W pracy strażaka bezpieczeństwo jest kwestią nadrzędną. Podczas codziennego wykonywania obowiązków zawodowych ratownicy niejednokrotnie są narażeni na różnorodne zagrożenia, często pracując w trudnych, wręcz ekstremalnych warunkach. Aby jak najlepiej wykonywać swoją pracę, jednocześnie ograniczając ryzyka z niej wynikające, strażacy muszą mieć do dyspozycji odpowiedni sprzęt oraz środki ochrony osobistej. Bardzo ważną rolę w tym ekwipunku pełni hełm strażacki, często potocznie nazywany również kaskiem strażackim.
Praca strażaka nie ogranicza się wyłącznie do gaszenia pożarów. Strażacy bardzo często niosą pomoc ofiarom wypadków samochodowych i są pierwszymi służbami, które reagują na wszelkiego rodzaju niebezpieczne zdarzenia. W każdym z tych scenariuszy niezbędna jest odpowiednia ochrona głowy, którą zapewniają specjalistyczne hełmy strażackie.
Cechy i Wymagania Hełmów Strażackich
Zadaniem hełmu strażackiego jest zabezpieczenie głowy przed urazami mechanicznymi podczas różnych zadań i akcji. Brak założonego kasku strażackiego stwarza zagrożenie dla życia oraz zdrowia strażaka-ratownika. Certyfikowane hełmy strażackie gwarantują wysoki poziom izolacji elektrycznej, odporności chemicznej oraz odporności na temperaturę. Ich dodatkową zaletą jest wysoki komfort użytkowania, jaki nowoczesny sprzęt strażacki zawdzięcza zastosowaniu wysokiej jakości materiałów i nowoczesnych technologii.
Dobrej jakości kask ochronny dla strażaków powinien spełniać odpowiednie normy bezpieczeństwa. Przykładem jest norma PN-EN 443:2008, która określa wymagania dla kasków strażackich wykorzystywanych podczas działań ratowniczych.
Hełmy strażackie są wytrzymałe na niskie i wysokie temperatury, chemikalia, płomienie oraz strumienie cieplne. Chronią również przed szkodliwymi skutkami promieniowania. Stosunkowo niska waga kasku strażackiego zapewnia sprawniejsze wykonanie pracy oraz nie obciąża głowy podczas wzmożonego wysiłku. Atutem w kaskach strażackich jest często zamontowany system wentylacyjny, który zapobiega nadmiernemu poceniu się.
Typy Hełmów Strażackich w Zależności od Zastosowania
Strażacy używają różnych hełmów w zależności od rodzaju akcji. Inny hełm sprawdzi się podczas gaszenia pożaru budynku (gdzie panuje wysoka temperatura i grożą spadające przedmioty), a inny podczas akcji ratunkowej na drodze czy w lesie (gdzie priorytetem jest lekkość i mobilność).
Hełm Ratowniczo-Gaśniczy (Bojowy)
Hełm ratowniczo-gaśniczy, nazywany potocznie hełmem bojowym, jest przeznaczony do walki z pożarami wewnętrznymi, akcjami gaśniczymi w obiektach i podobnych zdarzeń. Charakteryzuje się mocną, masywną konstrukcją, która chroni przed ekstremalnym gorącem, płomieniami, promieniowaniem cieplnym oraz uderzeniami ciężkich przedmiotów. Taki hełm posiada pełną skorupę typu B (zgodnie z EN 443), zakrywającą uszy i boki głowy strażaka. Zazwyczaj wyposażony jest w długi daszek z przodu, chroniący oczy przed spływającą wodą czy żarem, oraz grzbiet z tyłu - charakterystyczne wyprofilowanie skorupy osłaniające kark przed spływającymi płonącymi cieczami czy żarzącymi się kawałkami.
Hełm bojowy zawsze ma osłonę twarzy (przyłbicę) odporną na wysoką temperaturę, którą strażak może opuścić, by osłonić całą twarz przed ogniem i odłamkami. Dodatkowo posiada zwykle wewnętrzny wizjer (okulary ochronne) - mniejszą osłonę oczu, przydatną np. przy operowaniu narzędziami lub w mniejszym zadymieniu, gdy nie ma potrzeby opuszczania dużej przyłbicy. Z tyłu jest mocowana osłona karku z tkaniny ognioodpornej, która gwarantuje ochronę przed żarem i temperaturą. Hełmy ratowniczo-gaśnicze są też cięższe - ich masa waha się typowo od około 1,3 kg do 1,6 kg, w zależności od rozmiaru i wyposażenia. Przykładem takiego hełmu jest MSA Gallet F1XF, a także konkurencyjne modele, jak Rosenbauer Heros Titan, Dräger HPS 7000 czy polski Calisia Vulcan. Wszystkie one są zaprojektowane tak, by wytrzymać krótkotrwały kontakt z płomieniami, intensywne promieniowanie cieplne oraz uderzenia, np. spadających cegieł. Hełm strażacki Calisia Vulcan typ CV 102 T jest przeznaczony do stosowania podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, a zwłaszcza podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach.
Hełmy Techniczne i Ratownicze
Hełmy techniczne i ratownicze stanowią znakomitą alternatywę dla obligatoryjnego hełmu pożarniczego w sytuacjach zdarzeń o mniej intensywnej charakterystyce niż walka z ogniem w przestrzeniach zamkniętych. Są przeznaczone do ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego. Przykładem jest kask ratowniczy MSA GALLET F2XR, zaprojektowany, aby spełniać oczekiwania grup ratowniczych pracujących w różnych warunkach. Inne modele to hełm DRAGON HT 05 od Pab Akrapovic, hełm strażacki VULCAN NEO 0 firmy Brandbull czy hełm techniczny PAB MP1 PRO. Skorupa Kasku do ratownictwa wodnego II wykonana została z lekkiego i wytrzymałego polipropylenu.
Budowa i Elementy Hełmu Strażackiego
Hełmy ochronne to niezbędny element wyposażenia każdego strażaka, który służy do ochrony głowy, twarzy i oczu. Sprzęt ten jest wykonany z dbałością o szczegóły, co zapewnia komfortową i odporną na uszkodzenia osłonę.
Skorupa Hełmu
Przy wyborze odpowiedniego hełmu ochronnego kluczowy jest materiał, z którego została wykonana skorupa. Najczęściej stosowanymi materiałami są tworzywa sztuczne, takie jak poliwęglan lub poliwęglan ABS. Mogą to być też kompozyty składające się z kilku warstw włókien szklanych lub węglowych z żywicami. Te materiały charakteryzują się dużą odpornością na uderzenia i wytrzymałością, są też stosunkowo lekkie. Gwarancję wysokiej ochrony i komfortu noszenia hełmu zapewnia również Kevlar.
Czasza hełmu, np. w modelach MSA Gallet, jest wykonana z materiałów odpornych na ekstremalne warunki. W modelu F1XF zastosowano specjalny wysokotemperaturowy termoplastyczny materiał (poliamid) formowany metodą wtryskową. Ten zaawansowany polimer charakteryzuje się wysoką odpornością na temperaturę, uderzenia i przenikanie ognia, a przy tym jest stosunkowo lekki. W starszych modelach (np. F1SF) częściej stosowano kompozyty z włóknem szklanym i aramidowym - również bardzo odporne, choć nieco cięższe. Skorupa hełmu jest gładka i zaokrąglona, aby odprowadzać spadające z góry przedmioty czy strumienie wody - płonące odłamki mają ześlizgiwać się, nie zatrzymując na powierzchni.
Kolor skorupy jest trwały (np. czerwony, biały, żółty) i często pokryty powłoką odbijającą promieniowanie cieplne. Dostępne są także wersje skorupy fotoluminescencyjne (świecące w ciemności po naświetleniu) lub metalizowane (np. złote, co podnosi odbicie ciepła - popularne wśród strażaków jako tzw. „złoty hełm strażacki”). Skorupy hełmów MSA Gallet spełniają wymogi odporności na bardzo wysokie temperatury (nawet powyżej 250°C przez krótki czas), jak i na ekstremalne zimno (-30°C), a także są odporne na działanie promieniowania UV, substancji chemicznych, a nawet promieniowania radioaktywnego, co jest istotne np. przy akcjach w rejonach zagrożenia radiacyjnego.
System Wewnętrzny (Amortyzacja i Dopasowanie)
Wewnątrz skorupy hełmu znajduje się system amortyzujący uderzenia oraz dopasowujący się do głowy strażaka. W hełmach, np. marki Gallet, stosuje się wkładki absorbujące wstrząsy wykonane z pianki poliuretanowej o wysokiej gęstości, często dodatkowo wzmacnianej aramidem, co zwiększa odporność termiczną. Ta wkładka działa jak „poduszka”, która rozprasza energię uderzenia, chroniąc czaszkę przed urazem.
Między wkładką a głową strażaka znajduje się regulowane więźbowe zawieszenie (nagłowie). W hełmie F1XF nagłowie ma postać wygodnej siatki i taśm tekstylnych z włókien aramidowych (niepalnych), które okalają czubek głowy. Dodatkowo jest miękka wyściółka komfortowa, wykonana z materiału odpornego na pot i ogień (np. Nomex lub innych trudnopalnych tkanin), którą można łatwo wypiąć do prania lub czyszczenia. Dzięki temu hełm można utrzymać w higienicznym stanie, co jest ważne przy intensywnym użytkowaniu.
Kask ochronny dla strażaków powinien mieć możliwość regulacji rozmiaru obwodu. Służą do tego specjalne paski lub pokrętła regulacyjne. Dzięki tym elementom będzie możliwe dopasowanie go do indywidualnych potrzeb ratownika. W nowoczesnych hełmach, jak w MSA Gallet, mechanizm ten jest intuicyjny i solidny, pozwalając dopasować rozmiar nawet w rękawicach. Hełm nie może nadmiernie obciążać szyi i barków. Warto zatem zwrócić uwagę na wagę hełmu ochronnego oraz jego odpowiednie wyważenie, co jest szczególnie istotne podczas długich akcji ratowniczych.
Amortyzację wspomaga także 3- lub 4-punktowy pas podbródkowy. W hełmach Gallet jest to regulowany pasek z miękką osłoną na podbródek, zapinany klamrą automatyczną. Mocowanie paska ma kilka punktów zaczepienia (np. dwa z tyłu i jeden/dwa z przodu), co stabilizuje hełm nawet przy gwałtownych ruchach. Dostępny jest również skórzany podbródek do hełmu Heros TITAN.
Osłony Oczu i Twarzy
Hełmy strażackie są wyposażone w rozwiązania mające zapewnić noszącym je ratownikom maksymalne bezpieczeństwo. Nie tylko w pełni chronią uszy, ale i oczy (wmontowany wizjer) oraz czoło, jednocześnie odciążając ręce. Aby stanowiły skuteczne zabezpieczenie, powinny być wyposażone w niezawodną osłonę twarzy oraz oczu, np. w formie przezroczystej szyby poliwęglanowej.
Hełmy, np. MSA Gallet, wyposażone są standardowo w dwa typy osłon oczu i twarzy. Pierwsza to przyłbica zewnętrzna - duża, opuszczana osłona twarzy, wykonana z odpornego na temperaturę i uderzenia poliwęglanu. Występuje w wersji przezroczystej lub pokrytej powłoką złotą refleksyjną (ta druga odbija ciepło i chroni przed olśnieniem, stosowana np. przy bardzo wysokich temperaturach). Przyłbica chroni całą twarz, w tym oczy, przed płomieniami, żarem, dymem oraz odłamkami (np. szkła, gruzu). W hełmach Gallet F1XF przyłbica chowa się pod skorupę (między skorupą a frontową płytką hełmu) - to wygodne rozwiązanie, bo osłona jest zabezpieczona, gdy z niej nie korzystamy, i nie ulega przypadkowemu zarysowaniu czy stopieniu od żaru.
Drugą osłoną jest wewnętrzny wizjer (okulary) - mniejsza szybka, która po opuszczeniu osłania oczy i nos strażaka. Taki wizjer jest przydatny przy lżejszych pracach (np. cięcie piłą, praca w strefie niezadymionej), gdy potrzebna jest ochrona oczu, ale nie ma konieczności opuszczania dużej przyłbicy. Wizjer jest zwykle wykonany z przezroczystego lub przyciemnianego poliwęglanu o wysokiej jakości optycznej (klasa optyczna 1), z powłokami anty-UV, odpornymi na zarysowanie i na zaparowanie. Wizjer w hełmach Gallet jest regulowany - można go dopasować do twarzy, tak aby zapewnić szczelne osłonięcie oczu nawet jeśli strażak nosi okulary korekcyjne (projekt hełmu F1XF przewiduje miejsce na okulary pod wizjerem, bez ucisku). Obie osłony - przyłbica i okulary - w MSA Gallet spełniają normę EN 14458 (osłony twarzy i oczu do hełmów strażackich) oraz EN 166. Dostępna jest również przyłbica pilarza do hełmu HEROS H10, która zapewnia skuteczną ochronę twarzy podczas pracy z pilarkami i urządzeniami tnącymi.
Nakarcznik (Osłona Karku)
Elementem wyposażenia hełmu ratowniczo-gaśniczego jest nakarcznik, czyli osłona karku i szyi przed płomieniami, gorącą wodą czy żarem. W hełmach, np. MSA Gallet, oferowane są różne rodzaje osłon karku, mocowane do dolnej krawędzi skorupy z tyłu. Najpopularniejsze to osłony wykonane z materiałów trudnopalnych: trójwarstwowa aluminizowana osłona (często zewnętrzna warstwa z folii aluminiowej odbijającej ciepło, a wewnątrz warstwy z wełny i tkaniny aramidowej Nomex), która zapewnia najwyższą ochronę przed promieniowaniem cieplnym i płomieniami, lub osłona z tkaniny (np. Integral Wool/Nomex) - miękka, ognioodporna tkanina, która lepiej układa się na szyi i może być wygodniejsza przy dłuższym noszeniu. Osłony karku w hełmach Gallet są wymienne - można je łatwo odpiąć do prania lub wymienić w razie zużycia.
Dodatkowe Funkcjonalności i Akcesoria
Oświetlenie
Nowoczesne akcje ratownicze często odbywają się w ciemności (zadymione pomieszczenia, nocne działania), dlatego oświetlenie w hełmie strażackim to ogromny atut. MSA Gallet jako jeden z pierwszych producentów wprowadził zintegrowany moduł świecący LED w hełmie F1XF. W standardowej konfiguracji F1XF ma wbudowany w przednią część skorupy zestaw diod LED. Ich unikalne rozmieszczenie zapewnia dobre oświetlenie przed strażakiem, a jednocześnie równomiernie rozkłada masę, nie powodując przeciążenia z przodu hełmu. Moduł ten pełni funkcję latarki czołowej - doświetla obszar pracy strażaka bez konieczności trzymania latarki w ręku. Dodatkowo w modelach ratowniczych (F2XR) dodano również światło tylne - migające czerwone LED z tyłu hełmu, które ułatwia lokalizację ratowników w terenie, co jest ważne np. podczas akcji poszukiwawczych w nocy lub w zadymieniu, gdzie widać pulsujące światło na plecach kolegi.
Poza wbudowanym oświetleniem, hełmy posiadają też uchwyty do montażu zewnętrznych latarek. Standardowy uchwyt boczny pozwala zamocować popularne latarki kaskowe. Wiele hełmów posiada uniwersalne adaptery, więc latarka do hełmu Calisia Vulcan czy latarka do hełmu Dragon również może być zamontowana, jeśli ma podobny uchwyt. Oferowane hełmy mogą być opcjonalnie wyposażone w szereg dodatkowych elementów, które znacząco rozszerzają zakres ich zastosowań i dodatkowo zwiększają komfort pracy. W zależności od potrzeby proponuje się wybór latarki.
Instrukcja montażu latarki na hełmie DRAGON HT05 - manual
Systemy Komunikacji
Komunikacja podczas akcji to kolejny element, który hełm może wspierać. Wielu producentów oferuje dedykowane zestawy komunikacyjne do hełmów - np. mikrofonogłośniki montowane w hełmie czy przy maseczce, które pozwalają strażakom rozmawiać przez radiotelefon bez użycia rąk. Dla hełmu F1XF dostępne są różne rozwiązania, np. zestaw z mikrofonem kostnym (Bone Conduction Headset) - płaski czujnik przyciśnięty wewnątrz hełmu, który odbiera drgania kości czaszki i przekazuje głos nawet w hałasie, oraz zestaw z elastycznym mikrofonem przy ustach (tzw. mikrofon „gęsia szyja”) plus słuchawka w uchu. Hełm ma specjalne gniazda i przelotki do poprowadzenia okablowania takich systemów, a montaż nie wymaga wiercenia czy niszczenia skorupy. Dzięki temu strażacy mogą pozostawać w łączności radiowej, nie zdejmując hełmu i nie trzymając mikrofonu, co zwiększa bezpieczeństwo i skuteczność dowodzenia akcją.
Ponadto do hełmów można mocować ochronniki słuchu - dostępne są aktywne i pasywne nauszniki zakładane na hełm (istnieją wersje mocowane do hełmów poprzez specjalne klipsy). Jest to przydatne np. podczas pracy z narzędziami wysokohałasującymi (piły, agregaty) albo na lotniskach, w jednostkach ratownictwa technicznego itp. Podczas standardowych działań gaśniczych strażacy rzadko używają nauszników, ale jest to opcja dla scenariuszy, gdzie ochrona słuchu jest wymagana.
Integracja z Aparatami Oddechowymi
Hełmy są konstruowane tak, by integracja z aparatami oddechowymi, radiotelefonami i innym sprzętem była jak najłatwiejsza. Na przedzie skorupy są zaczepy (tzw. adapter maski), do których można wpiąć maskę aparatu powietrznego - to wspomniany system KitFix, dzięki któremu ciężar maski z podłączonym aparatem SCBA jest częściowo przenoszony na hełm, a maska pewnie trzyma się twarzy nawet przy intensywnym ruchu. Prezentowane są również adaptery mocowania maski Rosenbauer.
Inne Akcesoria i Uzupełnienia
Do dodatkowych elementów, w które mogą być wyposażone hełmy, należą okulary przyciemniane lub przezroczyste oraz adaptery do mocowania masek i latarek bocznych, czy nawet kamer termowizyjnych. W asortymencie poza hełmami znajdują się również kominiarki dla strażaków, które stanowią uzupełnienie ochrony głowy, twarzy i szyi.
Historia i Ewolucja Hełmów MSA Gallet
Marka Gallet ma ponad 150-letnią tradycję w produkcji ochronnych nakryć głowy. Firma powstała w 1864 roku we Francji jako warsztat wyrobów skórzanych, a na początku XX wieku (około 1909 r.) Adrien Gallet założył zakład w miejscowości Chatillon-sur-Chalaronne. Początkowo Gallet specjalizował się w hełmach skórzanych i stalowych dla wojska oraz służb, zdobywając renomę jako producent niezawodnych hełmów dla straży pożarnej, policji, lotnictwa i wojska.
Historia hełmów strażackich Gallet to ciągły rozwój technologiczny - od prostych skórzanych modeli po zaawansowane kompozytowe konstrukcje. Kluczowym momentem było opracowanie w latach 80. nowatorskiego hełmu strażackiego typu jet-style (o opływowym kształcie przypominającym hełmy lotnicze). W 1985 roku Gallet we współpracy z paryską strażą pożarną stworzył model F1 - pierwszy tego rodzaju hełm ratowniczo-gaśniczy, który zapewniał pełną ochronę głowy, twarzy i szyi podczas działań gaśniczych w budynkach. Hełm Gallet F1 wyróżniał się nowoczesną konstrukcją z chowanym wizjerem i wkrótce stał się standardowym wyposażeniem straży pożarnych w wielu krajach Europy, w tym także w Polsce. Dla polskich strażaków zawodowych PSP hełm Gallet stał się synonimem nowoczesnego hełmu bojowego, zastępując starsze wzory jeszcze z lat 70.
Firma Gallet na przestrzeni lat rozwijała kolejne generacje hełmów strażackich. Wcześniejsze modele to m.in. Gallet F1, F1S, F1E (klasyczne hełmy bojowe z lat 90. i 2000.), Gallet F1SF (udoskonalona wersja z szybkozłączem do masek), a także hełmy techniczne Gallet F2 i F2 X-TREM przeznaczone do ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego. Profesjonalne hełmy strażackie marki MSA Gallet są cenione na całym świecie za jakość, nowatorskie rozwiązania i zgodność z rygorystycznymi normami. Sprzęt ten zapewnia najwyższy poziom bezpieczeństwa podczas akcji ratowniczo-gaśniczych i technicznych, gwarantując komfort noszenia nawet w najtrudniejszych warunkach.
Przykłady Nowoczesnych Hełmów Strażackich
Współczesne hełmy strażackie to efekt dbałości o szczegóły: wytrzymała skorupa, nowoczesne materiały odporne na ekstremalne temperatury, pełen zestaw osłon (twarz, oczy, kark), integracja z oświetleniem i łącznością - a wszystko to przy zachowaniu wygody i możliwości regulacji.
- MSA Gallet F1XF: to kwintesencja doświadczeń zebranych podczas użytkowania poprzednich generacji (F1/F1SF) i odpowiedź na współczesne potrzeby strażaków. Projektując go, MSA współpracowała z jednostkami straży pożarnej z różnych krajów, dzięki czemu udało się stworzyć hełm wyjątkowo dopracowany. Spełnia i przekracza wymagania norm EN 443:2008. Chroni głowę strażaka przed uderzeniami z góry i z boku (typ B), wysoką temperaturą, płomieniami, czynnikami elektrycznymi (ma odporność dielektryczną 1000 V AC, zgodnie z EN 50365), a także przed chemikaliami i promieniowaniem. Posiada wbudowane oświetlenie LED.
- MSA Gallet F2XR: to zaawansowane, modułowe rozwiązanie ochronne, które łączy w sobie niezrównany komfort, wszechstronność oraz najwyższe standardy bezpieczeństwa. Jako kask lekki, jest jeszcze lżejszy - jego masa zależy od konfiguracji (z szybą, z nausznikami itp.), ale kształtuje się w granicach 0,9-1,3 kg.
- Hełm DRAGON HT 05: najnowszy produkt od Pab Akrapovic, stworzony z najlepszych komponentów, by spełnić wszelkie normy.
- Hełm strażacki Calisia Vulcan typ CV 102 T: przeznaczony dla strażaków do stosowania podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, zwłaszcza podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach.
- Hełm strażacki VULCAN NEO 0: najnowszy model hełmu firmy Brandbull.
- Hełm techniczny PAB MP1 PRO: produkt przeznaczony do walki z ogniem, do ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego.
Wszystkie te modele są zaprojektowane tak, aby zapewnić strażakom maksymalne bezpieczeństwo i komfort w każdej sytuacji, od gaszenia pożarów po akcje ratownicze w trudnych warunkach.