Karta Informacyjna Zdarzenia i Procedury Działania Ochotniczych Straży Pożarnych

Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) jest fundamentem systemu bezpieczeństwa w wielu gminach w Polsce. Skuteczność i legalność działań OSP, zwłaszcza w kontekście ich dysponowania i dokumentacji zdarzeń, budzi często dyskusje i wymaga jasnych procedur. Niniejszy artykuł przedstawia kluczowe aspekty związane z wyjazdami OSP, rolą Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR) oraz niezbędną dokumentacją.

Procedury Dysponowania Jednostek OSP

Wiele jednostek OSP staje przed dylematem dotyczącym wyjazdu do zdarzeń bez formalnego wezwania przez Stanowisko Kierowania (SK). Sytuacja, w której kierowca OSP niemal najechał na samochód w rowie i naczelnik zgłosił wyjazd po fakcie, jest przykładem takich wyzwań.

Wyjazd bez Dyspozycji Stanowiska Kierowania

Zgodnie z ogólnymi zasadami, każde zdarzenie, które jednostka OSP otrzymuje indywidualnie, najlepiej zgłosić PRZED wyjazdem drogą radiową lub telefoniczną do Stanowiska Kierowania (SK) na numer 998. Dyżurny SK powinien podjąć decyzję o zadysponowaniu Sił i Środków (SiS).

Dziwna jest sytuacja, w której decyzja o wyjeździe jest podejmowana bez konsultacji z SK. W przypadku zdarzenia i pytania "czy jechać?", problemu zazwyczaj nie ma. Problemy pojawiają się, gdy naczelnik sam podejmuje decyzję o wyjeździe.

Warto pamiętać o głośnych sprawach, kiedy to strażacy nie podjęli interwencji bez formalnej dyspozycji, co skutkowało poważnymi konsekwencjami. W takich przypadkach obowiązkiem jest podjęcie interwencji, zwłaszcza gdy zgłoszenie dotyczy zagrożenia życia lub zdrowia.

Zgłaszanie Zdarzeń i Obowiązki OSP

W przypadku natychmiastowego wyjazdu do akcji, gdzie jednostki OSP nie są dysponowane przez SK (a wyjazd nie jest rejestrowany w ramach KSRG), bezwzględnie należy do dowódcy wozu zgłoszenie informacji do SK (przez radio samochodowe na kanale powiatowym jest jak najbardziej dopuszczalne). Zgłoszenie powinno zawierać informacje, że jednostka właśnie wyjeżdża do wypadku samochodowego (z potencjalnym zagrożeniem życia lub zdrowia kierowcy/pasażerów), podając miejsce i znane okoliczności.

W takiej sytuacji, jedyną możliwością zawrócenia jednostki przez dyżurnego SK jest informacja, że na miejscu znajduje się już policja, pogotowie, że nie ma konieczności dysponowania SiS KSRG (np. od właściciela samochodu leżącego w rowie czy policjantów) lub że na miejscu są już inne jednostki OSP lub PSP.

Należy jednak ostrożnie podchodzić do samodzielnych wyjazdów do zdarzeń takich jak połamane drzewa, zalania, podtopienia, śnieg na dachach, ścierniska czy zgłoszenia typu "widzę dym to jadę", które nie niosą bezpośredniego zagrożenia życia. Dyżurny na PSK ma wytyczne, według których wysyła siły i środki. Musi przeanalizować otrzymane informacje i zdecydować co zadysponować.

Jeśli jednostka OSP jest w KSRG, ma prawo wyjechać do zdarzenia na jej terenie po zgłoszeniu tego faktu do Stanowiska Kierowania - kiedyś nazywano to "wyjazd OSP na łunę". Ważne jest, aby powiadomić SK o chęci wyjazdu i poczekać na decyzję dyżurnego. Dyżurny zdecyduje, czy jednostka ma jechać, czy czekać, czy też już inne zastępy są w drodze.

Realne Zagrożenie a Samodysponowanie

Jednostki OSP mogą samodzielnie zadysponować się, jeśli występuje realne (nie przypuszczalne) zagrożenie życia, zdrowia lub mienia i będą pierwszą jednostką na miejscu. Oczywiście, należy o tym niezwłocznie poinformować Stanowisko Kierowania.

Jeżeli naczelnik widział zagrożenie i wyjechał po uprzednim zgłoszeniu tego przez radio, dyżurny ma obowiązek wystawić kartę zdarzenia (MZ). Jednostki OSP mają swoje statuty i współpracują z PSP, a nie podlegają jej bezpośrednio. Ważne jest, aby informacja o zdarzeniu i chęć wyjazdu dotarła do służb ratowniczych odpowiedzialnych za ochronę danego terenu. Brak zgłoszenia do PSK i samodzielny wyjazd stawiają strażaków w trudnej sytuacji prawnej w przypadku nieprzewidzianych zdarzeń (np. wypadku podczas dojazdu).

Rola Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR)

Kierujący Działaniem Ratowniczym (KDR) odgrywa kluczową rolę w każdym zdarzeniu. Jego decyzje i sposób prowadzenia działań mają daleko idące konsekwencje.

Uprawnienia i Decyzje KDR

Decyzje KDR, zwłaszcza te związane z korzystaniem z praw opisanych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 roku w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym, mają moc decyzji administracyjnej z rygorem natychmiastowej wykonalności (zgodnie z Kodeksem Postępowania Administracyjnego).

Skorzystanie z tych praw powinno być odnotowane w raporcie KDR, a nawet sporządzone w formie decyzji Kierującego Działaniem Ratowniczym, w formie opisanej w KPA. Obowiązujące przepisy nie określają jednak wzorów tych dokumentów, jedynie wskazują, że należą one do dokumentacji prowadzonych działań ratowniczych.

Zasada Wyższej Konieczności

Korzystanie z praw Kierującego Działaniem Ratowniczym odbywa się tylko w okolicznościach wystąpienia stanu wyższej konieczności. Na przykład, wydanie zakazu użytkowania urządzeń spalinowych do czasu ich sprawdzenia i naprawy w przypadku zatrucia tlenkiem węgla jest uzasadnione, ponieważ występuje niebezpieczeństwo rzeczywiste, bezpośrednie, skierowane przeciwko dobru prawnie chronionemu (życiu i zdrowiu mieszkańców).

Zgodnie z zasadą subsydiarności, poświęcenie jednego dobra w celu ratowania drugiego (w tym przypadku życia i zdrowia) jest jedynym wyjściem, a zgodnie z zasadą proporcjonalności dobro ratowane przedstawia wartość większą od poświęcanego.

Dokumentacja Działań Ratowniczych OSP

Prawidłowe sporządzanie dokumentacji po zakończeniu działań ratowniczych jest niezwykle ważne, zarówno z perspektywy prawnej, jak i analitycznej.

Informacja ze Zdarzenia

Informację ze zdarzenia sporządza Kierujący Działaniem Ratowniczym po zakończeniu działań. Wzór "Informacji ze zdarzenia" określa załącznik nr 5 do Rozporządzenia MSWiA z dnia 17 września 2021 roku w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U.2021 poz. 1737).

Podstawowe dane, które powinna zawierać informacja to: nazwa, rodzaj, miejsce zdarzenia, czas trwania, notatka. Określenie odpowiedniej nazwy akcji ułatwia w przyszłości odnalezienie i sprawdzenie szczegółów zdarzenia. Rodzaj akcji jest przydatny w różnego rodzaju raportach i zestawieniach, a czas trwania służy do wyliczenia należnego ekwiwalentu. Odpowiednio określona lokalizacja zdarzenia, w tym współrzędne geograficzne, jednoznacznie wskazuje miejsce akcji.

W notatce z akcji można uwzględnić opis przebiegu działań. Ważne jest również odnotowanie listy uczestników akcji (imię, nazwisko, funkcja) dla celów ekwiwalentu, a także używanego sprzętu (specjalistycznego, spalinowego - z czasem pracy) oraz zużytych środków (woda, środek pianotwórczy, sorbent).

Przykład opisu zdarzenia w Informacji ze Zdarzenia:

• Data i godzina: 23.05.2022 r. o godz. 12:03
• Zgłoszenie: CPR do KP PSP w Sieradzu, zadymienie w budynku wielorodzinnym na I piętrze, 1 osoba w mieszkaniu objętym pożarem.
• Miejsce: Sieradz, ul. Maratońska 20 (współrzędne: 51.5910, 18.7394)
• Zadysponowane SiS: GBA 2/16 (EF 840-21) i GCBA 6/48 (EF 840-25)
• Przebieg działań: KDR (kpt. Jan Jaszczak) potwierdził zadymienie, pożar wewnętrzny w lokalu nr 4, ewakuacja 4 mieszkańców, prawdopodobnie 1 osoba w zadymionym mieszkaniu. Odłączono prąd, przygotowano linię gaśniczą. Poszkodowany (mężczyzna ok. 40 lat) odnaleziony bez funkcji życiowych, ewakuowany, udzielono KPP (Zewnętrzny Masaż Serca, tlenoterapia, AED), przywrócono funkcje życiowe. Sprawdzono pozostałe mieszkania. Pożar opanowano o 12:34, oddymianie. Poszkodowanego przekazano ZRM. Miejsce zdarzenia przekazano właścicielce mieszkania i administratorowi budynku z zaleceniami.
• Straty: spaleniu uległy meble kuchenne, stolarka okienna, sprzęt AGD, instalacja elektryczna, stolarka drzwiowa; okopceniu ściany przedpokoju i klatki schodowej. Straty szacunkowe: 35 tys. zł. Uratowano mienie o wartości 110 tys. zł.

Karta Udzielonej Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP)

Karta udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP) jest przeznaczona dla wszystkich strażaków ratowników, którzy udzielili takiej pomocy osobie poszkodowanej. Wzór "Karty udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy" określa załącznik nr 4 do Rozporządzenia MSWiA z dnia 17 września 2021 roku w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. 2021 poz. 1737).

Karta KPP jest dokumentem samokopiującym (trzy karty w różnych kolorach):

• Biała: przekazywana jest ZRM.
• Żółta: koordynatorowi ratownictwa medycznego podmiotu KSRG w celach szkoleniowych oraz do ewidencji zużytych materiałów i sprzętu.
• Czerwona: zatrzymywana przez dowódcę zastępu podmiotu KSRG i dołączana do meldunku (informacji ze zdarzenia).

Przykład opisu zdarzenia i udzielonej KPP:

• Data i godzina: 20 września 2022 r. o godz. 15:10
• Zgłoszenie: KP PSP w Wieluniu, mężczyzna upadł, uraz głowy.
• Zadysponowane SiS: GBA 2/20 z JRG Wieluń (EF 551-22).
• Działania: Od 15:15 udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy poszkodowanemu mężczyźnie (lat 42) z urazem głowy i kolan.

Decyzja Kierującego Działaniem Ratowniczym

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt. 1) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym (Dz.U. 1992 nr 54 poz. 259), decyzję Kierującego Działaniem Ratowniczym w formie pisemnej z klauzulą o rygorze natychmiastowej wykonalności wydaje się na żądanie zainteresowanej strony. Dokument wystawiany jest w dwóch egzemplarzach: jeden (oryginał) dla podmiotu żądającego, drugi dołączany do Informacji ze zdarzenia.

Przykład: Podczas pożaru sklepu spożywczego w Lublinie, KDR (kpt. Andrzej Raciszewski) podjął decyzję o ewakuacji 35 pracowników przyległego zakładu produkcyjnego "DIORA" ze względu na wysokie prawdopodobieństwo zadymienia i ryzyko paniki. Na żądanie właściciela zakładu, decyzja o ewakuacji została sporządzona na piśmie.

Karta Indywidualna Ratownika Medycznego

Karta indywidualna ratownika medycznego jest przeznaczona dla ratowników medycznych pełniących służbę w PSP oraz w innych służbach podległych MSWiA. Wzór karty określa załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 czerwca 2023 r. w sprawie określenia wzoru karty indywidualnej ratownika medycznego (Dz.U. 2023 poz. 1104).

Karta jest wystawiana w dwóch egzemplarzach: jeden dla pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego, a w przypadku przewiezienia pacjenta do podmiotu leczniczego - przekazywany temu podmiotowi.

Przykład opisu zdarzenia: Do 42-letniego mężczyzny z niewydolnością oddechową w Zabrzu zadysponowano zastęp GBA 2/20. Ratownicy udzielili pomocy, monitorowali stan pacjenta, podali leki w nebulizacji i dożylnie, a po przywróceniu funkcji życiowych przekazali go ZRM wraz z Kartą Indywidualną Ratownika Medycznego.

Przekazywanie Miejsca Zdarzenia

Dokument przekazania miejsca zdarzenia wyznacza koniec kierowania działaniami ratowniczymi. Jest to możliwe pod warunkiem obecności na miejscu osoby przewidzianej w przepisach, która potwierdza przekazanie.

Adresaci Przekazania

Miejsce zdarzenia można przekazać:

• Właścicielowi, zarządcy, użytkownikowi obiektu/mienia.
• Przedstawicielowi organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego.
• Policji, straży gminnej (miejskiej).

W przypadku braku właściwej osoby, należy powiadomić właściwe miejscowo stanowisko kierowania o braku osoby wymaganej przepisami i można odjechać. Dyskusyjne jest przekazywanie miejsca zdarzenia osobie postronnej, np. sąsiadowi. W przypadku mienia należącego do Skarbu Państwa zasadne jest przekazanie miejsca zdarzenia właściwej miejscowo władzy samorządowej lub organom władzy państwowej.

W przypadku, gdy działania dotyczyły tylko poszkodowanego, po jego przekazaniu służbom medycznym, jednostka może odjechać po uprzednim poinformowaniu stanowiska kierowania. Jeżeli jednak działania dotyczyły mienia, zwierząt czy nieruchomości, należy przekazać miejsce zdarzenia protokołem.

Treść i Forma Przekazania

Potwierdzenie powinno być sporządzone dla terenu, obiektu czy mienia objętego działaniem ratowniczym (np. dom, jezdnia, pojazd). Można skonsultować się z właściwym Stanowiskiem Kierowania, co jest obiektem działań. Zamieszczenie zarządzeń KDR, podjętych decyzji, zakazów czy zaleceń w potwierdzeniu przekazania jest powszechnie stosowanym rozwiązaniem. Osoba podpisująca potwierdzenie kwituje zapoznanie się z uwagami, co jest istotne w przypadku niezrealizowania zaleceń.

Przykład: Podczas wypadku drogowego przekazuje się osoby poszkodowane ZRM, drogę zarządcy, a pojazdy właścicielom i Policji. Jeśli na miejscu nie ma właścicieli pojazdów lub Policja prowadzi czynności, przekazanie Policji wszystkich pojazdów jednym protokołem jest właściwe.

Dobrą praktyką jest każdorazowe zalecenie dozorowania miejsca zdarzenia, co jest potrzebne w większości sytuacji. Odpowiedzialność za obiekt powinna być skierowana na właściciela, użytkownika, a w wyjątkowych sytuacjach na służby (np. w przypadku obiektów objętych czynnościami prokuratorskimi).

Znaczenie Ewidencji i Wykorzystanie Danych

Ewidencjonowanie udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych jest kluczowe dla każdej jednostki OSP. Zakres i sposoby ewidencji danych mogą być różne i są zależne od preferencji jednostki.

Cel Gromadzenia Danych

Gromadzenie danych z akcji służy przygotowywaniu raportów, zestawień oraz wniosków, takich jak:

• Wniosek o ekwiwalent: Podstawowy wniosek przygotowywany na bazie informacji z akcji. Wzór i częstotliwość składania zależą od ustaleń między urzędem a OSP.
• Wnioski o dofinansowania i sprawozdania: Dane dotyczące akcji (liczba akcji w określonych latach, średnia liczba akcji, liczba uczestników) są niezbędne do aplikowania o środki.

Im więcej danych jednostka będzie gromadzić, tym więcej będzie mogła dowiedzieć się o swojej kondycji i efektywności działania. Zestawienia takie zawierają zazwyczaj informacje o liczbie akcji oraz czasie udziału poszczególnych strażaków.

Narzędzia do Ewidencji

Wiele jednostek nadal korzysta z papierowych raportów. Warto mieć przygotowany szablon, który zapewni jednolitą strukturę danych. Jednak dokumentacja elektroniczna oferuje więcej możliwości. Dedykowane programy dla OSP, takie jak Strażak.Online, ułatwiają prowadzenie dokumentacji i przygotowywanie raportów, zestawień i wniosków, działając na różnych urządzeniach (komputer, tablet, telefon).

Niezależnie od wybranej formy, staranność przy wypełnianiu dokumentacji może pomóc zarówno osobom wzywającym pomoc, jak i strażakom w przypadku nieprzewidzianych sytuacji. Dokumentacja jest przechowywana przez długi czas na wypadek ewentualnego dochodzenia czy spraw sądowych i często jest jedynym argumentem Kierującego Działaniem Ratowniczym, ponieważ ludzka pamięć jest zawodna.

tags: #karta #informacyjna #ze #zdarzenie #zabezpiecznie #osp