Zamek Książ, jeden z najważniejszych zabytków Dolnego Śląska i trzeci co do wielkości zamek w Polsce, był wielokrotnie zagrożony przez pożary. Szczególnie dramatyczne wydarzenia miały miejsce 10 grudnia 2014 roku, kiedy to ogromny pożar dachu zagroził całej zabytkowej budowli. Po kilkudziesięciu godzinach akcji gaśniczej udało się uniknąć całkowitego zniszczenia, jednak straty były znaczące.
Pożar z 10 grudnia 2014 roku
10 grudnia 2014 roku, około godziny 13:48, system alarmowy Zamku Książ poinformował o pożarze. Płomienie objęły dach obiektu, rozprzestrzeniając się błyskawicznie. Istniało ogromne zagrożenie dla całego zabytku, usytuowanego na wzgórzu i otoczonego lasem oraz fosą, co utrudniało akcję gaśniczą.
W akcji gaśniczej brało udział ponad dwadzieścia zastępów straży pożarnej, w tym dodatkowe siły ściągnięte z sąsiednich powiatów oraz z Wrocławia. Łącznie walczyło z żywiołem około 93 strażaków. Akcja była bardzo skomplikowana ze względu na charakter obiektu, silny wiatr oraz trudne warunki terenowe. Płomienie ogarnęły górne partie zamku, w tym dach i najwyższą kondygnację. Spłonęło około 500-600 metrów kwadratowych dachu, a także poddasze. Mimo trudności, strażakom udało się opanować ogień po kilku godzinach, a dogaszanie trwało kolejne kilkadziesiąt godzin.
Na szczęście, dzięki szybkiej ewakuacji, nikt nie ucierpiał. Muzealia i cenne elementy historyczne znajdujące się w pomieszczeniach pod dachem nie były zagrożone. W akcji ratunkowej uczestniczyli również pracownicy spółki zarządzającej zamkiem, jej prezes oraz prezydent miasta.
Przyczyny pożaru i odpowiedzialność
Wstępne ustalenia straży pożarnej wskazywały, że przyczyną pożaru mogły być prace budowlane prowadzone na poddaszu. Robotnicy układali papę termozgrzewalną, co mogło doprowadzić do zaprószenia ognia. Kilka dni po zdarzeniu, zarzuty nieumyślnego spowodowania pożaru postawiono właścicielowi firmy remontowej oraz jego pracownikowi. Jeden z nich, nieposiadający odpowiedniego przeszkolenia, nieumiejętnie posługiwał się palnikiem gazowym.
Obaj oskarżeni przyznali się do winy. Złożyli wniosek o dobrowolne poddanie się karze, którą ustalono w porozumieniu z prokuratorem. Groziła im kara do 5 lat więzienia, jednak w przypadku zgody sądu, mieli otrzymać wyroki w zawieszeniu oraz karę grzywny po 2 tysiące złotych każdy. Śledczy sprawdzali również, czy na Zamku Książ nie doszło do samowoli budowlanej.
Według niektórych relacji, pożar został spowodowany przez niezachowanie szczególnej ostrożności przy układaniu papy. Adam K. i Jarosław K. złożyli wyjaśnienia w tej sprawie.
Historia Zamku Książ
Zamek Książ został wybudowany w latach 1288-1292 przez księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I Surowego. W kolejnych wiekach był rozbudowywany przez jego potomków oraz władców czeskich. W ręce rodziny Hobergów/Hochbergów trafił pod koniec XV wieku i pozostał w ich posiadaniu przez około 400 lat.
W XVIII wieku zamek został przebudowany w stylu barokowym, który w dużej mierze zachował się do dziś. W czasie II wojny światowej obiekt przejął niemiecki państwo i przystosowano go na jedną z kwater Hitlera, budując pod nim m.in. podziemny schron. W 1945 roku zamek zdewastowali żołnierze Armii Czerwonej. Po wojnie, w latach 50., obiekt zabezpieczono, a od 1971 roku rozpoczął się jego remont i udostępnianie turystom.
Inne incydenty pożarowe w Zamku Książ i okolicach
W historii Zamku Książ miały miejsce również inne zdarzenia związane z ogniem. 30 października 1998 roku doszło do pożaru w Stadzie Ogierów Książ. Pracownicy stada uratowali konie przed śmiercią w płomieniach, dzięki spokojowi zwierząt rasy śląskiej. Akcja gaśnicza była utrudniona z powodu problemów z zaopatrzeniem w wodę i braku doświadczenia strażaków w gaszeniu tego typu obiektów. Śledztwo wykazało, że przyczyną pożaru było podpalenie, jednak nikomu nie udowodniono winy.
12 stycznia 2022 roku na terenie Zamku Książ doszło do kolejnego incydentu. Zapalił się styropian w tunelu technologicznym. Monitoring zarejestrował podpalaczy. Na szczęście nikomu nic się nie stało, a straty materialne były niewielkie.
Wspomniane pożary w Zamku Książ wpisują się w szerszy problem niszczenia cennych obiektów na Dolnym Śląsku, takich jak dąb Bartek czy zamek Kliczków. Często wynika to z braku dbałości o konserwację, instalacje elektryczne, szczelność dachów oraz z podpaleń pustostanów.
Tajemnica Zamku Książ. Dlaczego mapa Riese nigdy nie istniała?
Pomimo trudnych doświadczeń z pożarami, Zamek Książ jest stale remontowany i zabezpieczany. Odbudowana po zniszczeniach część zamku oraz zainstalowane nowoczesne systemy ostrzegania przeciwpożarowego świadczą o dbałości o zachowanie tego cennego zabytku dla przyszłych pokoleń. Sukces w opanowaniu ognia w 2014 roku był dowodem na prawidłowe podejście do zabezpieczenia obiektu, w tym zastosowanie zaimpregnowanej więźby dachowej i sprawnego systemu alarmowego.