Pojęcie Jednostki Operacyjno-Technicznej (JOT) nie jest nowe, a jego znaczenie w strukturze Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) jest kluczowe dla efektywności działań ratowniczych. JOT pojawiło się w statutach OSP opracowanych po wejściu w życie ustawy o ochronie przeciwpożarowej w 1991 roku.
Podstawa prawna i cel powołania JOT
Na mocy ustawy o ochronie przeciwpożarowej z 24 sierpnia 1991 roku, każda OSP jest jednostką ochrony przeciwpożarowej, na którą nałożono zadanie prowadzenia działań ratowniczych. Do prowadzenia tych działań każda OSP powinna mieć wyłoniony oddział ratowniczy, określany w statucie jako Jednostka Operacyjno-Techniczna (JOT).
Powoływanie JOT odbywa się zgodnie z szeregiem wytycznych i uchwał. Zarząd OSP na podstawie statutu powołuje na wniosek naczelnika jednostkę operacyjno-techniczną i ustala dla niej regulamin organizacyjny. Zarząd OSP uchwala również regulamin organizacyjny JOT spośród członków czynnych zaproponowanych przez naczelnika. Przy jego opracowaniu można prosić o pomoc sekretarza OSP i Komendanta Gminnego Związku OSP RP.
Uchwała powołująca JOT powinna zawierać zapis mówiący o dniu wejścia jej w życie. Po wejściu w życie uchwały należy z jej treścią oraz regulaminem zapoznać członków JOT.
Kluczowe dokumenty i wytyczne obejmują:
- Uchwałę Prezydium ZG ZOSP RP z 16 grudnia 2004 roku w sprawie kategoryzacji jednostek operacyjno-technicznych OSP i wzorcowego regulaminu tych jednostek.
- Uchwałę Prezydium ZG ZOSP RP z 19 grudnia 2005 roku.
- Uchwałę Prezydium ZG ZOSP RP z dnia 28 czerwca 2005 roku.
- Uchwałę Prezydium ZG ZOSP RP z dnia 8 września 2006 roku.
Zgodnie z Uchwałą nr 95/18/2004 Prezydium Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 grudnia 2004 roku, sukcesywnie w całym kraju zaczęto powoływać jednostki operacyjno-techniczne. Celem wytycznych jest racjonalna kategoryzacja (klasyfikacja) Jednostek Operacyjno-Technicznych OSP, umożliwiająca szybkie określenie ich wartości bojowej, czyli możliwości skutecznego podejmowania działań ratowniczych.
Struktura i kierowanie JOT
JOT kieruje jednoosobowo naczelnik OSP przy pomocy dowódców niższego szczebla, takich jak zastępca naczelnika, dowódca plutonu czy dowódca sekcji. W czasie nieobecności naczelnika JOT kieruje zastępca naczelnika. Naczelnik OSP ponosi odpowiedzialność statutową za przygotowanie do działań, gotowość bojową i sprawność JOT, a także zapewnienie na miarę posiadanych możliwości bezpieczeństwa ratowników OSP.
W czasie akcji ratowniczych naczelnik dowodzi działaniami JOT przy pomocy dowódców zastępów (załóg). Dowódca załogi odpowiada za sprawność i gotowość bojową załogi i przydzielonego jej sprzętu oraz maksymalnie sprawne wykonanie powierzonego zadania. Odpowiada także za zdyscyplinowanie podległej załogi, w tym za sporządzenie ustalonej (wymaganej) dokumentacji z udziału załogi w akcji, ćwiczeniach itp. Do jego obowiązków należy także zgłoszenie naczelnikowi OSP upływu terminu ważności dokumentów dopuszczających sprzęt do użytkowania.
Podział na naczelnika, zastępcę naczelnika - dowódcę plutonu, poszczególne załogi z przydziałem do pojazdów, jest częścią organizacji wewnętrznej JOT.
Wymagania dla ratowników JOT
Osoby wyznaczone do działania w strukturach JOT muszą spełniać określone kryteria:
- Posiadać wiek od 18 do 65 lat.
- Mieć co najmniej wykształcenie podstawowe.
- Posiadać dobry stan zdrowia potwierdzony aktualnym zaświadczeniem lekarskim.
- Mieć ukończone niezbędne przeszkolenie pożarnicze - podstawowe strażaka ratownika i uzupełniające, związane z pełnioną funkcją lub obsługą specjalistycznego sprzętu.
Członkowie JOT powinni zostać wyposażeni w środki ochrony indywidualnej i nosić na umundurowaniu bojowym oznaczenia informujące o kategorii JOT i miejscowości będącej jej siedzibą.
Egzamin ze szkolenia podstawowego strażaków-ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych
Kategoryzacja Jednostek Operacyjno-Technicznych
Jednostki JOT dzielone są na kategorie. Kategoryzacja polega na sklasyfikowaniu JOT według określonych zasad (standardów) oceniających ich możliwości w działaniach ratowniczych i zabezpieczających. Wytyczne przewidują cztery kategorie JOT oraz JOT specjalistyczną.
Celem kategoryzacji JOT jest umożliwienie szybkiego określenia ich wartości bojowej, czyli możliwości skutecznego podejmowania działań ratowniczych. Pozwala ona także na ocenę zabezpieczenia terenu (gminy, powiatu) przez aktualnie działające OSP oraz niezbędnych potrzeb. Należy podejść do tego zagadnienia bardzo praktycznie, z uwzględnieniem możliwości jednoczesnego wykonywania różnych działań, co uzasadni wybór danej kategorii i spełnienie jej warunków.
Wyróżnia się następujące kategorie:
- Kategoria I: JOT zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria II: JOT zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria III: JOT zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria IV: JOT w OSP lokalnego działania, zdolna do podjęcia w czasie dysponowania do 10 minut.
Działania zabezpieczające to czynności nie związane bezpośrednio z działaniami ratowniczymi likwidującymi skutek zdarzenia, lecz uprzedzające zdarzenie lub ograniczające pośrednio jego skutki.
Wyposażenie i weryfikacja
OSP zabezpiecza JOT niezbędne wyposażenie w oparciu o środki finansowe uzyskane z budżetu gminy, ze środków własnych oraz z budżetu państwa. Wytyczne w sprawie wyposażenia jednostek operacyjno-technicznych OSP w sprzęt i środki niezbędne do działań ratowniczych, wprowadzone Uchwałą nr 182/31/2006 Prezydium ZG ZOSP RP, oraz normatywne wyposażenie ratowników OSP, wprowadzone Uchwałą nr 124/22/2005 Prezydium ZG ZOSP RP, stanowią podstawę do określenia standardów wyposażenia.
Raz w roku powinna się odbyć weryfikacja kwalifikacji członków JOT, przyjęcie nowych ratowników oraz pożegnanie tych, którzy z różnych względów (np. wiek, stan zdrowia) nie przeszli weryfikacji. Procesu weryfikacji można dokonać w sposób uroczysty.
Po rozpoczęciu funkcjonowania JOT zarząd OSP może czekać praca z druhami, którzy z różnych względów (np. wiek, stan zdrowia) nie weszli do jej składu, aby zapewnić ciągłość i gotowość bojową jednostki.
