Dokumentacja Medycznych Czynności Ratunkowych w Działaniach Pożarowych i Kryzysowych

Dokumentacja medycznych czynności ratunkowych stanowi kluczowy element efektywnego działania w polskim systemie ratownictwa medycznego i Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG). Ma ona na celu nie tylko ewidencjonowanie przebiegu akcji, ale także zapewnienie ciągłości opieki medycznej, ochronę prawną ratowników oraz wspieranie procesów szkoleniowych i logistycznych. W kontekście działań pożarowych i kryzysowych, gdzie czas i precyzja są na wagę złota, odpowiednie prowadzenie dokumentacji jest niezbędne.

Nowe Uprawnienia Zespołów Ratownictwa Medycznego (ZRM) w Zakresie Stwierdzania Zgonu

Od 22 czerwca 2023 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, wprowadzająca istotną zmianę w procedurach. Zgodnie z nią, kierownicy zespołów ratownictwa medycznego (ZRM) uzyskali możliwość stwierdzania zgonu w sytuacjach, gdy nastąpił on w trakcie akcji medycznej. Celem tej zmiany jest usprawnienie procedur oraz zapewnienie godnego pożegnania osobom zmarłym i ich bliskim.

Procedura Stwierdzania Zgonu przez Kierownika ZRM

• Kierownik ZRM, którym może być lekarz systemu, pielęgniarka systemu lub ratownik medyczny posiadający odpowiednie uprawnienia, stwierdza zgon.
• Polega to na sprawdzeniu braku czynności życiowych u osoby, która nie reaguje na bodźce i nie wykazuje oznak życia.
• Do tego celu należy użyć sprzętu diagnostycznego, takiego jak pulsoksymetr, ciśnieniomierz, elektrokardiograf lub defibrylator.
• Stwierdzenie zgonu powinno być dokonane po upływie co najmniej 20 minut od rozpoczęcia akcji medycznej, chyba że występują tzw. jednoznaczne oznaki zgonu.
• Stwierdzenie zgonu powinno być udokumentowane w formie karty zgonu, która jest ważnym dokumentem prawnym i medycznym. Karta zgonu zawiera dane osobowe osoby zmarłej, datę i godzinę stwierdzenia zgonu, przyczynę i okoliczności śmierci oraz dane kierownika ZRM.

Stwierdzanie zgonu przez ZRM wymaga odpowiedniego przygotowania i szkolenia kierowników ZRM, które powinno być prowadzone przez specjalistów z zakresu medycyny sądowej, ratownictwa medycznego i prawa.

Dokumentacja w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)

W ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego medyczne działania ratownicze (MDR) realizowane są w zakresie podstawowym na poziomie kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP) oraz zaawansowanym na poziomie świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe. Strażacy ratownicy, jako pierwsi często docierający na miejsce zdarzenia, pełnią kluczową rolę w udzielaniu KPP, co wiąże się z koniecznością prowadzenia szczegółowej dokumentacji.

Karta Udzielonej Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP)

Karta KPP przeznaczona jest dla wszystkich strażaków ratowników, którzy udzielili kwalifikowanej pierwszej pomocy osobie poszkodowanej. Jest to dokument samokopiujący (trzy karty w różnych kolorach), a jej wzór określa załącznik nr 4 do Rozporządzenia MSWiA z dnia 17 września 2021 roku w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.

• Biała karta przekazywana jest ZRM.
• Żółta karta trafia do koordynatora ratownictwa medycznego podmiotu KSRG w celach szkoleniowych oraz do ewidencji zużytych materiałów i sprzętu.
• Czerwona karta jest zatrzymywana przez dowódcę zastępu podmiotu KSRG i dołączana do meldunku (informacji ze zdarzenia).

W karcie KPP na oznaczenie urazów poświęcono znacznie więcej miejsca niż w Karcie Indywidualnej Ratownika Medycznego (KIRM).

Decyzja Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR)

W toku akcji ratowniczo-gaśniczych, zwłaszcza podczas pożarów, Kierujący Działaniem Ratowniczym (KDR) może wydawać decyzje mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa i skuteczności działań. W myśl § 3 ust. 1 pkt. 1) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym, decyzję KDR wydaje się w formie pisemnej z klauzulą o rygorze natychmiastowej wykonalności na żądanie zainteresowanej strony.

• Dokument wystawiany jest w dwóch egzemplarzach: jeden (oryginał) jest przekazywany podmiotowi żądającemu jego wystawienia, a drugi jest dołączany do Informacji ze zdarzenia.
• Akt prawny nie określa wzoru decyzji Kierującego Działaniem Ratowniczym.

Przykładem zastosowania takiej decyzji jest ewakuacja pracowników przyległego zakładu produkcyjnego w trakcie pożaru sklepu spożywczego, z uwagi na wysokie prawdopodobieństwo zadymienia i ryzyko rozprzestrzenienia się ognia.

Informacja ze Zdarzenia

Informację ze zdarzenia sporządza Kierujący Działaniem Ratowniczym po zakończeniu działań ratowniczych. Wzór „Informacji ze zdarzenia” określa załącznik nr 5 do Rozporządzenia MSWiA z dnia 17 września 2021 roku w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.

Raport ten obejmuje szczegóły dotyczące zdarzenia, takie jak: data, czas, miejsce, rodzaj zdarzenia (np. pożar budynku wielorodzinnego), zadysponowane siły i środki, opis przebiegu działań ratowniczych, w tym udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy, stan poszkodowanych, zużyte materiały, a także straty i mienie uratowane. Dokumentacja taka jest następnie przekazywana odpowiednim komendantom.

Karta Indywidualna Ratownika Medycznego (KIRM)

Karta indywidualna ratownika medycznego (KIRM) przeznaczona jest dla ratowników medycznych pełniących służbę w Państwowej Straży Pożarnej (PSP), a także w innych służbach podległych MSWiA. Jest to dokument bardziej rozbudowany niż Karta KPP, zarówno pod względem badania, jak i postępowania. Jej wzór określa załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 czerwca 2023 r. w sprawie określenia wzoru karty indywidualnej ratownika medycznego.

• Karta jest wystawiana w dwóch egzemplarzach: jeden jest wydawany pacjentowi albo jego przedstawicielowi ustawowemu, a w przypadku przewiezienia pacjenta do podmiotu leczniczego - jest przekazywany temu podmiotowi leczniczemu.

KIRM pozwala na przeprowadzenie dodatkowych badań, takich jak ocena według skali Glasgow, ocena źrenic, wygląd skóry czy ocena jamy brzusznej. Obszar przeznaczony na postępowanie z pacjentem/poszkodowanym w KIRM różni się znacząco od karty KPP, co jest związane z wykazem czynności możliwych do wykonywania na poszczególnych poziomach pomocy medycznej. Ratownicy medyczni, zarówno w Państwowym Ratownictwie Medycznym (PRM), jak i w KSRG, mają możliwość podawania leków i wykonywania dostępu dożylnego (ujętych na karcie jako „linia żył.”). Ponadto, w przypadku nagłego zatrzymania krążenia (NZK), ratownik prowadzący resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO), dysponując defibrylatorem, samodzielnie rozpoznaje rytm do defibrylacji i ustawia odpowiednią energię wyładowania.

Teletransmisja to procedura stosowana przez PRM, polegająca na przesyłaniu zapisu EKG i zdalnej konsultacji z dyżurnym kardiologiem w ośrodku kardiologii inwazyjnej. Choć wywodzi się bezpośrednio z Miami Fire Department (gdzie w 1969 r. przeprowadzono skuteczną defibrylację poszkodowanego na miejscu zdarzenia przy użyciu transmisji radiowej EKG), na razie jest niedostępna w polskiej straży pożarnej.

Praktyczne Aspekty Wypełniania Dokumentacji Medycznej

Podczas akcji ratowniczo-gaśniczych priorytetowym zadaniem jest szybkie dotarcie do poszkodowanego oraz udzielenie mu pomocy medycznej według przyjętych procedur. W praktyce, zebranie wszystkich niezbędnych danych i wypełnienie dokumentacji może napotykać na liczne trudności.

Zgoda Poszkodowanego i Zbieranie Danych

• Aby ratownik mógł udzielić pomocy medycznej, potrzebna jest świadoma zgoda poszkodowanego. O ile zgody nie musi wyrażać w formie pisemnej, to w przypadku jej braku decyzja poszkodowanego o niewyrażeniu zgody na hospitalizację musi już mieć formę pisemną.
• Dla ochrony prawnej ratowników, w przypadku odmowy pomocy, wskazane jest uzyskanie podpisu świadka w karcie medycznej z datą i godziną, a także poinformowanie o tym fakcie przybyły na miejsce ZRM.
• Uzyskanie danych osobowych poszkodowanego (pacjenta) jest istotnym zadaniem, szczególnie w Państwowym Ratownictwie Medycznym (PRM), gdzie pacjent musi zostać zarejestrowany w placówce medycznej.
• Trudności z uzyskaniem danych pojawiają się, gdy poszkodowany ma zaburzony stan świadomości (np. upojenie alkoholowe, środki psychoaktywne, choroby przewlekłe, nieprzytomność).
• W takich sytuacjach informacje od świadków zdarzenia lub wzywających pomoc (sąsiedzi, znajomi, rodzina) mogą być niekompletne lub niepewne z powodu emocji.
• Należy przyjąć zasadę, aby udzielając pomocy medycznej w miejscu zdarzenia, nie tracić czasu na uzyskiwanie dokładnych danych osobowych, jeśli wiąże się to z trudnościami. Dane takie można zawsze uzupełnić później na etapie ZRM lub leczenia szpitalnego.

Dokumentacja w Warunkach Stresowych i Przy Wielu Poszkodowanych

Gdy liczba poszkodowanych jest większa, a trzeba ocenić i zapisać istotne dla życia podstawowe parametry, w ratownictwie medycznym stosuje się skróty i spisuje je szybko, "na brudno". Jest to kompromis między posiadaniem spisanych danych a nieopóźnianiem wdrożenia najważniejszych procedur medycznych, często decydujących o dalszym rokowaniu poszkodowanego.

Większość zdarzeń, szczególnie na otwartej przestrzeni, wiąże się często z niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi, w których ciężko byłoby wypełnić karty z udzielonej pomocy medycznej. W takich sytuacjach ratownicy mogą używać prowizorycznych metod, np. zapisując parametry na rękawiczkach. Przykładowe parametry to:

• RR (respiratory rate) - liczba oddechów/min
• HR (heart rate) - tętno (liczba uderzeń serca na minutę)
• SpO2 (saturacja) - wysycenie krwi tlenem wyrażone w procentach
• GCS (Glasgow Coma Scale) - 15-punktowa skala oceny stanu świadomości

Ratownicy powinni również pamiętać, że parametrów możliwych do zbadania w miejscu zdarzenia jest więcej (np. poziom glikemii, rytm pracy serca, poziom CO2 w wydychanym powietrzu).

tags: #karta #medycznych #czynnosci #ratunkowych #pozar