Sołectwo Kębłowo Nowowiejskie obejmuje miejscowości Kębłowo Nowowiejskie i Łowcze. Historia, przyroda i obrzędy tego regionu są bogato udokumentowane, między innymi w Albumie "Gmina Nowa Wieś Lęborska".
Historia Kębłowa Nowowiejskiego
Pochodzenie nazwy i wczesne dzieje
Nazwa Kębłowo (obecnie Kębłowo Nowowiejskie) wywodzi się od słów "kąbłać, kębłać", co oznacza piastować lub pielęgnować. Jest to słowiańska nazwa, świadcząca o istnieniu osady jeszcze przed krzyżackim zaborem Pomorza Gdańskiego w 1308 roku.
Najstarsza wzmianka o Kębłowie pochodzi z 1402 roku. Przypuszczalnie już w 1341 roku wieś znajdowała się przy ziemi nadanej Lęborkowi, choć dokument lokacyjny Lęborka z 1 stycznia 1341 roku jej nie wymienia, co sugeruje, że Kębłowo nie leżało bezpośrednio na ziemi lęborskiej.
Miejscowość usytuowana była w drożnej dolinie rzeki Kisewa, przy drodze wiodącej na północ powiatu. Pełniła funkcję rolniczego zaplecza dla Lęborka. Kisewa aż do czasów nowożytnych napędzała młyny wodne (około 1911 roku w regionie działały dwa takie młyny), a w jej dolinie występują niewielkie złoża trzeciorzędowego węgla brunatnego.
Pisownia nazwy Kębłowo ewoluowała na przestrzeni wieków: Kambelow (1402), Camelnow (1409), Camelow (1455), Kamelow (1507), Camelow (1658), Kamelow (1939).
Struktura własnościowa i rozwój
Od pradawnych czasów wieś podzielona była na 30 udziałów chłopskich, zwanych "ogrodnictwami", co potwierdza rejestr dziesięcin biskupich z 1402 roku. Niemniej, w opisie z 1437 roku mowa jest już o 60 "ogrodnictwach", które prawdopodobnie powstały w wyniku podziałów spadkowych.
3 stycznia 1455 roku książę zachodniopomorski Eryk II otrzymał od Kazimierza Jagiellończyka w powiernictwo ziemię lęborsko-bytowską, z wyłączeniem Lęborka, Kębłowa, Lubowidza, Nowej Wsi Lęborskiej i młyna foluszowego. Było to wynagrodzenie za militarne wsparcie Polski przeciwko Zakonowi w wojnie trzynastoletniej (1454-1466).
W akcie Bogusława X odnawiającym lęborski przywilej miejski z 11 maja 1507 roku zapisano: "Nadajemy też wieś Kębłowo wraz z przynależnościami, jak dawniej położoną w swych udziałach i granicach, dla użytku miasta mają oni też mieć las, zwany Czech, z wyłączeniem prawa polowania". Dzięki temu Kębłowo pozostawało własnością lęborskiej kamery aż do początku XX wieku.
Dokument z 1658 roku, przechowywany w lęborskim ewangelickim archiwum kościelnym, wskazuje, że wsie Kębłowo Nowowiejskie i Małoszyce były posiadłością lenną miasta Lęborka, nadaną przywilejem króla Polski z 1507 roku i potwierdzoną przez elektora brandenburskiego. Graniczyły z Nową Wsią Lęborską, Wilkowem Nowowiejskim, Kisewem, Kaczkowem i polami miejskimi. Rejestr z 1638 roku, również z archiwum kościelnego w Lęborku, wspomina, że te dwie wsie służyły utrzymaniu miasta "vigore antiquorum privilegiorum" (na mocy dawnych przywilejów).
W Kębłowie istniało wówczas nadal 60 ogrodnictw (zagród chłopskich). W 1793 roku Kębłowo nadal było wsią lęborskiej kamery, jednak udziały lęborskich mieszczan były już oddane w dzierżawę lub połączone w chłopskie gospodarstwa. Według Bruggemanna, w 1784 roku w Kębłowie było 4 chłopów, 4 chałupników, 1 sołtys, około 9 dymów (domów mieszkalnych) oraz nieco lasów dębowych, sosnowych i olchowych.
Około połowy XIX wieku kębłowscy chłopi uwolnili się od dziedzicznego czynszu na rzecz Lęborka poprzez jednorazową opłatę, stając się samodzielnymi posiadaczami. W 1866 roku w księgach finansowych miasta wymieniano już tylko cegielnię i stodołę (Wackerscheune), które były deficytowe i wymagały dotacji miejskiej. W wydatkach kamery z lat 1784-85 cegielnia ta, wcześniej sprzedana, już nie figuruje.
Na mocy noweli do ustawy o osadnictwie z 10 sierpnia 1904 roku, w Kębłowie rozparcelowano 154-hektarowe gospodarstwo wolnego sołtysa, tworząc z niego 10 gospodarstw rentierskich.
Na przełomie XIX i XX wieku liczba ludności Kębłowa rosła powoli: w 1875 roku wynosiła 233 mieszkańców, a w 1910 roku - 276 mieszkańców. W tym czasie funkcjonowały tu 2 karczmy (jedna w Łowczu, zwanym Górnym Kębłowem) oraz 1 szkoła. Kębłowo było wówczas gminą wiejską w wójtostwie Nowa Wieś Lęborska.
Łowcze - integralna część sołectwa
Łowcze to jedna z młodszych osad powiatu, powstała w XVIII lub XIX wieku. Przez cały okres swoich dziejów nie posiadała samodzielności komunalnej i jest administracyjnie połączona z Kębłowem Nowowiejskim. Tuż na południe od Łowcza przebiegał stary szlak handlowy Gdańsk - Szczecin.
Urocze położenie wśród morenowych wzgórz, poprzecinanych rynnami dawnych potoków, a także sąsiedztwo kontrastujących z niziną pradoliny Łeby jej wysokich, stromych zboczy północnego brzegu (wszystko to obficie porastają lasy), od dawna przyciągało mieszkańców Lęborka, szukających tu wytchnienia i spokoju. Łowcze pełniło więc funkcje rekreacyjnej osady podmiejskiej, z czym wiązało się powstanie tu karczmy, o której wzmiankuje się w latach 1912-1925, kiedy jej posiadaczem był Edward Schwinke. Niemiecka nazwa tej miejscowości brzmiała "Jägerhof".
Charakterystyka przyrodnicza i atrakcje
W Kębłowie Nowowiejskim nie ma wielu ciekawych obiektów przyrodniczych, jednak uwagę zwraca głaz narzutowy w wąwozie leśnym, około 2 km na zachód od Łowcza. Jego wymiary to: długość 5,65 m, szerokość 4,75 m, wysokość 2,43 m. Jest to jeden z największych głazów polodowcowych w powiecie lęborskim.
W miejscowości można zobaczyć nieliczne zabudowania o konstrukcji szachulcowej wypełnionej cegłą (tzw. pruski mur) z końca XIX wieku.
Głazy narzutowe w Łowczu i okolicy
Na terenie Łowcza znajduje się kolejny polodowcowy głaz narzutowy, położony około 50 m na wschód od skraju lasu, w wąwozie leśnym, który biegnie drogą z Łowcza ku Nowej Wsi Lęborskiej. Jest on zlokalizowany około 2,3 km na wschód od Nowej Wsi Lęborskiej i około 1,2 km na zachód od Łowcza, u podnóża południowego stoku wąwozu. Głaz jest częściowo pokryty mchami i porostami, a jego wymiary to: długość na osi wschód - zachód 5,65 m, wysokość nad powierzchnią ziemi od strony północnej - 2,43 m, szerokość na osi północ - południe 4,75 m, obwód 16,25 m. Jest to jeden z największych głazów narzutowych regionu, na jego powierzchni widnieją otwory strzelnicze - ślady po poniechanych próbach rozbicia.
"Świątynia" i "Ambona"
Około 3 km na wschód od Nowej Wsi Lęborskiej, około 2,5 km na południe od Kębłowa Nowowiejskiego oraz około 2,5 km na północny wschód od Lęborka, gdzie od wschodu przylega las z Szerokim Kamieniem, znajduje się morenowa wyniosłość zwana Krzywą Górą lub Templem (Świątynią). Nazwa "Świątynia" mogła powstać w związku z niezliczoną ilością napotykanych tu niegdyś kamiennych płyt grobów skrzynkowych z miejscowego cmentarzyska kultury pomorskiej (VII-II wiek p.n.e.), które były rozbijane na tłuczeń drogowy do budowy drogi z Nowej Wsi Lęborskiej do Żelazna w latach 1872-1882. Tak wielka ilość głazów pochówkowych zrodziła wśród ludności domniemanie o istnieniu w tym miejscu świątyni (tempel).
Miejsce to nazwano również "Amboną", co zapewne pozostaje w związku zarówno z nazwą "świątyni", jak i rozciągającym się stąd pięknym widokiem. Walory widokowe, las na wale morenowym, a w nim wyerodowany, uroczy dukt z Szerokim Kamieniem, przyciągają latem wielu szukających wytchnienia wędrowców, w tym liczne wycieczki młodzieży szkolnej i kolonijnej. W okresie międzywojennym, z wysokości "Ambony" startowały szybowce, latające ponad pradolinę Łeby, choć bez większych sukcesów.
Nie jest wykluczone, iż w dawnych, przedchrześcijańskich czasach ogromny Szeroki Kamień był miejscem kultowym w sąsiedztwie cmentarzyska ludzi sprzed naszej ery. I później ten piękny blok eratyczny odgrywał zapewne dużą rolę w kulturze ludowej, skoro wiążą się z nim trzy do dziś znane legendy rodzimych mieszkańców.
Niedaleko mieści się uprzemysłowiona kopalnia piasku, wcinająca się głęboką wyrwą w morenową wyniosłość. Wydobywany z niej żwir i piasek jest częściowo na miejscu mieszany z asfaltem, służąc do ulepszania nawierzchni dróg oraz do budowy domów. Zamiłowany przyrodnik mógłby tu znaleźć skamieliny dawnych zwierząt i roślin oraz dostrzec warstwy skalne świadczące o kształtowaniu się powierzchni ziemi lęborskiej w epoce lodowcowej.
Legendy związane z Szerokim Kamieniem
W wąwozie leśnym, przy dukcie, około 40 m na wschód od zachodniej lizjery lasu, między Łowczem (zwanym też Górnym Kębłowem) a Kębłowem Nowowiejskim znajduje się wielki głaz narzutowy, liczący około 400 milionów lat. Został on przywleczony ze Skandynawii przez lodowiec, ma około 5 m długości, około 4 m szerokości i jest wyniesiony około 2,5 m ponad otoczenie. O tym głazie, nazywanym "Szerokim Kamieniem", miejscowa ludność usnuła trzy legendy:
- Pierwsza mówi, iż przybywający z północy olbrzymi stolem poczuł w pewnej chwili uciskającą go w bucie drobinę piasku, którą tu właśnie wysypał. Owa drobiną miał być wspomniany głaz.
- Druga opowiada o księżniczce, która czuwa przy skarbie zakopanym pod głazem i oczekuje wybawienia. Podobno co sto lat rodzi się człowiek mogący go odczarować, a może to być jedynie młodzieniec urodzony w niedzielę, gdy znajdzie się tu podczas nocy sobótkowej (świętojańskiej). Ów weźmie księżniczkę i skarb oraz sam zostanie szczęśliwym księciem.
- Trzecia wieść informuje, iż pod Szerokim Kamieniem mieści się zaklęty, zapadły zamek i także tylko raz na sto lat pojawić się może osoba mogąca wybawić go od następstw zaklęcia. Ma to nastąpić również podczas sobótkowej północy, gdy przybędzie tam ktoś z czarowną, leszczynową różdżką. Sprawca odklęcia posiądzie zamek i królestwo.
Toruńskie pierniki - legenda
Wydarzenia i działania służb ratowniczych w Kębłowie Nowowiejskim
Mieszkańcy Kębłowa Nowowiejskiego, podobnie jak innych miejscowości, mogą liczyć na wsparcie służb ratowniczych w sytuacjach kryzysowych. Przykładem takiej interwencji jest pożar, który miał miejsce w miejscowości.
19 października 2020 roku, o godzinie 15:14, do stanowiska kierowania komendanta powiatowego w Lęborku wpłynęło zgłoszenie o pożarze mieszkania w miejscowości Kębłowo (gm. Nowa Wieś Lęborska). Po dojeździe na miejsce zdarzenia stwierdzono, że pali się poddasze w budynku wielorodzinnym. W budynku przebywało 8 osób, które samodzielnie opuściły swoje mieszkania przed przybyciem zastępów ochrony przeciwpożarowej.
Działania straży pożarnej polegały na przeszukaniu wszystkich pomieszczeń budynku, zlokalizowaniu i ugaszeniu pożaru. W wyniku pożaru zniszczona została drewniana konstrukcja dachu, pokrycie dachowe oraz wyposażenie mieszkania. Z pomieszczenia kuchennego, po wstępnym schłodzeniu, wyniesiono butlę z gazem propan-butan. Uszkodzony dach budynku został zabezpieczony plandekami przy wsparciu władz gminnych. W budynku mieszkało 5 rodzin, które ze względu na zniszczenia nie mogły wrócić do swoich mieszkań.
W działaniach ratowniczych brało udział osiem zastępów straży pożarnej z:
- KP PSP Lębork
- OSP Nowa Wieś Lęborska
- OSP Łebień
- OSP Krępa Kaszubska
- OSP Lębork
Opracowaniem powyższego zdarzenia zajmował się kpt. K. K. To wydarzenie pokazało solidarność społeczności lokalnej, gdzie wszyscy starali się pomóc rodzinie z czwórką dzieci, która w pożarze straciła dom i dorobek życia. Ruszyła zrzutka na ich rzecz.
tags: #keblowo #nowowiejskie #osp