Fabryka Patriotów: Opis Fabuły i Kontrowersje Widowiska „Pożar w Burdelu”

Widowisko „Fabryka Patriotów”, przygotowane przez zespół „Pożar w Burdelu” na zlecenie TVN i wyemitowane na antenie stacji w 2018 roku, stało się punktem zapalnym wielu dyskusji. Łącząc elementy kabaretu, teatru i musicalu, miało „z przymrużeniem oka, inteligentnym humorem oraz dystansem” skomentować aktualną sytuację w kraju. Ostatecznie jednak, choć entuzjastycznie przyjęte przez celebrytów i publiczność w studiu, nie wzbudziło wielkiego uznania telewidzów i spotkało się z falą krytyki.

Geneza i Specyfika „Pożaru w Burdelu”

Zespół „Pożar w Burdelu” powstał we wrześniu 2012 roku z inicjatywy reżysera i dramatopisarza Michała Walczaka oraz historyka Macieja Łubieńskiego. Zadebiutował na deskach Klubu Komediowego Chłodna, gdzie rozpoczął wystawianie kolejnych odcinków cyklu zatytułowanego zgodnie z nazwą grupy. Początkowo przedstawienia grano dla widowni liczącej do 80 osób, dwa, trzy razy w tygodniu. Od października 2015 roku zespół ma swoją siedzibę na Pradze, ale występuje także w różnych teatrach warszawskich i poza stolicą.

„Pożar w Burdelu” prezentuje szerokie spektrum postaw politycznych w Polsce. Podobnie jak przedwojenne kabarety literackie (Momus, Qui Pro Quo, Ali Baba) i powojenne (Kabaret Dudek, Pod Egidą, Kabaret Olgi Lipińskiej), przedstawia obrazy z życia Warszawy i reaguje na współczesne wydarzenia polityczne. Kolejne odsłony są często ironicznymi aluzjami do wydarzeń politycznych i kulturalnych, prezentowanymi z absurdalnym humorem i wulgarnością zmieszaną z lirycyzmem. Po wygranych wyborach w Polsce w 2015 roku przez Prawo i Sprawiedliwość, kolejne odcinki PwB dotyczą coraz bardziej wydarzeń ogólnopolskich, a coraz mniej lokalnych problemów warszawskich. Zespół wykorzystuje elementy burleski i iluzji.

Dyrektor artystycznego burdelu, Burdeltata (grany przez Andrzeja Konopkę), określił program artystyczny „Pożaru w Burdelu” słowami: „Zapierdalamy po cienkiej czerwonej linii między tradycją teatru wspólnoty Jerzego Grotowskiego a tradycją teatru komercji Michała Żebrowskiego. Jak widać - skutecznie. Na każdą naszą premierę, a gramy co półtora miesiąca, przychodzi kilka tysięcy osób”. Początkowo grupa sześciu-siedmiu aktorów występowała w zaduchu dla sześćdziesięciu tłoczących się widzów, przebierając się na oczach publiczności z powodu braku miejsca. Burdeltata wspominał, że Michał Walczak, reżyser i dramaturg, „pozbierał nas - aktorów po trzydziestce, bez specjalnych sukcesów, większość bez etatów - i nam wmówił, że Warszawa padnie u naszych stóp. A my nie mieliśmy profesjonalnego makijażu, strojów, nic. Tekstu nikt nie pamiętał, bo dostawaliśmy go w ostatniej chwili. Potykaliśmy się o własne nogi, rekwizyty. Nie ogarnialiśmy tej sceny, tak jak nasi młodzi, 20-, 30-letni widzowie nie ogarniali swego życia”.

„Fabryka Patriotów” - Projekt dla TVN

Widowisko „Fabryka Patriotów” zostało przygotowane przez „Pożar w Burdelu” na zlecenie stacji TVN w 2018 roku. Było to połączenie kabaretu, teatru i musicalu, którego głównym tematem były świeże i „grzejące” tematy polityczno-społeczne. Według twórców, spektakl miał „z przymrużeniem oka, inteligentnym humorem oraz dystansem, skomentować aktualną sytuację w kraju”. Jednakże, jak zauważano, to, co działa w teatrze w kameralnym kontakcie z widzem, niekoniecznie musiało zadziałać w telewizji. "Fabryka Patriotów" w wersji TVNowskiej po spektaklu wystawianym wcześniej na warszawskim Torwarze (jako swoiste "the best of") zachowała jedynie tytuł, a większość skeczy i piosenek stanowiła "transplantologię" z ostatnich epizodów przygód burdeltrupy.

Fabuła „Fabryki Patriotów”

Fabuła „Fabryki Patriotów” opiera się na tym, że Burdeltata (grany przez Andrzeja Konopkę), szef „Pożaru w Burdelu”, zostaje ministrem kultury i rozrywki w rządzie Mateusza Morawieckiego. W ramach widowiska kpiono z wielu inicjatyw rządu, tradycyjnych wartości oraz mediów. Żarty dotyczyły m.in. programu „500 Plus”, niektórych gwiazd TVN i TVP, kary nałożonej na TVN przez KRRiT oraz obecności muzyki disco polo w TVP.

W spektaklu pojawiły się sceny i dialogi, które wzbudziły kontrowersje:

• Żarty z kota Jarosława Kaczyńskiego.
• „Pieśń martwego płodu” śpiewana przez usunięte dziecko, czemu przyglądała się pacynka Grzegorza Chazana.
• Piosenki z przekleństwami, patriotyczne plemniki i żarty z wciągania prochów przodków.
• Hippisowski kawałek śpiewany przez „Wandę, przyjaciółkę papieża”.
• Rozmowa z Donaldem Trumpem i żarty z antysemityzmu.

Jednym z kluczowych dialogów, ukazujących absurdy i ironię spektaklu, była rozmowa Pauli i Zdzisława:

PAULA: Dobry wieczór, jestem Paula Wilanowska, pozdrawiam moje miasteczko rodzinne Słoikowo, z którego przyjechałam do Warszawy studiować marketing i zarządzanie na SGH pod okiem profesora Balcerowicza. Miałam z nim romans. Czemu wybrałam mojego męża. Zdzisław, po co mnie zabrałeś do tej Fabryki pełnej kabli, beczek, śmierdzących robotników, nie mam nic przeciw robotnikom, jestem lewicowa, występuję na czarnych protestach z feministycznym zespołem punkowym Żelazne Waginy, kocham zwierzęta, na wakacjach w Portugalii adoptowałam ośmiorniczkę nazywa się Dżina.

ZDZISŁAW: Paula, oto prezent z okazji spóźnionych Walentynek.

PAULA: Stringi z husarzem?

ZDZISŁAW: Erotyczna bielizna patriotyczna, wyprodukowana w Fabryce Patriotów w ramach narodowego programu rozmnażania.

PAULA: Zdzisław, jesteśmy w trakcie rozwodu, a ty chcesz się rozmnażać?

ZDZISŁAW: Rząd stworzył specjalny program dla par w kryzysie „Rozwód plus”.

PAULA: Nie wzięłam pięćset plus na Dżinę, nie wezmę pieniędzy z rozwód plus! Wracam do apartamentu na Wilanów.

AUGUSTYNIAK: Rekwiruję ośmiorniczkę, może roznosić zarazki, w regulaminie wyraźnie pisze: Fabryka Patriotów ma być sterylnie polska!

PAULA: Faszyści!

ZDZISŁAW: To śmierdzący głowonóg, a nie dziecko, które mogliśmy mieć, gdybyś go nie usunęła!

PAULA: Byłam wtedy młoda i głupia, miałam trzydzieści pięć lat!

Struktura odcinków „Pożaru w Burdelu” jest zazwyczaj podobna - konkretne miejsce akcji (jak Fabryka Patriotów, Muzeum Wolności, Szpital Nieświętej Rodziny), krótkie sceny przeplatane piosenkami i temat przewodni, wokół którego pojawiają się wątki poboczne, inicjowane przez konkretne postacie. Znajomość biografii postaci i treści innych odcinków nie jest konieczna do odnalezienia się w narracji, choć dla wierniejszych widzów jest źródłem dodatkowej rozrywki.

Kontrowersje i Krytyka Widowiska

„Fabryka Patriotów” została entuzjastycznie przyjęta przez celebrytów i publiczność w studiu TVN, jednakże nie wzbudziła wielkiego uznania telewidzów. Po emisji w mediach społecznościowych i na portalach internetowych pojawiła się lawina krytycznych komentarzy. Widzowie nie zostawili na przedstawieniu suchej nitki, określając je jako „syf”, „dno”, „masakrę” i „żenadę”. Pojawiały się porównania do programów telewizyjnych o niższej jakości, takich jak „Tele5” czy „Studio YaYo” z TVP, a nawet spekulacje, że „nawet Solorz by tego nie puścił za rządów Tuska”.

Reakcje Publicystów i Mediów

Do sprawy emisji spektaklu odnieśli się również dziennikarze i publicyści, często wyrażając swoje zażenowanie:

• Tomasz Sekielski, długoletni dziennikarz TVN, skomentował: „Ależ to jest słabe to co nadaje teraz TVN (Pożar w Burdelu „Fabryka patriotów”)”.
• Dawid Wildstein, wicedyrektor TVP1, ironicznie zauważył: „Pożar w burdelu. Ale jaja. Głównie takie, że TVN zaczął mówić prawdę. O sobie tylko, ale i to dobre na początek”.
• Marzena Paczuska z TVP wskazała na publiczność w studiu: „Tę niesmaczną chałę oklaskiwali w pierwszym rzędzie Piotr Kraśko, Katarzyna Kolenda-Zaleska, Magda Mołek, Seweryn Blumsztajn…”.
• Marcin Makowski przywołał opinię portalu pudelek.pl, który nazwał spektakl „żenadą”, co świadczyło o skali problemu.
• Piotr Semka z „Do Rzeczy” również zwrócił uwagę na skład widowni: „Na widowni kabaretu „Pożar w burdelu” żebrała sie śmietanka TVN”.

Przyczyny Negatywnego Odbioru

Krytycy i widzowie wskazywali na szereg problemów „Fabryki Patriotów” w wersji telewizyjnej:

• Hermetyczność: Wielu odbiorców uznało, że spektakl jest zbyt hermetyczny, a konteksty żartów i historie postaci (np. Pauli i Zdzisława) są niezrozumiałe bez znajomości poprzednich epizodów „Pożaru w Burdelu”.
• Telewizyjne ograniczenia: Stwierdzono, że telewizyjny ekran zabiera część uroku, a przerwy reklamowe zabijają dynamikę show. Relacja z publicznością, będąca siłą teatralnego przedsięwzięcia, była niemożliwa do osiągnięcia w TV.
• Zmęczenie tematyką: Niektórzy fani grupy wyrazili zmęczenie ciągłym „mieleniem” tematyki nacjonalizmu, co sprawiło, że odcinki stały się „nudne”.
• Brak kluczowych elementów: Zauważono brak niektórych charakterystycznych postaci i muzycznych hitów burdeltrupy (np. Podpalacza Tęczy, kazań Duszpasterza Hipsterów, żartów z Edwarda Miszczaka), co sprawiło, że widowisko było „zbyt grzeczne”.
• Utrata „wyjątkowości”: Wielu komentatorów uznało, że wejście „Pożaru w Burdelu” do mainstreamu TVN pozbawiło grupę jej oryginalności i wyjątkowości. Jak pisał jeden z recenzentów: „Byli wyjątkowi i nagle nie są. Byli wspaniali i nagle okazali się po prostu bardzo średni.”
• „Karykatura” oryginału: Zaznaczano, że to, co pokazano w TVN, było bardziej karykaturą „Pożaru w Burdelu” niż jego autentycznym wydaniem, co stanowiło „komercyjną klątwę” dla jednego z najciekawszych niezależnych zjawisk artystycznych.

Pomimo miażdżącej krytyki, niektórzy doceniali odwagę TVN w emisji kontrowersyjnego programu. Najjaśniejszym punktem widowiska okazał się Andrzej Konopka jako Burdeltata, a także występy Marii Maj i Macieja Stuhra (który prowokacyjnie odśpiewał „Żeby Polska była Polską” Jana Pietrzaka). Niemniej jednak, dla wielu widzów i krytyków, telewizyjna „Fabryka Patriotów” była jednorazowym eksperymentem, który pokazał, że „Pożar w Burdelu” ma większą moc na teatralnej scenie, w bezpośrednim kontakcie z żywym widzem.

Charakterystyczne Postacie i Tematy w Uniwersum „Pożaru w Burdelu”

„Pożar w Burdelu” portretuje polską rzeczywistość społeczno-polityczną w przerysowany i absurdalny sposób. Twórcy, Michał Walczak i Maciej Łubieński, stworzyli galerię postaci łączących różne medialne wizerunki, wypowiedzi i społeczne lęki:

• Burdeltata (Andrzej Konopka): Dobrotliwy cwaniak, playboy i karierowicz, menadżer i twórca kultury niezależnej. Były biznesmen organizujący targi erotyczne, przed transformacją odpowiedzialny za rozpracowanie kościoła i opozycji, nie przeszedł weryfikacji SB. W późniejszej meta-refleksji aktor Andrzej Konopka zauważa, że rola Burdeltaty stała się dla niego pułapką, „szufladą”, z której trudno mu wyjść.
• Charlotte (Lena Piękniewska): Diseuse „Pożaru w Burdelu”, śpiewająca liryczne, „smutne piosenki”. Znana też jako Trasa Toruńska, dom towarowy Sezam, czy też Kultura.
• Paula z Wilanowa (Monika Babula): Znerwicowana, histeryczna Warszawianka, prezentująca rozterki kobiety klasy średniej. Przyjechała do Warszawy ze Słoikowa, miała romans z Leszkiem Balcerowiczem, kupiła mieszkanie na kredyt we frankach z mężem Zdzisławem. Chodzi na terapię z Doktorem Fakiem, z którym ma romans.
• Zdzisław: Mąż Pauli, syn Czesława, inżynier kierujący budową drugiej nitki metra. Po romansie Pauli z Doktorem Fakiem, Zdzisław przeżywa kryzys, ma romans z kolegą z pracy Robertem, operatorem maszyny drążącej „tarczy Krystyna”. W jednym z odcinków, pod nieobecność Burdeltaty, przeistacza się w tyrana.
• Doktor Janusz Fak (Oskar Hamerski): Terapeuta erotoman, badający energię seksualną Warszawy i leczący miasto z neuroz i traum. Gra też m.in. Pałac Kultury.
• Ksiądz Marek (Duszpasterz Hipsterów): Studiował w Papieskiej Akademii Teologicznej, pisał doktorat u Tischnera. Pupil liberalnych mediów, w otwartym konflikcie z hierarchią kościelną. Zaprzyjaźniony z Burdeltatą, jego nazwisko znalazło się na liście Wildsteina.
• Profesor Max Hardkor: Były wykładowca akademicki, pracownik ratusza, „sierota po Unii Wolności”, o inteligenckiej, pretensjonalnej pozie.
• Podpalacz Tęczy (Mariusz Laskowski): Syn milicjanta i nauczycielki, wyniósł z domu kult siły i patriotyzmu. Kibic, ale maluje obrazy, choć nie jest zwolennikiem piękna i harmonii barw.
• Dzika Agnes (Agnieszka Przepiórska): Znana też jako HGW lub Samotna Matka. Rozdarta między konserwatywną naturą HGW a lewicowymi poglądami Dzikiej Agnes. Jest kochanką Burdeltaty.
• Etno (Karolina Czarnecka): Córka Burdeltaty, dziewczyna narodowa, dilerka artystycznego burdelu, reprezentująca pokolenie '89. Szuka korzeni, chodzi na biały śpiew i głosuje na Kukiza. Jest zbuntowana przeciw ojcu.

W uniwersum „Pożaru w Burdelu” pojawiają się także inne postaci historyczne i symboliczne, takie jak premier Morawiecki, Minister Kultury, Pierwsza Dama, Krystyna Janda, Wanda Półtawska, Zygmunt Łupaszka, Leszek Balcerowicz, Bolesław Chrobry, Maria Janion, Mieszko I, Michalina Curie-Wisłocka, Trauma, Agora, VAT, Dzika Reprywatyzacja, Appka. Polska rzeczywistość w tekstach Walczaka i Łubieńskiego to przede wszystkim bałagan ideologiczno-społeczno-gospodarczo-polityczny, zdominowany przez obsesję nazywania wszystkiego i nadawania słowom jednoznacznych skojarzeń.

Wybrane Wątki i Odcinki

W ramach cyklu „Pożar w Burdelu” poruszano różnorodne tematy, często wykraczające poza konkretny kontekst „Fabryki Patriotów”:

• W „Trauma Travel” bohaterowie spotykają się na statku Transpolonia, ruszając w podróż dookoła świata w poszukiwaniu odtrutki na chorobę profesora Maxa Hardkora.
• W „Szpitalu Nieświętej Rodziny” odbywa się łapanka feministek, a doktor Pochwowicz usiłuje „repolonizować” członkinie zespołu Żelazne Waginy.
• W „Duchach” burdeltrupa przygotowuje się do obchodów stulecia niepodległości, organizując w Teatralnym Instytucie Pamięci Narodowej rekonstrukcję spotkania z polską przeszłością. Pojawia się postać Zgliszczaka, który manipuluje historią.
• W odcinku „Herosi transformacji i miecz Chrobrego” Burdeltata przechodzi na emeryturę, a Leszek Balcerowicz podszywa się pod Zdzisława.

Niezależnie od konkretnego odcinka, „Pożar w Burdelu” charakteryzuje się specyficzną energią, dynamicznym tempem, a dialogi to niekończące się pasmo językowych skojarzeń, myślowych schematów doprowadzonych do absurdu. Nawet tematy bardziej hermetyczne, takie jak funkcjonowanie i finansowanie kultury, są wplecione w tę narrację. Przykładem jest scena z menedżerem kultury, który zapowiada reorganizację instytucji słowami: „mówią na mieście, że jestem chamem, chujem. Wszystkie te opinie cenię i szanuję. Że się polubimy, to na pewno czuję, już ja ten burdel zdyscyplinuję. Przewietrzę kadry, załatam w budżecie dziurę. Jestem wasz menedżer kultury”. Tematowi kultury jako narzędzia kreowania społecznej tożsamości i opresji poświęcony jest odcinek „Ucieczka z kina polskość”, gdzie rząd postanawia stworzyć jedną Narodową Wytwórnię Filmową - United Clowns.

Aktorzy i Goście Specjalni

Zespół „Pożar w Burdelu” występował w składzie około 10-15 aktorów i z zespołem muzyków. Przez lata w jego spektaklach brali udział:

• Karolina Czarnecka
• Maria Maj
• Monika Babula
• Anna Smołowik
• Wojan Trocki
• Magdalena Łaska
• Przemysław Bluszcz
• Anna Mierzwa
• Andrzej Seweryn
• Lidia Sadowa
• Natalia Sikora
• Paweł Ciołkosz
• Marcin Jędrzejewski
• Paweł Krucz
• Wojciech Błach
• Magdalena Kisiała
• Izabela Zielińska
• Bartosz Figurski
• Sławomir Kowalski - Iluzjonista Menello
• Paweł Aigner
• Karolina Bacia
• Eliza Borowska
• Magda Dubrowska
• Anna Krotoska
• Grażyna Barszczewska
• Anna Cieślak
• Marta Dąbrowska
• Piotr Cyrwus
• Szymon Kuśmider
• Twoja Stara

W programach artystycznych zespół prezentował także projekty takie jak: „Duszpasterz hipsterów i księża wyklęci”, „Żelazne Waginy”, „Miastoterapia”, „Baśnie z dna Wisły”, „Solarium”.

Nagrody i Wyróżnienia „Pożaru w Burdelu”

• 2013 - Wdecha (nagroda warszawskiej redakcji Co jest grane?)
• 2014 - Michał Walczak został jednym z 50 najbardziej wpływowych Polaków wg Newsweek Polska.
• 2014 - Uhonorowanie Teatru Pożar w Burdelu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
• 2015 - Nominacja do nagrody im. Cypriana Norwida.
• 2016 - Nagroda „Zwierciadła” w kategorii Kultura.
• 2017 - Główna nagroda Opolskich Konfrontacji Teatralnych „Klasyka Żywa” za spektakl „Trauma Travel”.
• 2017 - Nominacja w plebiscycie „Róże Gali” w kategorii Kultura.

tags: #fabryka #patriotow #pozar #w #burdelu #cda