Historia ochrony przeciwpożarowej w Żorach obejmuje zarówno rozwój zawodowych służb ratowniczych, jak i bogatą tradycję ochotniczych straży pożarnych. Komenda Miejska PSP w Żorach kontynuuje historię jednostek terenowej ochrony przeciwpożarowej.
Początki Zawodowej Straży Pożarnej i PSP w Żorach
Powstanie Zawodowej Straży Pożarnej (ZSP) w Żorach (1988)
Poprzedniczką Komendy Miejskiej PSP w Żorach była Zawodowa Straż Pożarna w Żorach, powołana 28 stycznia 1988 roku. W tamtym okresie miasto chroniło sześć terenowych Ochotniczych Straży Pożarnych: OSP Żory, OSP Rowień, OSP Rój, OSP Osiny, OSP Rogoźna, OSP Kleszczów. Miasto zabezpieczała także ZZSP Krywałd ERG z Knurowa, która posiadała Oddział w Zakładzie Zamiejscowym w Żorach oraz Oddział Ppoż.
W grudniu 1987 roku z KRSP Jastrzębie Zdrój został oddelegowany st. chor. Zenon Skowron z zadaniem zorganizowania ZSP, zagospodarowania obiektu i uruchomienia podziału bojowego. Na rok 1988 przydzielono 32 etaty. Komendantem ZSP z dniem 1 lutego 1988 roku został st. chor. Zenon Skowron.
Pierwszy pożar do Punktu Alarmowego ZSP zgłoszono 16 marca 1988 roku o godzinie 12:50 w RSP Baranowice w Żorach. Kolejnym etapem rozwoju jednostki było przejęcie 21 czerwca 1988 roku całokształtu spraw związanych z prewencją pożarową, operacyjno-szkoleniowych i techniki pożarniczej z KRSP Rybnik. Następnie, działając na polecenie Komendanta Wojewódzkiego Straży Pożarnych, od 1 sierpnia 1988 roku rozpoczęto przygotowania do utworzenia z dniem 1 stycznia 1989 roku Komendy Rejonowej.
Rozwój i kluczowe wydarzenia (1988-1992)
Działalność nowej Komendy Rejonowej w województwie katowickim rozpoczęła się dużą akcją ratowniczą tuż po północy w noc sylwestrową 1988/1989, kiedy podłożono ładunek wybuchowy w budynku Urzędu Miasta na Alei Wojska Polskiego. Na skutek wybuchu zniszczeniu uległo około 70% szyb w oknach.
W tym samym roku KRSP Żory zorganizowała ćwiczenia sztabowe i taktyczne dla kadry dowódczej oraz 16 poddziałów ZSP i OSP z rejonu żorskiego i rybnickiego. Ćwiczenia oceniał zespół KWSP pod kierunkiem mjr. Zbigniewa Meresa. Jednostka dysponowała samochodami: GPr3000, STr, SOn i samochodem gospodarczym.
W 1990 roku ze służby odchodzili junacy odbywający służbę w Obronie Cywilnej, a do służby przyjmowano kolejnych strażaków. W tym roku zaszły istotne zmiany kadrowe. Pracę na stanowisku Głównej Księgowej podjęła pani Elżbieta Kurowska, a w drugim półroczu dołączyli ppor. Bogdan Bonczek i ppor. Marek Oleszek. W miejsce kończących służbę junaków przyjęto grupę 12 strażaków. Z Komendy do ZSP przeniesiono na stanowiska dowódców zmian chor. Grzegorza Kosa i mł. asp. W trakcie roku realizowano zadania ustawowe z zakresu prewencji, prowadzono działalność ratowniczą, przeprowadzano ćwiczenia i szkolenia OSP.
Przekształcenie w Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą (JRG) i reorganizacja (1992-1998)
Z dniem 30 czerwca 1992 roku została zlikwidowana Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Żorach, a całokształt spraw organizacji i nadzoru nad ochroną przeciwpożarową w mieście przejęła Komenda Rejonowa Państwowej Straży Pożarnych w Rybniku. Dotychczasowa Zawodowa Straż Pożarna została przekształcona w Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą kat. B (w domyśle). Dowódcą JRG został mł. kpt. Zenon Skowron, a Zastępcą Dowódcy JRG został asp. Na drugie półrocze przydzielono 39 etatów, w tym 3 w systemie dziennym. Część kadry byłej Komendy została przeniesiona do KR PSP Rybnik (mł. kpt. M. Oleszek, mł. kpt. B. Bonczek, pani U. Kozik). Na stanowisko Technika JRG mianowano mł. ogn. Zofię Domagalską, a dowódcami zmian zostali asp. G. Kos, asp. S. Blacha oraz st. ogn. J. Zastępy JRG w sierpniu tego roku brały udział w pożarach lasów w okolicach Olkusza oraz w największym pożarze lasów w historii kraju w rejonie Kuźni Raciborskiej. W akcji ratowniczej od 26 sierpnia 1992 roku udział wzięły zastępy JRG i OSP z terenu miasta Żory.
Rok 1993 przyniósł zmiany w organizacji ochrony przeciwpożarowej w Żorach. Zlikwidowano Oddział Ochrony Przeciwpożarowej w KWK oraz Zakładową OSP (ZObSP) SIGNAL ZWUS. W wyniku likwidacji stanowisk pożarniczych w KWK oraz w ZWUS, zlikwidowano ogółem 24 stanowiska pracy strażaków zawodowych. OSP Rogoźna została wyposażona w samochód GBAM, który był na wyposażeniu OSP Rój. Nie zaszły zmiany w sieci terenowych OSP. W wyposażeniu technicznym nie zaszły istotne zmiany. Do normatywnego wyposażenia brakowało przede wszystkim samochodu specjalnego do prowadzenia akcji ratowniczych na wysokości powyżej 2 piętra. Zwiększała się liczba interwencji, zwłaszcza w grupie zdarzeń na drogach z udziałem środków transportu.
W 1994 roku zaszła zasadnicza zmiana w organizacji JRG, ponieważ jednostka została przekwalifikowana do kat. C, co umożliwiało dalsze zwiększanie stanu osobowego. W ciągu roku zaszły istotne zmiany kadrowe. Na stanowisko dowódcy JRG Rybnik został powołany asp. Erwin Jaworudzki, natomiast z JRG Rybnik zostali przeniesieni między innymi kpt. Jacek Gorol i st. asp. M. W tym roku KW PSP przekazała dla JRG spycharko-ładowarkę Ł-34 oraz samochód Tarpan Honker z przeznaczeniem na przebudowę na samochód ratownictwa drogowego. Do podziału bojowego samochód został wprowadzony w styczniu 1995 roku, a uroczyste przekazanie nastąpiło 9 lutego 1995 roku.
W 1996 roku od 1 sierpnia uruchomiono Miejski Ośrodek Dyspozycyjny (MOD) na mocy porozumienia zawartego pomiędzy Prezydentem Miasta Żory i Komendantem Rejonowym PSP w Rybniku. Obowiązki dyspozytorów MOD pełnili dyspozytorzy Punktu Alarmowego PSP. Istotne zmiany zaszły w kierownictwie KRPSP Rybnik. Dotychczasowy Komendant Rejonowy bryg. Jan Sroka został przeniesiony do służby w KG PSP, natomiast z dniem 1 czerwca 1996 roku Komendantem Rejonowym PSP został mł. kpt. Erwin Jaworudzki. Dowódcą zmiany II został mł. asp., a dyspozytorem zmiany I został str., dyspozytorem zmiany II został mł. asp.
W pierwszych dniach lipca 1997 roku rozpoczęła się akcja powodziowa na terenie rejonu wodzisławskiego, raciborskiego i rybnickiego. Lokalne zalania budynków zanotowano także w Rowniu, Kleszczowie, Osinach i Roju. W trakcie tych działań odnotowano 51 wyjazdów zastępów ratowniczych do akcji powodziowej oraz 24 wyjazdy dowódców JRG z zastępami OSP na teren Kuźni Raciborskiej.
JRG Żory nowy rok 1998 rozpoczęła w 43-osobowym składzie. Od 1 lutego 1998 roku do służby w JRG został skierowany str. Ryszard Pompa. Na zaopatrzenie emerytalne po 28 latach służby przeszła pani st. ogn. Zofia Domagalska. Na stanowisko technika JRG z dniem 1 maja 1998 roku mianowano sekc. Jerzego Rygulskiego. W tym roku podjęto starania o pozyskanie dla JRG nowego samochodu gaśniczego na podwoziu terenowym. Samochód marki „Renault” GBA 2/17 został uroczyście przekazany do eksploatacji 8 grudnia 1998 roku.
Utworzenie Komendy Miejskiej PSP (1999) i dalszy rozwój (do 2009)
W związku z planowanym utworzeniem z dniem 1 stycznia 1999 roku Komendy Miejskiej PSP w Żorach zapowiadały się duże zmiany kadrowe. Z dniem 1 stycznia 1999 roku rozpoczęła działalność Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Żorach, na bazie istniejącej Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG). W regulaminie dla Komendy zaplanowano 9 etatów, natomiast dla JRG jako pododdziału taktycznego 35 etatów. Dotychczasowa JRG była pododdziałem interwencyjnym, która chroniła i chroni obszar miasta Żory i sąsiednich gmin (Suszec, Pawłowice, Orzesze, Czerwionka-Leszczyny i Rybnik), działając w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Wśród kadry znaleźli się m.in. st. kpt., bryg., st. kpt., mł. asp., str. Aldona Krajewska (Dobrzyńska) - stażystka ds., asp. sztab. Henryk Tlałka - kierownik sekcji ds. kontrolno-rozpoznawczych, mł. asp., st. sekc. Jerzy Rygulski - Technik ds., st. str.
W latach 2000-2003 utrzymywany był stan 45 etatów dla funkcjonariuszy PSP bez etatów cywilnych. W Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej pełniło służbę 35 strażaków, a obsadę podziału bojowego stanowiło przeciętnie 8 strażaków na zmianie służbowej. W 2001 roku na Stanowisku Kierowania Komendanta Miejskiego zainstalowano system monitoringu. W 2004 roku stan etatowy jednostki został zwiększony o 3 etaty do stanu 48 etatów funkcjonariuszy PSP, bez etatów cywilnych. Praca funkcjonariuszy systemu dziennego wspierana była przez stażystów kierowanych przez Powiatowy Urząd Pracy w Żorach. Stan bazy lokalowej w Żorach polepszał się z roku na rok.
W 2006 roku stan etatowy jednostki zwiększył się i rok zakończono ze stanem 53 etatów funkcjonariuszy PSP, bez etatów cywilnych. W 2006 roku przyjęto do służby 7 osób. Stan osobowy jednostki ratowniczo-gaśniczej uległ zmianie w porównaniu do roku 2005. Do szczególnych osiągnięć tego okresu należy zaliczyć pozyskanie samochodu GLBA zakupionego na zasadzie współfinansowania ze środków Śląskiego Komendanta Wojewódzkiego PSP i środków miasta Żory. Wyremontowano samochód Tarpan Honker, zmieniając jego funkcje z ratownictwa drogowego na ratowniczo-dowódczy (SLRD). Uznany za zbędny samochód ratownictwa technicznego (średni) na podwoziu Star 266 przekazano do OSP Żory-Rowień, który został przebudowany na średni samochód gaśniczy GBA 2,3/2.
W 2007 roku stan etatowy jednostki zwiększył się o dwa etaty cywilne: pomocniczy oraz w korpusie służby cywilnej i rok 2007 zakończono ze stanem 53 etatów funkcjonariuszy PSP i 2 etatów cywilnych. W roku tym na zaopatrzenie emerytalne przeszli: bryg. Zbigniew Ciepielowski - Zastępca Komendanta Miejskiego PSP, st. ogn. Michał Nowok oraz st. ogn. Stan osobowy jednostki ratowniczo-gaśniczej uległ zmianie w porównaniu do roku 2006. Służbę w systemie zmianowym pełniło 43 strażaków, a na zmianie służbowej codziennie służbę pełniło minimum 8 strażaków i dodatkowo jeden dyspozytor MSK.
W 2008 roku stan etatowy jednostki zwiększył się o jeden etat cywilny w korpusie służby cywilnej i rok 2008 zakończono ze stanem 53 etatów funkcjonariuszy PSP i 3 etatów cywilnych. Trzech poborowych, odbywających zastępczą służbę wojskową, wspierało pracę strażaków oraz pomagało w obsłudze Miejskiego Stanowiska Kierowania. W 2008 roku, po prawie 35 latach pracy, pożegnał się ze służbą wieloletni komendant żorskiej jednostki bryg. mgr Zenon Skowron, który z dniem 30 kwietnia odszedł na zaopatrzenie emerytalne. Jego miejsce zajął bryg. mgr inż. Jacek Gorol.
W 2009 roku stan etatowy Komendy Miejskiej PSP w Żorach zwiększył się o jeden etat cywilny w korpusie służby cywilnej. W tym roku rotacja kadry była bardzo duża. Ze służby na zaopatrzenie emerytalne odeszło 11 strażaków (około 25% strażaków podziału bojowego). W ich miejsce przyjęto do służby 9 osób.
Charakterystyka Pojazdów Pożarniczych
Samochód pożarniczy (wóz strażacki, beczkowóz) to specjalnie oznakowany i przygotowany pojazd używany przez straż pożarną albo inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych lub innych działaniach statutowych (np. prewencyjnych). W większości państw świata wozy strażackie malowane są na czerwono, są także uprzywilejowane w ruchu drogowym. Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. Mogą mieć wzmocnione zawieszenia, przystosowane do długotrwałego statycznego obciążenia.
Pojazd samochodowy straży pożarnej (z wyjątkiem pojazdu osobowego operacyjnego straży pożarnej) powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, błotniki zaś i zderzaki - barwę białą. Dopuszcza się pojazd pożarniczy o barwie khaki, również w odniesieniu do błotników i zderzaków. Pojazdy strażackie są oznaczone w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji.
W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów. Pierwszym jest trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki. Drugim jest oznaczenie jednoliterowe województwa. Ostatnim jest dwucyfrowy numer pojazdu (sufiks), który w wypadku pojazdów PSP oznacza rodzaj pojazdu (lub jego typ) jak i przeznaczenie sprzętu.
Podstawowym wyposażeniem pożarniczym samochodu ratowniczo-gaśniczego jest: autopompa z urządzeniem odpowietrzającym, linia szybkiego natarcia, zbiornik wody, zbiornik środka pianotwórczego, dozownik środka pianotwórczego, działko wodno-pianowe (opcjonalnie), instalacja zraszaczowa (opcjonalnie). Wymienione elementy tworzą tak zwany układ wodno-pianowy. Stosuje się również inne urządzenia dodatkowe, zamontowane na stałe, jak na przykład maszt oświetleniowy czy wciągarka.
Oznaczenia charakterystyki (tradycyjne) pojazdu stosowane w Polsce, zgodne są z normą PN-79/M-51300 (od roku 2000 została zastąpiona przez PN-EN 1846-1). Określają one najważniejsze cechy pojazdu: typ pojazdu, klasę wagową, typ i wyposażenie pojazdu specjalnego lub wyposażenie pojazdu gaśniczego. Po grupie liter występuje grupa cyfr oznaczających: pierwsza - pojemność zbiornika w metrach sześciennych, druga - wydajność autopompy w hl/min.
Historia i Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w Żorach
Założenie i wczesne lata OSP Żory (od 1881)
Już od 140 lat Ochotnicza Straż Pożarna Żory służy mieszkańcom miasta. OSP Żory powstała w 1881 roku, a założycielskie zebranie odbyło się dokładnie 13 marca. Pierwszym prezesem Związku Ratowania i Gaszenia Pożarów - bo taką nazwę nosiła kiedyś OSP - był ówczesny burmistrz Żor, Johan Josef Majorke. Członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej w Żorach niejednokrotnie narażali swoje życie, aby ratować innych, a za swoje działanie nigdy nie oczekiwali wynagrodzenia, służąc jako wolontariusze. Działalność strażaków ochotników to nie tylko gaszenie pożarów, ale też wiele innych działań.
Współczesna rola i jubileusz 140-lecia
Od początku trwania pandemii COVID-19 strażacy OSP Żory bezinteresownie pomagali mieszkańcom, ryzykując własne zdrowie. W minionym roku wykazali się wielkim poświęceniem, aż 193 razy dostarczając żywność mieszkańcom przebywającym na kwarantannie oraz odbierając od nich odpady.
Ten wyjątkowy jubileusz 140-lecia żorzanie będą mogli świętować wraz ze strażakami-ochotnikami w najbliższą sobotę, 13 marca, w Galerii Wiślanka w Żorach. Start urodzinowej imprezy o godzinie 16:00. W programie przewidziano pokazy zachowania przy wypadku drogowym oraz pierwszej pomocy, a także pokaz gaszenia „Płonącej potrawy”! Ponadto odbędą się wywiady z zaproszonymi gośćmi, konkursy z nagrodami dla dzieci oraz prezentacja wozów i sprzętu strażackiego. Przy stanowisku naboru strażacy rozwieją wszelkie wątpliwości dla osób zainteresowanych zasileniem szeregów OSP Żory.
Organizatorem obchodów jubileuszu jest Ochotnicza Straż Pożarna Żory wraz z Galerią Wiślanka. Partnerami wydarzenia są: Miasto Żory, Żorskie Centrum Organizacji Pozarządowych, Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Żorach oraz Miejski OOśrodek Kultury w Żorach.