Ochotnicza Straż Pożarna w Lesie: Przepisy, Zagrożenia i Działania Ratownicze

Lasy stanowią kluczowy element krajobrazu i ekosystemu Polski, pełniąc funkcje rekreacyjne, ochronne i gospodarcze. Przykładowo, powiat żuromiński obejmuje obszar 807 km², z czego 22% powierzchni, czyli 177,5 km² (17750 ha), zajmują lasy. Największe zalesienie występuje w gminie Lubowidz i wynosi 41,5 % (7917 ha). Gmina Lubowidz, ze względu na swoje walory przyrodnicze, jest często wybierana przez mieszkańców i turystów do wypoczynku i obcowania z naturą.

Należy jednak pamiętać, że odpoczynek na łonie natury, w tym również w lesie, niesie za sobą wiele zagrożeń, przed którymi świadomy użytkownik może się ustrzec. Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Żurominie publikuje informacje dotyczące zagrożeń w lesie, na jakie możemy się natknąć podczas spacerów, jazdy na rowerze czy uprawiania innych dyscyplin sportowych.

Powszechne zagrożenia i zasady bezpieczeństwa w lesie

Podczas pobytu w lesie można spotkać dzikie zwierzęta, które nie są oswojone i mogą być niebezpieczne. Ważne jest, aby zachować ostrożność i unikać bezpośredniego kontaktu.

Dodatkowo, podczas grzybobrania należy zbierać tylko te gatunki grzybów, co do których mamy stuprocentową pewność, że są jadalne. Jagody i inne zebrane w lesie owoce należy przed spożyciem umyć, aby nie narazić się na zakażenie pasożytami, takimi jak tasiemiec bąblowcowy (bąblowica). Bąblowica jest chorobą odzwierzęcą, a człowiek może się zarazić przez spożycie jaj tasiemca.

W przypadku zauważenia zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi bądź zwierząt, a także w razie zauważenia pożaru, należy pilnie powiadomić Państwową Straż Pożarną pod numerem alarmowym 112 lub 998.

Regulacje dotyczące ruchu pojazdów w lesie

Zakaz wjazdu pojazdami silnikowymi

Niniejszy artykuł dotyczący regulacji ruchu pojazdów w lesie rozczaruje raczej miłośników off-roadu, gdyż ruch pojazdów silnikowych (samochodów, motocykli czy quadów) po drogach leśnych jest co do zasady zakazany. Materię ruchu pojazdami silnikowymi, zaprzęgowymi oraz motorowerem po lesie reguluje art. 29 ust. 1 Ustawy o lasach:

„Ruch pojazdem silnikowym, zaprzęgowym i motorowerem w lesie dozwolony jest jedynie drogami publicznymi, natomiast drogami leśnymi jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane drogowskazami dopuszczającymi ruch po tych drogach.”

Z powyższej regulacji wynika, że drogi leśne niedopuszczone do ruchu publicznego nie wymagają oznakowania. Kierowcy znajdujący się w lesie powinni zatem mieć na uwadze, że poruszanie się po drodze leśnej pojazdami wymienionymi w art. 29 ust. 1 ustawy o lasach może być zakazane niezależnie od tego, czy w danym miejscu znajduje się szlaban, oznaczenie znakiem B-1 (zakaz ruchu) czy też nie. Nadleśnictwa ustawiają tablice informacyjne z drogami wyznaczonymi do ruchu i miejscami parkingowymi.

Z uwagi na brak wytycznych w Ustawie o lasach w zakresie znakowania dróg leśnych, należy sięgnąć do przepisów normujących oznakowanie dróg publicznych. Na drogach leśnych dopuszczonych do ruchu publicznego będą znajdować się zatem znaki drogowe wynikające z Ustawy Prawo o ruchu drogowym, bądź znaki informacyjne, np. drogowskazy do obiektów leśnych. Pojazdy należy pozostawiać na tzw. parkingach leśnych lub innych miejscach do tego przeznaczonych, a także zawsze stosować się do obowiązujących ograniczeń wynikających z ogłoszenia zakazu wstępu do lasu.

Kontrola ruchu drogowego w lasach

Strażnicy leśni, na podstawie art. 129c Ustawy Prawo o ruchu drogowym, posiadają uprawnienia do kontroli ruchu drogowego na terenie lasu podobnie jak Policja, tzn. mogą zatrzymywać pojazdy i legitymować kierowców.

Wyjątki od zakazu wstępu i ruchu

Zakaz ruchu oraz wstępu do lasu nie dotyczy jednak następujących grup:

• pracowników nadleśnictw;
• osób nadzorujących gospodarkę leśną oraz kontrolujących jednostki organizacyjne Lasów Państwowych;
• osób zwalczających pożary oraz ratujących życie lub zdrowie ludzkie (dotyczy m.in. OSP i PSP);
• funkcjonariuszy Straży Granicznej chroniących granicę państwową oraz funkcjonariuszy innych organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i porządek publiczny;
• osób wykonujących czynności z zakresu gospodarki łowieckiej oraz właścicieli pasiek zlokalizowanych na obszarach leśnych;
• właścicieli lasów we własnych lasach;
• osób użytkujących grunty rolne położone wśród lasów;
• pracowników podmiotów, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r.

Rola Ochotniczych Straży Pożarnych w ochronie lasów

Wsparcie Lasów Państwowych dla OSP

Wsparcie jednostek straży pożarnej nie jest ustawowym obowiązkiem Lasów Państwowych, ale leśnicy mają świadomość, iż bez dobrej współpracy oraz odpowiednio wyposażonej straży walka z pożarami lasów byłaby trudniejsza. Lasy Państwowe (LP) czynnie wspierają straż pożarną m.in. przez dofinansowanie zakupu sprzętu i wyposażenia gaśniczego, łącznościowego, organizację szkoleń oraz przekazywanie środków pieniężnych.

Przykładowo, zakup nowoczesnego pojazdu dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Lipianach, kosztującego blisko 900 tys. zł, został sfinansowany m.in. ze środków Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinie, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie, Gminy Lipiany oraz Zachodniopomorskiego Urzędu Marszałkowskiego. OSP w Lipianach jest jedyną jednostką straży pożarnej w gminie, a od 1995 r. wchodzi w skład Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Leśnicy z RDLP w Szczecinie ściśle współpracują ze strażakami z Państwowej Straży Pożarnej oraz ochotniczych straży pożarnych.

Ponadto, tylko w ciągu dwóch pierwszych kwartałów 2019 r. 81 jednostek OSP otrzymało prawie 190 tys. zł wsparcia z funduszu prewencyjnego. W 2018 r. z tej samej puli Lasy Państwowe przekazały dla 107 jednostek OSP ponad 242 tys. zł. Od 2016 r. 267 ochotniczych straży zostało wspartych kwotą około 840 tys. zł.

Ćwiczenia praktyczne OSP w gaszeniu lasów

Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych regularnie uczestniczą w ćwiczeniach doskonalących umiejętności z zakresu taktyki działań gaśniczych podczas pożarów lasów oraz dostarczania wody na duże odległości. Te ćwiczenia są kluczowe dla efektywnej reakcji w realnych sytuacjach zagrożenia.

• W dniach 28-30 kwietnia 2025 r. strażacy z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w Gostyninie oraz jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu powiatu gostynińskiego uczestniczyli w ćwiczeniach praktycznych na terenie Nadleśnictwa Gostynin, w miejscowości Budy Lucieńskie. Głównym celem było doskonalenie taktyki działań gaśniczych i sprawdzenie systemu łączności.
• W dniu 22 lipca 2022 r. na terenie Nadleśnictwa Pułtusk, przy współpracy z KP PSP w Pułtusku, odbyły się ćwiczenia praktyczne w zakresie gaszenia lasu. Scenariusz zakładał szybko rozprzestrzeniający się pożar. W ćwiczeniach wzięło udział 5 zastępów KP PSP w Pułtusku oraz 7 jednostek OSP z terenu powiatu pułtuskiego. Przećwiczono m.in. łączność radiotelefoniczną i możliwość poboru wody ze zbiorników przeciwpożarowych.

Wymagane uprawnienia dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych OSP

Podstawowe wymogi prawne

Kwestia uprawnień do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych, w tym wozów bojowych OSP, jest uregulowana prawnie. Zgodnie z Ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, art. 95a ust. 1, kierującym pojazdem uprzywilejowanym może być osoba, która:

1. Ukończyła 21 lat.
2. Posiada zaświadczenie wydane przez pracodawcę (w przypadku OSP - jednostkę lub gminę), potwierdzające jej zatrudnienie oraz spełnienie wymagań w zakresie badań lekarskich, o których mowa w art. 122 ust. 2, i psychologicznych, o których mowa w art. 124 ust. 2.
3. Posiada odpowiednie prawo jazdy (np. kat. C dla większości pojazdów bojowych).

Przepisy jasno wskazują, że żaden dodatkowy kurs nie jest wymagany, a kluczowe są badania lekarskie i psychologiczne oraz zaświadczenie od podmiotu będącego „pracodawcą” lub wydającego zezwolenie. W wielu jednostkach OSP takie zaświadczenia wydaje gmina na podstawie przeprowadzonych badań.

Kontrowersje i praktyka w OSP

Mimo jasnych regulacji prawnych, w praktyce OSP pojawiają się liczne dyskusje i kontrowersje, zwłaszcza w sytuacjach alarmowych, gdy brakuje wykwalifikowanych kierowców.

• Stan wyższej konieczności: Często pojawia się argument "stanu wyższej konieczności", sugerujący, że w obliczu nagłego zagrożenia dopuszczalne jest odstąpienie od pewnych przepisów. Jednakże, jak pokazują przypadki sądowe, taki argument nie zawsze jest akceptowany.
• Prowadzenie pod wpływem alkoholu: Jeden z opisanych przypadków dotyczy naczelnika OSP z okolic Kamieńca Ząbkowickiego na Dolnym Śląsku, który, będąc pod wpływem alkoholu, wsiadł za kierownicę wozu bojowego, ponieważ nie było innych kierowców. Został zatrzymany przez policję i skazany przez sąd na karę pozbawienia wolności i grzywnę. Ten przykład podkreśla, że prowadzenie pojazdu uprzywilejowanego pod wpływem alkoholu, nawet w sytuacji alarmowej, jest absolutnie niedopuszczalne i podlega surowym konsekwencjom prawnym.
• Koszty i odpowiedzialność: Dyskusje często dotyczą także tego, kto powinien ponosić koszty badań lekarskich i psychologicznych oraz wydania zaświadczeń. Ochotnicy często wyrażają opinię, że gmina powinna wspierać ich w spełnieniu wszystkich wymogów prawnych.

Brak odpowiednich uprawnień do prowadzenia samochodu bojowego uczestniczącego w akcji ratowniczo-gaśniczej jest naruszeniem przepisów. Prawidłowe zaświadczenie wydane na podstawie aktualnych badań jest niezbędne dla bezpieczeństwa i zgodności z prawem.

Zapobieganie pożarom lasów i postępowanie w razie zagrożenia

Główne przyczyny i zagrożenie pożarowe

W lasach często jest niezwykle sucho. Wilgotność ściółki leśnej może wynosić nawet około 10%, co przy obecnych warunkach pogodowych i hydrologicznych sprzyja zaprószeniu ognia. Pożar w lesie jest nieprzewidywalny i trudny do opanowania, a jego przyczyną w zdecydowanej większości przypadków jest jednak ludzkie zachowanie. Niezależnie od tego, czy ogień jest skutkiem umyślnego działania, czy zwykłej nieuwagi, pożary w lasach mogą mieć przerażające konsekwencje. Pioruny są odpowiedzialne za zaledwie około 1% pożarów w polskich lasach.

Coraz częstsze susze sprawiają, że zagrożenie pożarowe w lasach jest z każdym rokiem większe. Nadleśniczowie mogą wprowadzać okresowy zakaz wstępu do lasu, gdy przez dłuższy czas ściółka leśna jest bardzo sucha, szczególnie przy trzecim, najwyższym stopniu zagrożenia pożarowego, jeśli przez pięć kolejnych dni wilgotność ściółki spada poniżej 10 procent. Zakaz może być wprowadzony również z powodu zniszczenia drzewostanów lub degradacji runa leśnego.

Zasady bezpiecznego korzystania z lasu

Aby ograniczyć zagrożenie pożarowe w lesie, należy przestrzegać następujących zasad:

1. Ogniska i grille tylko w wyznaczonych miejscach: Nigdy nie rozpalaj ogniska czy grilla w miejscu, które nie jest do tego przeznaczone. Zachowaj czujność, paląc ognisko na wyznaczonym obszarze. Zabronione jest używanie otwartego ognia w odległości do 100 m od granicy lasu, poza wyznaczonymi miejscami.
2. Nie pal tytoniu: Jeśli musisz zapalić tytoń w lesie, zrób to na utwardzonej drodze. Nigdy nie wyrzucaj niedopałków papierosów na ściółkę.
3. Nie śmieć: Wszystkie śmieci szkodzą leśnej przyrodzie, a szczególnie niebezpieczne są szklane butelki, które mogą działać jak soczewki i zaprószyć ogień.
4. Poruszaj się po ścieżkach: Ta zasada odnosi się szczególnie do parków narodowych, gdzie można wędrować jedynie wyznaczonymi szlakami. Nawet w zwykłym lesie nie powinno się jednak wchodzić na uprawy leśne ani do młodników o wysokości do 3 m. Nie wjeżdżaj samochodem do lasu, pozostaw go w miejscu do tego przeznaczonym. Rozgrzany silnik może doprowadzić do zapłonu suchej ściółki.
5. Czytaj komunikaty i stosuj się do nich: Zwracaj uwagę na tablice informacyjne i komunikaty o zakazach wstępu. Na mapach udostępnianych na stronach Lasów Państwowych znajdziesz informacje o zagrożeniu pożarowym.
6. Miej ze sobą naładowany telefon: Musisz mieć możliwość zawiadomienia straży, jeśli zauważysz pożar.
7. Zachowuj czujność: Zwłaszcza w gorące i suche dni, kiedy zagrożenie pożarowe jest największe, zachowaj czujność. Reaguj na nietypowe zachowania ludzi w lasach.

Co robić w przypadku zauważenia pożaru

Jeśli zauważysz ogień w lesie, od szybkości twojej reakcji może zależeć życie wielu ludzi, zwierząt i roślin. Ogień może rozprzestrzeniać się bardzo szybko:

1. Oceń zagrożenie: Jeżeli pali się tylko niewielki fragment ściółki, możesz spróbować ugasić pożar, np. poprzez okopywanie miejsca pożaru, aby ogień nie rozprzestrzenił się.
2. Uciekaj: Jeżeli jednak pożar jest zbyt duży, by go samodzielnie ugasić, uciekaj. Najlepiej uciekać w stronę krańca lasu lub zbiornika wodnego, w kierunku prostopadłym lub przeciwnym do wiejącego wiatru.
3. Powiadom straż pożarną: Kiedy tylko znajdziesz się w bezpiecznym miejscu, bezzwłocznie zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub 998. Nawet jeśli uda ci się ugasić zarzewie pożaru, zawiadom o zdarzeniu straż pożarną.
4. Oczekuj na służby: Jeżeli możesz, dotrzyj na drogę dojazdową do lasu i tam oczekuj na straż.

System ochrony przeciwpożarowej lasów

Leśnicy zabezpieczają lasy przed pożarami poprzez utrzymanie w dobrym stanie sieci dróg dojazdowych, pasów przeciwpożarowych i punktów czerpania wody. Dodatkowo, prowadzony jest stały monitoring lasu, oparty m.in. o dostrzegalnie (wieże obserwacyjne) i utrzymywanie w gotowości floty lotniczej, przygotowanej do prowadzenia obserwacji i gaszenia ewentualnych pożarów.

Od stycznia do 28 maja odnotowano w Polsce 2491 pożarów lasów. Brak śniegu zimą i sucha wiosna zwiększyły zagrożenie pożarowe. Pomimo opadów, w wielu miejscach w lesie jest sucho, a każdy krok może podnosić pył z wysuszonej ściółki. To bardzo złożony system angażujący pracę wielu osób i setki sztuk specjalistycznego sprzętu.

Lasy Państwowe aktywnie uczestniczą w akcjach gaśniczych także innych obszarów przyrodniczych, jak lasy innych form własności czy parki narodowe. Szybka reakcja leśników i strażaków, a także obywateli, którzy dostrzegą ogień i powiadomią odpowiednie służby, jest bezcenna. Wsparcie, jakiego udzielają strażakom leśnicy, bezpośrednio przekłada się na wysoką skuteczność przeprowadzanych akcji gaśniczych. Od początku roku spłonęło blisko 700 hektarów powierzchni leśnej. W wyniku tych pożarów cztery osoby odniosły obrażenia, a jedna osoba straciła życie.

Walka z żywiołem w obecnych warunkach klimatycznych staje się coraz trudniejsza. Najważniejsze jest, aby będąc w lesie, zachowywać się odpowiedzialnie. Ogień jest niebezpieczny nie tylko dla drzew, ale również dla mieszkańców lasu, szczególnie dla młodych zwierząt: drobnych ssaków, płazów, gadów czy owadów, które nie są w stanie uciec przed płomieniami.

tags: #jazda #osp #w #lesie