarowe: Stosowane jako codzienne umundurowanie w koszarach, podczas zawodów, szkoleń oraz innych okoliczności niewymagających większej ochrony. Składa się z bluzy, spodni i czapki, a niekiedy również kamizelki. Wykonane jest z "oddychającego" materiału, najczęściej wysokiej jakości bawełny, zapewniając wygodę i swobodę ruchów. Mundur koszarowy, mimo swojej prostoty, pełni istotne funkcje, w tym odporność na uszkodzenia mechaniczne.
• Mundur galowy (wyjściowy): Zakładany na oficjalne uroczystości, święta państwowe, strażackie, kościelne oraz inne okazje, kiedy strażak reprezentuje swoją jednostkę. Podkreśla powagę i godność zawodu, wpisując się w bogatą tradycję i ceremoniał. Może być uzupełniony o sznur oraz dystynkcje. Rogatywka jest nakryciem głowy o bogatej historii, dodającym całości dostojności. W nowej wersji dla pań zrezygnowano z kapelusza na rzecz rogatywki oraz dodano spodnie.
• Nowy płaszcz uniwersalny: W planach jest wprowadzenie uniwersalnego płaszcza jesienno-zimowego, z podpinką, o długości przed kolano i z lżejszego materiału. Dotychczasowy długi płaszcz sukienny pozostaje dla kompanii reprezentacyjnej.

Znaczenie jasnych kolorów w umundurowaniu strażackim

Wprowadzenie jasnych kolorów, takich jak piaskowy, do umundurowania służbowego i specjalnego to świadoma decyzja, wynikająca z analizy trendów i potrzeb strażaków.

Widoczność zabrudzeń i ochrona zdrowia

Jednym z kluczowych argumentów za jasnym kolorem jest lepsza widoczność zabrudzeń. Obecnie wiele mówi się o ekspozycji strażaków na czynniki rakotwórcze, a brudne ubranie w wysokiej temperaturze może zacząć się palić nie tyle materiałem, ile zgromadzonymi w nim zanieczyszczeniami. Na jasnej tkaninie brud jest od razu widoczny, co zwiększa świadomość strażaka na temat zagrożeń i motywuje do częstszego prania. Jest to kluczowy element w trendzie rosnącej świadomości zagrożeń zawodowych, który obejmuje m.in. noszenie zapasowych kompletów ubrań, zdejmowanie brudnych ubrań na miejscu zdarzenia oraz zakaz wsiadania w nich do kabiny załogi.

Komfort termiczny i materiały

Jasny kolor ubrania jest również bardziej praktyczny z punktu widzenia warunków atmosferycznych, zwłaszcza w obliczu coraz cieplejszych lat. Służba w ciemnym mundurze w upalne dni jest znacznie mniej komfortowa. Materiały takie jak tkaniny poliamidowe typu PBO i PBI (np. PBI Gold, Gemini XTL), które występują w odcieniach brązowego, oferują obecnie najlepsze parametry ochrony. Ich zwarta budowa utrudnia przenikanie zabrudzeń do środka i jednocześnie ułatwia czyszczenie. Dodatkowym plusem jest wysoka wytrzymałość, pozwalająca na użytkowanie ubrań nawet do 10-12 lat przy odpowiedniej konserwacji. Szkocki Grampian Fire & Rescue Service był pierwszym departamentem w Europie, który zaczął używać ubrań z PBI, a ich początkowe zakupy służyły przez wiele lat.

Testowanie i wdrażanie nowych mundurów

Proces wdrażania nowego umundurowania służbowego był starannie zaplanowany. Nowe umundurowanie bazuje na koncepcjach innych służb mundurowych, analizując ich doświadczenia i porównując mundury. Zespół odpowiedzialny za projekt składał się ze strażaków różnych pionów (biuro, podział bojowy, szkoły), co zapewniło szeroką perspektywę i uwzględnienie różnorodnych potrzeb.

Fazy projektu i testy

Prace rozpoczęto od ustalenia, które elementy starego munduru należy usunąć. We współpracy z projektantami analizowano każdy detal, weryfikując pomysły pod kątem praktyczności i kosztów. Testowanie mundurów trwało kilka miesięcy. Około 100 kompletów pierwowzorów zostało przekazanych strażakom do testowania we wszystkich jednostkach, kadetom i podchorążym. Ich uwagi były zbierane, a następnie wprowadzano korekty - od drobnych (modyfikacja kieszonki) po większe (zmiana gramatury materiału do koszuli letniej). Zastrzeżenia dotyczyły m.in. szerokości nogawki, którą ostatecznie dostosowano tak, aby można było nosić pod nią dotychczasowe długie obuwie. Najwięcej uwag dotyczyło jednak rozmiarówki, co jest odwiecznym problemem w masowej produkcji dla ponad 30 tysięcy strażaków. Rozwiązaniem jest możliwość indywidualnego zamawiania każdego elementu munduru.

Kontrowersje i obrona koloru

Wprowadzenie nowego koloru wywołało dyskusje i krytyczne głosy. Przewodniczący zespołu projektowego świadomie wziął na siebie prezentację projektu, broniąc koloru piaskowego. Stwierdził, że wie, jak się w nim chodzi i za nic w świecie nie wróciłby do czerni, głównie ze względu na komfort termiczny. Odnośnie gniecenia się materiału, podkreślono, że jest to nieuniknione, jeśli chcemy mieć tkaninę oddychającą, elastyczną i wygodną w noszeniu, a kluczowa jest odpowiednia dbałość. Zapewniono, że tkanina jest z górnej półki, a na etapie wykonania będzie kładziony szczególny nacisk na jakość.

Jakość, koszty i przyszłość umundurowania

Komendant Główny PSP zapowiedział, że nie ma mowy o oszczędzaniu kosztem jakości. Na wdrażanie nowych mundurów przewidziano 12 lat w rozporządzeniu, ale zakładano, że potrwa to znacznie krócej, podobnie jak w przypadku umundurowania specjalnego.

Mechanizmy zapewnienia jakości

Jakość będzie zapewniona przez kilka mechanizmów:

• Sposób dokonywania zakupów: Przetargi będą organizowane na poziomie województw, aby uniknąć kupowania mundurów z wolnej ręki na poziomie powiatów. Pozwoli to na racjonalne gospodarowanie budżetem i pilnowanie jakości.
• Szkolenia i wsparcie: Nawiązano kontakt z Instytutem Włókiennictwa w Łodzi, planując szkolenia dla osób prowadzących postępowania przetargowe i dokonujących odbiorów w komendach wojewódzkich, aby wiedziały, na co zwracać uwagę.
• Prawa autorskie i modyfikacje: Koszt projektu wyniósł 128 tys. zł, a konsorcjum opracowujące projekt munduru przekazało wszelkie prawa autorskie do PSP. Pozwala to na dokonywanie zmian poprzez modyfikację dokumentacji technicznej bez konieczności nowelizacji rozporządzenia.

Na zakup mundurów zaplanowano 100 mln zł w ustawie modernizacyjnej, co powinno wystarczyć przynajmniej na jeden komplet dla wszystkich strażaków. Przetargi wojewódzkie według jednolitych kryteriów mają zapewnić jeden wzorzec, dobrą jakość, rozsądną cenę i sprawniejszą organizację. Przetargi obejmą cały asortyment ujęty w przepisach, bez potrzeby zlecania konserwacji na zewnątrz, gdyż jednostki ratowniczo-gaśnicze inwestują w pralnice i suszarki.

Zmiany w gospodarowaniu mundurami

Umundurowanie służbowe będzie jednolite dla wszystkich strażaków, niezależnie od służby czy stanowiska. Kwota mundurówki pozostaje taka sama dla mężczyzn, a kobiety zyskają, gdyż ich stawka zostanie zrównana z męską. Będzie można pobierać sorty elastycznie, stosownie do potrzeb; część będzie pokrywana z mundurówki (np. buty), część przyznawana na dotychczasowych zasadach. Lekkie spodnie do lekkiej kurtki bojowej, długo oczekiwane przez strażaków z podziału bojowego, będą zarezerwowane tylko dla nich, zwiększając komfort pracy przy określonych zdarzeniach.

Umundurowanie ochotników

W przypadku umundurowania specjalnego ochotnicy powinni mieć taki sam poziom ochrony jak strażacy zawodowi, i tak jest. Natomiast w kwestii umundurowania służbowego i wyjściowego, rozporządzenie PSP nie ingeruje w to, jaki mundur noszą ochotnicy na terenie swojej jednostki. Nie przewiduje się, aby strażacy ochotnicy mieli taki sam wzór umundurowania służbowego, ze względu na prawa autorskie do fasonu munduru PSP.

Akcesoria strażackie

Oprócz samego umundurowania, istotnym elementem wyposażenia są akcesoria, które zapewniają dodatkową ochronę i komfort:

• Hełm strażacki: Chroni głowę przed uderzeniami, ekstremalnymi temperaturami i chemikaliami. Musi być wyposażony w osłonę karku i twarzy, okulary ochronne oraz miejsce na maskę tlenową czy latarkę czołową.
• Rękawice strażackie: Wykonane z wytrzymałych, ognioodpornych materiałów, chronią dłonie przed wysokimi temperaturami, płomieniami i uszkodzeniami mechanicznymi.
• Obuwie strażackie: Specjalistyczne buty ochronne, takie jak skórzane buty Red Fighter z membraną Free-Tex, zabezpieczają stopy przed ostrymi przedmiotami, ekstremalnymi temperaturami i substancjami chemicznymi.
• Bielizna strażacka: Bielizna termoaktywna, trudnopalne skarpety, szorty, kalesony i t-shirty oraz bielizna podbarierowa (np. Brubeck [Protect] FR/AS) są niezbędne do osiągnięcia odpowiedniego poziomu ochrony przed ogniem i komfortu termicznego, szczególnie pod ubraniem specjalnym.

tags: #jasne #stroje #strazackie