Hełmy strażackie, często potocznie nazywane także kaskami, stanowią kluczowy element uzbrojenia osobistego strażaka. Ich podstawowym zadaniem jest ochrona głowy w trakcie prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych oraz technicznych. Brak odpowiedniego, profesjonalnego nakrycia głowy stwarza realne zagrożenie dla życia strażaka uczestniczącego w akcji.
Rola i Budowa Hełmu Strażackiego
Hełm strażacki ma za zadanie zabezpieczyć głowę przed niebezpiecznymi urazami mechanicznymi, czynnikami termicznymi, a także chronić przed chemikaliami i innymi zagrożeniami. Podczas działań z zakresu ratownictwa wysokościowego przez jednostki PSP i OSP używany jest specjalistyczny kask ochronny.
Podstawowe elementy
Hełm strażacki składa się z kilku podstawowych elementów, które wspólnie zapewniają kompleksową ochronę:
- Skorupa: Zewnętrzna, wytrzymała część hełmu.
- Więźba (nagłowie): System zawieszenia, który dopasowuje hełm do głowy i amortyzuje uderzenia.
- Osłona oczu: Zazwyczaj w formie wizjera wewnętrznego lub okularów ochronnych.
- Osłona twarzy (przyłbica): Większa, opuszczana osłona chroniąca całą twarz.
- Osłona karku (nakarcznik): Chroni kark i szyję przed płomieniami i gorącą wodą.
- Pasek podbródkowy: Zapewnia stabilne mocowanie hełmu na głowie.
Standardy Bezpieczeństwa i Wymagania Techniczne
Kaski ochronne powinny być gotowe do pracy w każdych warunkach. Muszą wyróżniać się bardzo wytrzymałą skorupą, najlepiej wyprodukowaną z odpornych na wysokie temperatury włókien aramidowych lub poliwęglanu.
Wymagania normatywne (NFPA, EN 443)
Minimalne wymagania odnośnie ochrony przeciwpożarowej określone zostały przez National Fire Protection Association (NFPA) w odpowiednich normach, w tym dotyczących hełmów strażackich. Standardy te stanowią, że temperatura wewnętrznej powierzchni skorupy hełmu strażackiego, poddana strumieniowi promieniowania cieplnego o natężeniu 1 W/cm² na zewnętrznej powierzchni przez 3 minuty, nie wzrośnie więcej aniżeli 25°C. Zgodnie z zapisami norm NFPA odnośnie hełmów wykorzystywanych do ochrony przeciwpożarowej zbliżeniowej, dopuszcza się wykorzystywanie tradycyjnych hełmów ochrony strukturalnej pod warunkiem, że są one wyposażone w wymienne osłony z włókien pokrytych aluminium lub okrycia (okrycie przyczepiane do skorupy hełmu strażackiego wykonane z tkanin włókienniczych o szorstkiej powierzchni z dużą ilością małych splotów). Obecnie tworzywami, które wykorzystywane są do wytworzenia osłon oraz okryć hełmów są materiały włókiennicze z włókien poliamidu aromatycznego z folią aluminiową dołączoną do tkaniny. Technologia ta została opracowana w latach 50. Nowoczesne hełmy, takie jak MSA Gallet F1XF, spełniają i przekraczają wymagania normy EN 443:2008, chroniąc głowę strażaka przed uderzeniami z góry i z boku (typ B), wysoką temperaturą, płomieniami, czynnikami elektrycznymi (ma odporność dielektryczną 1000 V AC zgodnie z EN 50365), a także przed chemikaliami i promieniowaniem.
Materiały i konstrukcja
Czasza hełmu MSA Gallet wykonana jest z materiałów odpornych na ekstremalne warunki. W modelu F1XF zastosowano specjalny wysokotemperaturowy termoplastyczny materiał (poliamid) formowany metodą wtryskową. Ten zaawansowany polimer charakteryzuje się wysoką odpornością na temperaturę, uderzenia i przenikanie ognia, a przy tym jest stosunkowo lekki. Skorupa hełmu jest gładka i zaokrąglona, aby odprowadzać spadające z góry przedmioty czy strumienie wody - płonące odłamki mają ześlizgiwać się, nie zatrzymując na powierzchni. Kolor skorupy jest trwały i często pokryty powłoką odbijającą promieniowanie cieplne. Dostępne są także wersje skorupy fotoluminescencyjne (świecące w ciemności po naświetleniu) lub metalizowane (np. złote, co podnosi odbicie ciepła - popularne wśród strażaków jako tzw. „złoty hełm strażacki”). Skorupy MSA Gallet spełniają wymogi odporności na bardzo wysokie temperatury (nawet powyżej 250°C przez krótki czas), jak i na ekstremalne zimno (-30°C), a także są odporne na działanie promieniowania UV, substancji chemicznych, a nawet promieniowania radioaktywnego (co jest istotne np. przy akcjach w rejonach zagrożenia radiacyjnego).
Funkcjonalność i Wyposażenie Nowoczesnych Hełmów
Wewnątrz skorupy hełmu znajduje się system amortyzujący uderzenia oraz dopasowujący się do głowy strażaka. W hełmach Gallet stosuje się wkładki absorbujące wstrząsy wykonane z pianki poliuretanowej o wysokiej gęstości, często dodatkowo wzmacnianej aramidem. Ta wkładka działa jak „poduszka”, która rozprasza energię uderzenia, chroniąc czaszkę przed urazem.
Ochrona twarzy, oczu i karku
Hełmy MSA Gallet wyposażone są standardowo w dwa typy osłon oczu i twarzy. Pierwsza to przyłbica zewnętrzna - duża, opuszczana osłona twarzy, wykonana z odpornego na temperaturę i uderzenia poliwęglanu, dostępna w wersji przezroczystej lub złotej refleksyjnej. Przyłbica chroni całą twarz, w tym oczy, przed płomieniami, żarem, dymem oraz odłamkami. W hełmach Gallet F1XF przyłbica chowa się pod skorupę, co zapewnia jej ochronę, gdy nie jest używana. Drugą osłoną jest wewnętrzny wizjer (okulary) - mniejsza szybka osłaniająca oczy i nos, przydatna przy lżejszych pracach. Obie osłony spełniają normę EN 14458 (osłony twarzy i oczu do hełmów strażackich) oraz EN 166. Elementem wyposażenia hełmu ratowniczo-gaśniczego jest nakarcznik, czyli osłona karku i szyi przed płomieniami, gorącą wodą czy żarem. Najpopularniejsze to osłony trójwarstwowe aluminizowane lub z tkaniny trudnopalnej (np. Nomex), które są wymienne.
Systemy wentylacji i regulacji
Niezwykle istotnym czynnikiem jest również waga kasku. Ważne, aby był stosunkowo lekki i nie obciążający (np. Rosenbauer Heros Titan waży około 1,4 kg). Duże znaczenie w kaskach ochronnych mają sprawne systemy wentylacji, ponieważ zapobiegają one nadmiernemu poceniu się. Regulacja obwodu głowy odbywa się za pomocą pokrętła z tyłu (system ratchet) lub taśmy z przodu - w zależności od modelu. W nowoczesnych hełmach MSA ten mechanizm jest intuicyjny i solidny, pozwalając dopasować rozmiar nawet w rękawicach.
Kurs szkolenia przeciwpożarowego - Wentylacja
Zintegrowane oświetlenie i komunikacja
Nowoczesne akcje ratownicze często odbywają się w ciemności, dlatego oświetlenie w hełmie strażackim to ogromny atut. MSA Gallet wprowadził zintegrowany moduł świecący LED w hełmie F1XF, który pełni funkcję latarki czołowej. W modelach ratowniczych (F2XR) dodano również światło tylne - migające czerwone LED. Komunikacja podczas akcji to kolejny element, który hełm może wspierać. MSA Gallet oferuje dedykowane zestawy komunikacyjne, np. mikrofonogłośniki montowane w hełmie, które pozwalają strażakom rozmawiać przez radiotelefon bez użycia rąk. Hełm ma specjalne gniazda i przelotki do poprowadzenia okablowania takich systemów. Ponadto do hełmów można mocować ochronniki słuchu. Hełm Gallet jest tak skonstruowany, by integracja z aparatami oddechowymi była jak najłatwiejsza dzięki zaczepom (tzw. adapter maski), co wspomaga system KitFix.
Rodzaje Hełmów w Służbie Strażackiej
Strażacy używają różnych hełmów w zależności od rodzaju akcji. Inny hełm sprawdzi się podczas gaszenia pożaru budynku, a inny podczas akcji ratunkowej na drodze czy w lesie.
Hełmy ratowniczo-gaśnicze (bojowe)
To hełmy przeznaczone do walki z pożarami wewnętrznymi i akcjami gaśniczymi w obiektach. Charakteryzują się mocną, masywną konstrukcją (pełna skorupa typu B), która chroni przed ekstremalnym gorącem, płomieniami, promieniowaniem cieplnym oraz uderzeniami ciężkich przedmiotów. Hełm bojowy zawsze ma osłonę twarzy (przyłbicę) odporną na wysoką temperaturę i zazwyczaj wewnętrzny wizjer. Ich masa waha się typowo od ~1,3 kg do 1,6 kg. Przykładem takiego hełmu jest MSA Gallet F1XF, a także konkurencyjne modele jak Rosenbauer Heros Titan, Dräger HPS 7000 czy polski Calisia Vulcan.
Hełmy techniczne i ratownicze
Przeznaczone do ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego. Model PAB MP1 PRO jest produktem przeznaczonym do walki z ogniem, do ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego. Lekki model F2XR jest jeszcze lżejszy (0,9-1,3 kg) i zapewnia komfort noszenia nawet w najtrudniejszych warunkach.
Przykładowe modele (MSA Gallet, Rosenbauer, PAB MP1 PRO)
- Rosenbauer Heros Titan: Ceniony za niewielką wagę (ok. 1,4 kg), co pozwala na długotrwałe prowadzenie działań w zwiększonym komforcie fizycznym. Posiada zintegrowany moduł oświetleniowy i urządzenie do regulacji na zewnątrz hełmu, które bez problemu może być operowane w rękawicach.
- MSA Gallet F1 XF: Jest to lekki model, posiadający zintegrowany moduł oświetleniowy, a także możliwość podłączenia słuchawek komunikacyjnych. Zewnętrzne uchwyty pozwalają na mocowanie dodatkowych akcesoriów. Model ten, podobnie jak F1SF, charakteryzuje się wysoką jakością i jest zgodny z rygorystycznymi normami.
- MSA Gallet F2 XR: Hełm techniczny/ratowniczy, lżejszy, przeznaczony do ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego.
- Hełm techniczny PAB MP1 PRO: Produkt przeznaczony do walki z ogniem, ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego.
Historia i Ewolucja Hełmów MSA Gallet
Marka Gallet ma ponad 150-letnią tradycję w produkcji ochronnych nakryć głowy. Firma powstała w 1864 roku we Francji jako warsztat wyrobów skórzanych, a na początku XX wieku Adrien Gallet założył zakład w Chatillon-sur-Chalaronne. Początkowo Gallet specjalizował się w hełmach skórzanych i stalowych dla wojska oraz służb. Kluczowym momentem było opracowanie w latach 80. nowatorskiego hełmu strażackiego typu jet-style. W 1985 roku Gallet we współpracy z paryską strażą pożarną stworzył model F1 - pierwszy tego rodzaju hełm ratowniczo-gaśniczy, który zapewniał pełną ochronę głowy, twarzy i szyi. Hełm Gallet F1 szybko stał się standardowym wyposażeniem straży pożarnych w wielu krajach Europy, w tym także w Polsce, zastępując starsze wzory z lat 70. Firma Gallet na przestrzeni lat rozwijała kolejne generacje hełmów strażackich, takie jak F1S, F1E, F1SF oraz hełmy techniczne F2 i F2 X-TREM.
Kolorystyka Hełmów Strażackich w PSP i OSP
Kolor hełmu strażackiego ma duże znaczenie informacyjne, przede wszystkim dla strażaków uczestniczących w akcji ratowniczej. Należy pamiętać o tym, że zakładanie kasku ochronnego w trakcie akcji ratowniczych to obowiązek każdego strażaka. Kolor skorupy jest trwały (np. czerwony, biały, żółty) i często pokryty powłoką odbijającą promieniowanie cieplne.
Kolory hełmów strażaków PSP
W przypadku strażaków Państwowej Straży Pożarnej, kolorystykę hełmów oraz ich oznakowanie regulują dwa dokumenty prawne. Pierwszym dokumentem prawnym jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej. W tym dokumencie znajduje się rozdział pt. „Opis ogólny wzorów środków ochrony indywidualnej”, a w nim punkt 6. opisujący hełm dla strażaka PSP: „Hełm strażacki ma kolor czerwony. Skorupa jest gładka, bez ostrych załamań, jej boczna krawędź schodzi w kierunku uszu. Hełm jest wyposażony w osłonę karku i twarzy”. Według systemu oznaczania barw, zastosowany czerwony kolor do hełmów PSP to RAL3000.
Kolory hełmów strażaków OSP
W przypadku strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych, jedynym dokumentem, w jakim została poruszona kwestia kolorów hełmów, jest porozumienie podpisane 1 grudnia 2010 roku w Warszawie pomiędzy Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej a Komendą Główną Państwowej Straży Pożarnej. W porozumieniu tym została ustalona kolorystyka hełmów: dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej jest to kolor CZERWONY, a dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych kolor BIAŁY.
Czy jednostka OSP może jednak stosować hełmy w innym kolorze niż biały? Generalnie tak. Należy tutaj wziąć pod uwagę dwa aspekty. Pierwszy aspekt to, że porozumienie zostało zawarte przez ZOSP z PSP, więc dotyczy tylko jednostek zrzeszonych w ZOSP. Drugim aspektem jest to, że każde OSP jest stowarzyszeniem i działa na podstawie statutu. Jeżeli w statucie zawarto taki szczegół jak kolor hełmów inny niż biały, to OSP ma prawo używać hełmów w opisanym kolorze. Ważne jest, aby hełm posiadał świadectwo dopuszczenia CNBOP. Dlatego też, ze względu na te dwa aspekty, wiele jednostek OSP w Polsce posiada i stosuje podczas działań hełmy, chociażby w kolorze tzw. limonkowym, czyli RAL 1026. Na rynku obecnie dostępna jest szeroka gama różnych modeli hełmów oraz kolorów do wyboru przez kupującego. Najczęściej spotykanymi u strażaków kolorami hełmów, jest kolor czerwony, biały oraz tzw. limonkowy (RAL1026). Niekiedy do jednostek straży pożarnej trafia sprzęt zakupiony przez sponsorów lub też oddany z innej jednostki, która już z niego nie korzysta. Wymiana sprawnych i spełniających swoją funkcję hełmów strażackich tylko ze względu na nieprawidłowy kolor w wielu przypadkach nie jest możliwa.
Hełmy innych jednostek ochrony przeciwpożarowej
Przepisy prawa mundurowego PSP, jak i opisane porozumienie pomiędzy ZOSP i PSP, nie dotyczą innych jednostek ochrony przeciwpożarowej, takich jak Wojskowe Straże Pożarne, Zakładowe Straże Pożarne, Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze itp. Wszystkie te jednostki funkcjonują na odrębnych przepisach, które regulują lub mogą regulować kolorystykę stosowanych hełmów. Obecnie jednak bardzo często można spotkać strażaków w srebrnych, czarnych lub żółtych hełmach. Ta różnorodność występuje najczęściej w przypadku strażaków z Ochotniczych jednostek, jednak i wśród zawodowych strażaków można nieraz zauważyć kask odbiegający od przyjętych norm.
Kaski Ozdobne i Unikalne Projekty
Kaski ozdobne w ofercie handlowej
Sklepy strażackie oferują wybór hełmów i kasków w szerokich zakresach cenowych. W sklepach internetowych można znaleźć zarówno kask ozdobny strażacki, jak i profesjonalny hełm strażacki do działań ratowniczych.
Artystyczne kaski jako forma hołdu
Poza standardowym wyposażeniem ochronnym, istnieją również unikalne projekty kasków o charakterze ozdobnym i symbolicznym. Przykładem jest działalność st. asp. Marka Szatkowskiego z Komendy Powiatowej PSP w Lesku, artysty tworzącego pod marką ArtGarage. Z okazji obchodów Dnia Weterana Działań poza Granicami Państwa oraz Międzynarodowego Dnia Uczestników Misji Pokojowych ONZ, przekazał on na ręce ministra obrony narodowej unikalny kask motocyklowy, który sam zaprojektował i pomalował techniką aerografu. Tego typu projekty są formą osobistego hołdu dla służb mundurowych i stanowią wyjątkowe, artystyczne interpretacje ochronnego nakrycia głowy.
