W ostatnich latach obserwuje się coraz częstsze wykorzystywanie pojazdów marki Kamaz w polskim strażactwie ochotniczym. Choć nazwa ta może kojarzyć się z pojazdami użytkowymi, nowoczesne konstrukcje na podwoziu Kamaza, wyposażone w specjalistyczne zabudowy, stanowią cenne uzupełnienie floty OSP. Artykuł przedstawia charakterystykę tych wozów, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań wewnętrznych i kabin załogowych.
Kontekst obecności Kamazów w Polskich OSP
Wraz z wybuchem wojny na Ukrainie, unijny import ciężarówek marki Kamaz został zatrzymany, a litewską montownię zamknięto w maju ubiegłego roku. Kamaz został również objęty jednymi z najostrzejszych sankcji na świecie. Niemniej jednak, Kamazy sprowadzone do Polski jeszcze przed wszelkimi zakazami i przekazane do procesu zabudowy, mogły zostać dokończone, dopuszczone do ruchu i dostarczone do klientów. Wyjątek ten objął zwłaszcza podwozia pod wozy strażackie, które często całymi miesiącami czekają na specjalistyczne zabudowy, a tuż przed wojną były zamawiane i sprowadzane z litewskiej montowni w coraz większych ilościach. Z punktu widzenia branży motoryzacyjnej, dostawa takich pojazdów stała się wydarzeniem historycznym, choć dla samych strażaków oznaczała dostawę długo wyczekiwanej ciężarówki.
Podwozie i napęd: Niezrównana mobilność terenowa
Podwozia ciężarówek Kamaz w specyfikacji terenowej są niezwykle wytrzymałymi i solidnymi wyrobami, co sprawia, że od dawna stanowią atrakcyjną bazę dla pojazdów straży pożarnej. Typ 43118 6×6 (B2131) stanowi dziś unikatową propozycję na polskim rynku, pozbawioną praktycznie jakichkolwiek bliskich konkurentów. Jego niesamowite zalety terenowe, zwłaszcza w trudnych warunkach drogowych, na podłożach piaszczystych, błotnistych, żwirowych czy bagiennych, wynikają z kilku kluczowych cech. Pojazd ten wyposażono w pojedyncze, balonowe ogumienie z regulacją ciśnienia oraz relatywnie niewielkie naciski na wszystkie osie. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu wynosi zaledwie 22500 kg, co daje uśredniony nacisk na każdą z osi o wartości 7500 kg.
Mimo niższych wartości dopuszczalnej masy całkowitej w porównaniu z renomowanymi zachodnimi rywalami, Kamaz typ B2131 6×6/3690 43118 6×6 wyróżnia się wysokimi zdolnościami bojowymi. Relatywnie mała masa własna podwozia, przy długiej kabinie i rozstawie osi 3690 mm, równa zaledwie 8325 kg, powoduje, że podwozie to charakteryzuje nośność aż 14175 kg. W zupełności wystarcza ona do zapewnienia wysokich zdolności bojowych, jakimi przeliczeniowo dysponowałyby zachodnie odpowiedniki o dopuszczalnej masie całkowitej wyższej nawet o 2000-2500 kg.
Podwozie to pochodzi z najnowszej generacji własnych wyrobów rosyjskiego wytwórcy, w której dokonano ponad 600 modyfikacji oraz zamontowano szereg kluczowych komponentów od renomowanych dostawców zachodnioeuropejskich, m.in. w układach napędowym i hamulcowym. Jego bardzo wytrzymała na skręcanie i zginanie rama podwozia o tradycyjnym układzie drabinowym składa się z podłużnic i poprzeczek. Wzmocnione mechaniczne zawieszenie o właściwie dobranej charakterystyce pracy bazuje na resorach piórowych. Balonowe pojedyncze ogumienie na kołach ma rozmiar 425/85R21.
Na bardzo wysoką dzielność terenową wpływają standardowe blokady mechanizmów różnicowych między kołami i między osiami oraz centralny system pompowania kół. Ten ostatni okazuje się bardzo przydatny w trakcie pokonywania nawierzchni błotnistych czy piaszczystych, gdyż poprzez zmniejszenie ciśnienia w oponach pozwala na zwiększenie powierzchni ich styku z podłożem i tym samym spadek wartości nacisku jednostkowego. Kamaz bez problemu może poruszać się po nawierzchniach piaszczystych, błotnistych, w tym po polach, leśnych duktach, terenach pagórkowatych i górzystych. Zdolność pokonywania wzniesień określono na ponad 50%, a wysoka głębokość brodzenia oznacza możliwość przejazdu z marszu przez wszelkie przeszkody wodne.
Napęd zapewnia jednostka Cummins z mniejszej serii ISB 6,7 E6, ułożona z przodu wzdłużnie pod kabiną. Ma 6,7 litra pojemności, 6 cylindrów w układzie rzędowym, turbodoładowanie, chłodzenie powietrza doładowującego, wysokociśnieniowy wtrysk bezpośredni, zaawansowany układ elektronicznej kontroli oraz spełnia najnowszą normę czystości spalin Euro 6C. Typ B2131 6×6/3690 43118 6×6 dostaje ją w najmocniejszym wykonaniu, o mocy maksymalnej 228 kW/310 KM przy 2300 obr/min i maksymalnym momencie obrotowym 1100 Nm. Współpracują z nim 9-biegowa, mechaniczna skrzynia przekładniowa ZF 9S1310TO oraz skrzynia rozdzielcza.
Ewolucja kabin załogowych: Od fabrycznych do modułowych
Uwzględniając krajowe realia sektora straży pożarnej, Kamaz Polska potrzebował specjalistycznego wariantu kabin załogowych. Początkowo współpracował z firmą Zamet Głowno, z którą przygotował trzy bazowe wersje: klasy tonażowej średniej i ciężkiej GBA oraz klasy tonażowej ciężkiej GCBA. Wszystkie wykorzystywały podwozia w terenowej kompletacji układu napędowego z wyłącznie pojedynczym ogumieniem oraz otrzymały niezwykle ciekawą kabinę załogową. Nie była to bowiem wydłużona kabina fabryczna, ale kabina powstała w oparciu o seryjną krótką kabinę dzienną, do której Zamet dostawił z tyłu integralny moduł załogowy.
Wóz strażacki nr 3 i sprzęt bunkrowy | Straż Pożarna Greeley
Pomimo pewnych sukcesów odniesionych z Zametem, Kamaz Polska nadal poszukiwał innego dostawcy specjalnych nadwozi strażackich. Na początku ubiegłego roku pojawiła się koncepcja nawiązania współdziałania z podczęstochowskim Przedsiębiorstwem Specjalistycznym Bocar sp. z o. o. - PS Bocar. Wybór padł na PS Bocar, który z perspektywy Kamaza wykazuje szereg kluczowych przewag, takich jak duże doświadczenie na rynku, solidność, ciekawe technologie, szeroki zakres wykonanych zabudów i wysoka pozycja marki Bocar wśród strażaków, zwłaszcza w jednostkach ochotniczych z terenów wiejskich, leśnych, górskich. Wojciech Traczuk, dyrektor handlowy Kamaz Polska, podkreślał, że te elementy przemawiają za wspólnymi, owocnymi przedsięwzięciami.
Fabryczna kabina kierowcy i dowódcy
Zastosowana w pojeździe bazowa fabryczna krótka, dzienna, odchylana kabina mieści dwie osoby w układzie miejsc 1+1 i należy do nowej generacji własnych kabin Kamaza, po tzw. restylingu. Wykonano ją z materiałów odpornych na korozję, w tym z wysokowytrzymałej stali, oraz dostała wszelkie niezbędne świadectwa - m.in. przetestowano ją w próbach zderzeniowych. Jej konstrukcja wykorzystuje elementy pochłaniające energię, zapewniając minimalizację obrażeń w razie kolizji. Wchodzi się do niej po trzech stopniach, a skuteczne reflektory gwarantują długą, skoncentrowaną wiązkę światła.
Inne jej wyróżniki to przednia atrapa z tworzywa sztucznego, panoramiczna szyba przednia, zewnętrzna osłona przeciwsłoneczna oraz dostępne w standardzie wyposażenie wnętrza, obejmujące:
- Klimatyzację
- Niezależne ogrzewanie postojowe silnika i kabiny Webasto
- Radio
- Kolumnę kierownicy z regulacją
- Szyberdach
- Pneumatycznie zawieszony fotel kierowcy, podnoszący komfort prowadzenia
Modułowa kabina załogowa Bocar: Przestrzeń i bezpieczeństwo
Unikatowość tej wersji Kamazów wynika z typu zastosowanej kabiny załogowej - pojawił się tu moduł załogowy dostawiony do nadwozia, jako jego integralna część. Rozwiązanie takie, choć nie jest kompletnym novum w Polsce (było używane w karosowanych Starach), po 1990 roku przestało być tak popularne. Obecnie jednak taki dodany moduł kabinowy zyskuje na znaczeniu, oferując większą dostępną przestrzeń życiową niż w fabrycznych kabinach załogowych, co ma duże znaczenie dla strażaków, zazwyczaj posiadających wiele wyposażenia osobistego. Istotne jest tu, że taki dodany moduł może być szerszy, wyższy i dłuższy oraz osadzony nieco niżej niż tylna załogowa partia kabiny wydłużonej. Ten ostatni element odgrywa ważniejszą rolę głównie w przypadku odmian terenowych, gdzie standardową kabinę zazwyczaj mocuje się dość wysoko.
Moduł załogowy zaprojektował i wykonał sam PS Bocar. Powstał on klasycznie z kratownicy z profili nierdzewnych z ramą pośrednią. Od góry przykrywa go dach, integralnie połączony z dachem nad częścią sprzętowo-zbiornikową. Dostęp do jego wnętrza z obu stron odbywa się poprzez drzwi oraz drabinki wejściowe pod nimi z trzema szerokimi i długimi stopniami. Dostęp ten nieco ułatwia też fakt, że poziom podłogi znajduje się na trochę niższej wysokości niż poziom podłogi w standardowej kabinie. Kabina ta została specjalnie przystosowana do przewozu czterech strażaków oraz wyposażenia dodatkowego i specjalnego załogi. Ławka zapewnia komfortową jazdę, a każde z siedzeń zaopatrzono w pasy bezpieczeństwa. Siedzenia te są pokryte materiałem odpornym na brudzenie, z możliwością ich mycia.
Dla poprawy komfortu jadących ratowników, kabinę można opcjonalnie wyposażyć w:
- Klimatyzację
- Ogrzewanie postojowe (oba mogą działać niezależnie od pracy silnika)
- Elektryczne szyby
- Centralny zamek
- Nagłośnienie
- Lodówkę
Przykłady wozów Kamaz w Polskich OSP
Kamaz stał się podstawą dla wielu nowoczesnych wozów ratowniczo-gaśniczych w Ochotniczych Strażach Pożarnych w Polsce.
OSP Ligota (Kamaz 43118 6x6)
17 lutego 2023 roku do remizy OSP Ligota pod Raszkowem zawitał nowy ciężki wóz ratowniczo-gaśniczy, zakupiony za kwotę 1,3 miliona złotych brutto. Ciężarówką tą okazał się rosyjski Kamaz, model 43118, wyposażony w napęd o układzie 6×6 oraz silnik amerykańskiego Cumminsa. Jako gołe podwozie z pojedynczą kabiną sprowadzono go do Polski jeszcze przed wszelkimi ograniczeniami, a od tamtego czasu pojazd przechodził szerokie przygotowania do pracy w firmie Profis Samochody Pożarnicze z Limanowej. Ciężarówka otrzymała tam nie tylko specjalistyczną zabudowę, kryjącą między innymi zbiornik na 5000 litrów wody i autopompę o wydajności 2400 l/min, ale też zainstalowano w niej niefabryczne przedłużenie kabiny, przekształcające szoferkę Kamaza w nadwozie o charakterze załogowym. Można się spodziewać, że to jeden z ostatnich Kamazów zarejestrowanych w naszym kraju.
OSP Dwikozy (Kamaz 43118)
Jednostka OSP Dwikozy (powiat sandomierski, województwo świętokrzyskie) dysponuje średnim samochodem ratowniczo-gaśniczym typu S-2, bazującym na podwoziu Kamaz 43118. Ten pojazd wyróżnia się bardzo wysokimi właściwościami terenowymi, wynikającymi z zastosowania pojedynczego, balonowego ogumienia z możliwością regulacji ciśnienia i relatywnie niewielkiego nacisku na osie. Użytkownicy pozytywnie oceniają również jego zachowanie na drogach utwardzonych. Charakterystyka podwozia wymusiła kompromis w zakresie wysokości umieszczenia sprzętu w skrytkach od poziomu gruntu. Kabina brygadowa w tym konkretnym modelu została wykonana przez firmę Bocar. Pojazd Kamaz 43118 z OSP Dwikozy odróżnia się od innych podobnych wozów strażackich przede wszystkim unikalnym oklejeniem oraz rozbudowaną sygnalizacją świetlno-dźwiękową. Wóz ten został wprowadzony do służby 13 listopada 2021 roku.
Kamaz GCBA-5/32/4,7 (m.in. OSP Blizne)
Nowy pojazd to ciężarowy Kamaz z napędem terenowym 6x6 i mocą silnika wynoszącą 320 KM. Jest to jednostka typu GCBA-5/32/4,7, wyposażona w:
- Zbiornik na wodę o pojemności 5000 litrów
- Zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 500 litrów
- Autopompę o wydajności 3200 litrów na minutę
- Linię szybkiego natarcia
- System zraszaczy
- Maszt oświetleniowy z agregatem prądotwórczym
- Wciągarkę o uciągu blisko 10 ton
OSP Żerków (Kamaz jako następca DAF-a)
W OSP Żerków doszło do rzadkiej sytuacji, gdzie przestarzały wóz na bazie DAF-a 1600 Turbo z lat 70. XX wieku został zastąpiony nową, ratowniczą ciężarówką Kamaz. Pojazd został zakupiony w całości z budżetu Gminy Żerków, a jego koszt wyniósł niemal 700 tysięcy złotych.
OSP Pruchna (Kamaz 43265)
Opisywany Kamaz to wariant 43265, charakteryzujący się dwuosiowym podwoziem z napędem na cztery koła oraz załogową kabiną. Model ten jest wyposażony w silnik amerykańskiej marki Cummins o pojemności 6,7 litra, rozwijający moc 284 KM i spełniający normy emisji spalin Euro 6. Zabudowę samochodu wykonała podczęstochowska firma Bocar. Pojazd został odebrany przez strażaków z OSP Pruchna 21 stycznia bieżącego roku. Na wyposażeniu samochodu znajduje się elektryczna wciągarka, maszt oświetleniowy LED, zbiornik na wodę o pojemności 3500 litrów oraz zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 350 litrów. Finansowanie zakupu było wieloźródłowe, obejmując m.in. środki własne jednostki OSP, Wojewódzkiego i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Perspektywy rozwoju i zalety rynkowe
PS Bocar liczy, że jego najnowszy wyrób z modułową kabiną załogową zainteresuje rodzimych strażaków, co pozwoli na realizację serii takich aut. Co więcej, opcja dodatkowego niezależnego modułu kabinowego może pojawić się w innych zabudowach, na innych typach podwozi i od innych dostawców, nie tylko klasy tonażowej ciężkiej, lecz i średniej. Takie podejście umożliwia efektywne spożytkowanie efektów synergicznych i przedstawienie autentycznie ciekawych oraz konkurencyjnych propozycji, zarówno w zakresie kompletacji, wykonania, jak i osiągów oraz ceny.