Historia i rozwój Straży Pożarnej w Oleśnicy ze szczególnym uwzględnieniem roli Zbigniewa Kani

Historia ochrony przeciwpożarowej w Oleśnicy i powiecie oleśnickim jest ściśle związana z powojenną odbudową i reorganizacją służb ratowniczych. Po zakończeniu II wojny światowej środowisko pożarnicze przedstawiło ówczesnym władzom projekt nowej organizacji ochrony przeciwpożarowej kraju, która miała lepiej odpowiadać realizacji zadań w tym zakresie. Pierwszoplanowym zadaniem było podjęcie przez straże działalności operacyjnej na wyzwolonych terenach.

Początki straży pożarnej w Oleśnicy po II wojnie światowej

Wraz z repatriantami ze wschodnich terenów przybyło na nowe miejsca pobytu wielu strażaków ze swoim sprzętem, umundurowaniem i sztandarami, tak że już w 1945 roku na wyzwolonych obszarach aktywnie działały jednostki pożarnicze. Taka sytuacja miała miejsce również w Oleśnicy, gdzie na cele związane z ochroną przed pożarami przejęto budynek przedwojennej straży pożarnej, usytuowany przy ul. Zamkowej 9. W ten sposób powstała Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) w Oleśnicy. Mieszkańcy okolicznych miejscowości również powoływali do życia jednostki OSP w celu ochrony mienia przed często występującymi wówczas pożarami.

Ufundowanie sztandaru OSP w Oleśnicy i pierwsze struktury

Z zachowanej kroniki OSP w Oleśnicy wynika, że 23 października 1949 roku ufundowany został przez Związek Straży Pożarnych RP Okręg Wrocławski, Oddział Powiatowy Oleśnicy, a także nakładem społeczeństwa Oleśnicy, sztandar dla tutejszej jednostki. Prezesem jednostki OSP był wówczas E. Wakuliński, a Naczelnikiem OSP Józef Szala.

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1950 roku i zmiany organizacyjne

4 lutego 1950 roku Sejm uchwalił ustawę o ochronie przeciwpożarowej, w której powołano państwowe organy ochrony przeciwpożarowej, tj. Komendę Główną Straży Pożarnych, komendy wojewódzkie, powiatowe i miejskie straży pożarnych. Zapoczątkowany został samodzielny pion organizacyjny o charakterze operacyjnym, podległy ministrowi administracji publicznej, mający uprawnienia do dysponowania wszystkimi strażami pożarnymi. Do roku 1950 organy ochrony przeciwpożarowej były przede wszystkim nastawione na przygotowywanie straży pożarnych do prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych.

Komendanci Powiatowi i Rejonowi w Oleśnicy

Pierwszym komendantem po utworzeniu powiatowej Straży Pożarnej w Oleśnicy został Wacław Zawadka, któremu powierzono tę funkcję w 1946 roku. Po zakończeniu wojny zamieszkał on wraz z żoną w Oleśnicy i otrzymał zadanie zorganizowania straży pożarnych na terenie powiatu. Wacław Zawadka uczestniczył w kursie podstawowym III stopnia i uzupełniającym dla Powiatowych Komendantów, organizowanym na przełomie listopada i grudnia 1946 roku w Wałbrzychu. Piastował to stanowisko do 1948 roku, kiedy to zdecydował się na powrót w rodzinne strony w okolice Garwolina (woj. mazowieckie) i nie kontynuował służby w pożarnictwie. W tym czasie główny nacisk kładziono na tworzenie i dalsze aktywowanie jednostek OSP w miejscowościach powiatu, aby zintensyfikować ochronę przed pożarami w miejscowościach oddalonych od Oleśnicy.

Poniższa tabela przedstawia chronologię Komendantów Powiatowych i Rejonowych Straży Pożarnych w Oleśnicy:

Rozwój struktur i Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy

12 czerwca 1975 roku Sejm uchwalił nową ustawę o ochronie przeciwpożarowej, która wyeksponowała zasadę jej powszechności. Zwierzchni nadzór nad całokształtem ochrony przeciwpożarowej sprawował minister spraw wewnętrznych, koordynując działalność ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów itp. Po zmianach administracyjnych kraju, Komendantem rejonowym Straży Pożarnych w Oleśnicy, jednocześnie pełniącym obowiązki dowódcy Oddziału Zawodowych Straży Pożarnych, został mjr Michał Ryglicki, który piastował to stanowisko do 1980 roku. Ważnym wydarzeniem w 1979 roku było przeniesienie siedziby Komendy Rejonowej Straży Pożarnej z dotychczasowej lokalizacji przy ul. Zamkowej do nowego budynku przy ul. Kopernika 4. Było to podyktowane zwiększeniem stanów osobowych Oddziału Zawodowych Straży Pożarnych oraz koniecznością dostosowania obiektu do nowszych środków transportu i bazy logistycznej. W 1980 roku Komendantem rejonowym Straży Pożarnej został kpt. Stefan Sypko, który pełnił tę funkcję do 13.10.1991 roku (zakończył służbę w stopniu mjr.).

Państwowa Straż Pożarna w Oleśnicy po 1992 roku

Z dniem 1 stycznia 1985 roku dokonano zmiany nazwy Wydziału Urzędu Wojewódzkiego z Komendy Straży Pożarnych Województwa Wrocławskiego i Miasta Wrocławia na Komendę Wojewódzką Straży Pożarnych we Wrocławiu. Na terenie województwa wrocławskiego działało 16 jednostek Zawodowych Straży Pożarnych, w tym ZSP Oleśnica (posiadająca numer operacyjno-taktyczny 13). Jednostki ochrony przeciwpożarowej na terenie województwa wrocławskiego funkcjonowały w takim stanie organizacyjnym do 31 grudnia 1991 roku, czyli do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Po wejściu w życie ustawy o PSP, w 1992 roku Komenda Rejonowa Państwowej Straży Pożarnej w swojej podległości administracyjnej miała gminy Długołęka, Oleśnica, Bierutów, Dobroszyce, Twardogóra oraz gminy wchodzące obecnie w skład powiatu milickiego (Milicz, Cieszków i Krośnice). Oprócz Komendy Rejonowej PSP, funkcjonowały 2 Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze (JRG), stanowiące wówczas osobne jednostki organizacyjne PSP: w Miliczu i Oleśnicy. Dowódcami JRG byli asp. sztab. Stanisław Plewka w Miliczu oraz asp. Tadeusz Szczepaniak w Oleśnicy, który od 14.10.1991 roku do 12.07.1992 roku pełnił również obowiązki Komendanta Rejonowego PSP. Każdy strażak, po opublikowaniu ustawy, miał możliwość wstąpienia w szeregi PSP, bądź pozostania w tzw. strażach pożarnych resortowych (np. w Oleśnicy funkcjonowały w DZPS „Odra” czy w ZNTK). Deklaracje wstąpienia i ślubowania zostały uroczyście wręczone 14 lipca 1992 roku przez Komendanta Wojewódzkiego PSP st. bryg. Józefa Modrasa w asyście Komendanta Rejonowego PSP kpt. Zbigniewa Kani.

Powstanie Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG)

Od 1 stycznia 1995 roku utworzony został Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG), stanowiący integralną część organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, w celu ratowania życia, zdrowia, mienia i środowiska. Bazą tego systemu stały się jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej. Rozpoczął się również proces włączania innych jednostek do systemu, głównie spośród Ochotniczych Straży Pożarnych. W 1995 roku jako pierwsze włączone do KSRG zostały jednostki OSP w Bierutowie, Wabienicach i Dobroszycach, a w 1997 roku włączono kolejne. W następnych latach system rozbudowywano przez włączanie do niego najbardziej mobilnych jednostek OSP. Na podstawie zawartych porozumień nawiązano intensywną współpracę z różnymi podmiotami uczestniczącymi w ratownictwie i ustalono relacje między nimi. W procesie tworzenia struktur organizacyjnych PSP dużą uwagę poświęcono wszechstronnej edukacji pożarniczej i poprawie warunków służby.

Reforma administracyjna 1999 roku i jej wpływ na KP PSP w Oleśnicy

Przeprowadzona z dniem 1 stycznia 1999 roku reforma administracyjna kraju przyniosła zmiany również w Komendzie Powiatowej PSP w Oleśnicy. Gmina Długołęka przeszła pod powiat wrocławski, powstał również powiat milicki. Powiat oleśnicki powiększył się o miasto i gminę Syców, miasto i gminę Międzybórz oraz gminę Dziadowa Kłoda z dotychczasowego województwa. W strukturze Państwowej Straży Pożarnej dotychczas odrębne JRG zostały wcielone do komend jako jej komórki wewnętrzne. Po reformie administracyjnej na obszarze powiatu funkcjonują JRG w Sycowie (przed reformą podlegająca pod Komendę Rejonową w Ostrzeszowie) oraz JRG w Oleśnicy. Ponadto w skład Komendy wchodzą następujące komórki organizacyjne: Wydział Operacyjny (w tym Stanowisko Kierowania), Sekcja Kwatermistrzowsko-Techniczna, Sekcja Kontrolno-Rozpoznawcza, Sekcja Organizacyjno-Kadrowa, Sekcja Finansów. Łącznie Komenda Powiatowa PSP posiada 89 etatów, w tym 87 funkcjonariuszy (74 etaty w systemie zmianowym) oraz 2 etaty cywilne. Komenda, pod kątem działań operacyjnych, nadzoruje również jednostki OSP na terenie powiatu, tj. 13 jednostek OSP włączonych do KSRG oraz 24 jednostki spoza systemu.

Zbigniew Kania - Komendant Rejonowy i Powiatowy PSP

Kapitan Zbigniew Kania odegrał znaczącą rolę w rozwoju struktur Państwowej Straży Pożarnej w Oleśnicy. Pełnił funkcję Komendanta Rejonowego PSP w latach 1992-1993, a następnie, po reformach administracyjnych, objął stanowisko Komendanta Powiatowego PSP w latach 2002-2006. Jego kadencje przypadały na kluczowe momenty reorganizacji i modernizacji straży pożarnej, w tym na okres tworzenia i rozwijania Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

Ważne wydarzenia i inwestycje

• Luty 2004 - tragiczny pożar budynku wielorodzinnego przy ul. [nazwa ulicy, której brakuje w tekście źródłowym].
• 2010 - zakup samochodu operacyjnego SLOp Dacia Duster do Komendy, a także pozyskanie ciężkiego samochodu gaśniczego z zapasem środka pianotwórczego GCBA 8/60 Scania do JRG Oleśnica i zakup nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego GBA 2,5/16 MAN do JRG Syców (po wypadku w 2017r. został on zastąpiony).
• Wrzesień 2017 - w czasie jazdy alarmowej do zdarzenia wypadkowi uległ pojazd GBA 2,5/16 MAN z JRG w Sycowie (3 strażaków zostało poszkodowanych, w tym jeden mł. kp. B. doznał poważnych obrażeń).
• Sierpień 2022 - działania gaśnicze we Francji modułów gaśniczych GFFFV Wrocław i Szczecin (łącznie 146 strażaków i 49 pojazdów). Wsparcie ratowników w walce z pożarami, jakie występowały w południowo-wschodniej części kraju.
• 2021-2024 - rozbudowa budynku komendy powiatowej PSP w Oleśnicy w ramach programu modernizacji na lata 2020-2025. W 2021 powstał projekt, w 2023 etap pierwszy - z konstrukcją parteru. W roku 2024 wykonano wszystkie pozostałe elementy. Powstały dwie kondygnacje - garaż z powiązaną funkcjonalnie częścią ZL. Zyskano 677 m2 powierzchni - 3 pomieszczenia garażowe, szatnię czystą i brudną.

W Komendzie Powiatowej PSP w Oleśnicy (w Oleśnicy i Sycowie) znajduje się ogółem 16 pojazdów, w tym 6 gaśniczych oraz 10 specjalnych.

Działalność sportowa i zakres operacyjny

Od 1999 roku, kiedy miała miejsce reforma administracyjna, drużyna KP PSP w Oleśnicy w siatkówce plasuje się w czołówce klasyfikacji medalowej wśród komend PSP województwa dolnośląskiego (7-krotnie zajęli I miejsce, 6-krotnie II miejsce, 7-krotnie III miejsce). Strażacy stanowią trzon kadry wojewódzkiej w zawodach szczebla krajowego. Należy pamiętać, że Komenda Powiatowa PSP w Oleśnicy nie realizuje swoich zadań tylko na terenie administracyjnym powiatu. W ramach obszaru chronionego, strażacy JRG w Sycowie biorą udział również w działaniach na terenie powiatu kępińskiego, ostrzeszowskiego i ostrowskiego, a strażacy z JRG w Oleśnicy w powiecie wrocławskim. Ponadto siły Komendy stanowią część odwodu operacyjnego Komendanta Wojewódzkiego PSP (kompania gaśnicza „Oleśnica”), a także Komendanta Głównego PSP.

Państwowa Straż Pożarna poprzez 30 lat swojego funkcjonowania zmienia się oraz dostosowuje do nowych wyzwań i zadań, które przed nią zostały postawione. Działania PSP w Oleśnicy obejmują również nadzór nad jednostkami OSP na terenie powiatu, co świadczy o kompleksowym podejściu do bezpieczeństwa pożarowego. Poniższa lista przedstawia jednostki OSP włączone do KSRG i spoza systemu:

Jednostki OSP włączone do KSRG:

• Bierutów, Wabienice, Zbytowa (gm. Bierutów)
• Ligota Mała i Ligota Polska (gm. Oleśnica)
• Dobroszyce (gm. Dobroszyce)
• Domasławice i Twardogóra (gm. Twardogóra)
• Międzybórz (gm. Międzybórz)
• Drołtowice (gm. Syców)
• Gołębice (gm. Dziadowa Kłoda)

Jednostki OSP spoza KSRG:

• Solniki Wielkie, Gorzesław i Posadowice (gm. Bierutów)
• Sokołowice, Smolna i Wszechświęte (gm. Oleśnica)
• Łuczyna i Sadków (gm. Dobroszyce)
• Grabowno Wielkie i Goszcz oraz ZOSP Bodzio w Goszczu (gm. Twardogóra)
• Królewska Wola, Dziesławice i Ose (gm. Międzybórz)
• Stradomia Wierzchnia, Syców, Działosza, Szczodrów i Zawada (gm. Syców)
• Stradomia Dolna, Dziadowa Kłoda, Dziadów Most, Miłowice, Lipka, Radzowice i Dalborowice (gminy)

tags: #kania #zbigniew #olesnica #strazak