Ospa wietrzna, choć często kojarzona z łagodną chorobą wieku dziecięcego, może stanowić poważne zagrożenie dla dorosłych, prowadząc do groźnych powikłań. Skuteczną metodą zapobiegania zachorowaniu lub złagodzenia jego przebiegu jest szczepienie ochronne. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej zasadom szczepienia przeciwko ospie wietrznej, wskazaniom, przeciwwskazaniom oraz korzyściom płynącym z profilaktyki.
Ospa wietrzna - choroba nie tylko dla dzieci
Ospa wietrzna to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster virus - VZV). U dzieci zazwyczaj przebiega łagodnie, jednak u osób dorosłych może przybrać ciężką postać, prowadząc do powikłań takich jak zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a nawet powikłania neurologiczne. Zakażenie wirusem u nieuodpornionej osoby dorosłej może być bardzo niebezpieczne, a w skrajnych przypadkach nawet śmiertelne, szczególnie dla osób z obniżoną odpornością. Kobiety w ciąży, które nie przeszły ospy wietrznej, również znajdują się w grupie ryzyka - infekcja w tym okresie może stanowić zagrożenie dla płodu.
Wirus VZV pozostaje w organizmie w stanie utajonym po przebyciu ospy wietrznej i może w późniejszym wieku reaktywować się, prowadząc do rozwoju półpaśca. Półpasiec, choć wywoływany przez ten sam wirus, jest inną jednostką chorobową, charakteryzującą się bolesną wysypką, zwykle ograniczoną do jednej strony ciała. Szczepienie przeciwko ospie wietrznej może zmniejszyć ryzyko wystąpienia półpaśca w przyszłości.
Kiedy i dlaczego warto się zaszczepić przeciwko ospie wietrznej?
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest zalecane zarówno dzieciom, jak i dorosłym, którzy nie przechorowali ospy i nie byli wcześniej zaszczepieni. Szczególnie wskazane jest ono dla:
- Osób, które w przeszłości nie chorowały na ospę wietrzną i nie były zaszczepione.
- Pracowników ochrony zdrowia oraz innych osób narażonych na kontakt z wirusem.
- Kobiet planujących ciążę, które nie chorowały na ospę wietrzną.
- Osób z obniżoną odpornością lub przyjmujących leki immunosupresyjne (po konsultacji z lekarzem).
- Dzieci uczęszczających do żłobków i przedszkoli.
W przypadku wątpliwości co do przebytej choroby, najlepszą metodą jest sprawdzenie poziomu przeciwciał przeciw ospie wietrznej. Jeśli wynik jest ujemny lub poniżej wartości ochronnej, zaleca się szczepienie.
Schemat szczepienia
Aby uzyskać pełną i długotrwałą ochronę, zaleca się podanie dwóch dawek szczepionki przeciw ospie wietrznej. Optymalny odstęp między dawkami wynosi od 6 tygodni do 3 miesięcy. W wyjątkowych sytuacjach, zwłaszcza u dzieci, dopuszczalny jest odstęp 4 tygodni, choć rekomendowany jest dłuższy okres dla lepszej odpowiedzi immunologicznej.
Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest szczepionką żywą, zawierającą osłabiony (atenuowany) szczep wirusa. Nie przenosi się ona na osoby z bliskiego otoczenia.
Bezpieczeństwo i skuteczność szczepienia
Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest uznawana za bezpieczną i dobrze tolerowaną. Jak w przypadku większości szczepień, mogą wystąpić łagodne, najczęściej miejscowe działania niepożądane, takie jak zaczerwienienie, ból czy obrzęk w miejscu podania. Są one zazwyczaj krótkotrwałe i ustępują samoistnie.
Długoterminowe badania potwierdzają wysoką skuteczność szczepienia. Po zastosowaniu pełnego, dwudawkowego schematu, odporność utrzymuje się przez wiele lat, a nawet dekady. Szczepienie znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania, a w przypadku wystąpienia infekcji - łagodzi jej przebieg i zapobiega ciężkim powikłaniom. Dane z krajów stosujących powszechne szczepienia wskazują, że ponad 90% zaszczepionych osób uniknie zachorowania, a 90-100% uniknie ciężkiego przebiegu choroby i powikłań.
Kiedy szczepienie nie jest zalecane?
Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest szczepionką żywą i nie powinna być podawana kobietom w ciąży. Osoby z ciężkimi reakcjami alergicznymi na składniki szczepionki również powinny unikać szczepienia. W przypadku przeziębienia lub łagodnej infekcji, szczepienie zazwyczaj można odroczyć do czasu poprawy stanu zdrowia.
Ospa wietrzna a szczepienie obowiązkowe
W Polsce szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest zalecane, ale co do zasady odpłatne. Bezpłatnie przysługuje ono w określonych sytuacjach, np. u dzieci uczęszczających do żłobków lub placówek opiekuńczych, a także u dzieci z grup ryzyka. Niestety, system nadzoru nad realizacją tego typu szczepień nie jest w pełni egzekwowalny, co sprawia, że w praktyce szczepienie to jest dostępne głównie dla chętnych.
Lekarze postulują zmianę podejścia Ministerstwa Zdrowia i wprowadzenie szczepienia przeciwko ospie wietrznej jako obowiązkowego, szczególnie dla dzieci w wieku od 1 do 3 lat, niezależnie od uczęszczania do placówek opiekuńczych.
Wyjaśnienie szczepionki przeciwko ospie wietrznej
Szczepienia przeciwko ospie prawdziwej a ospa małpia
Należy odróżnić ospę wietrzną od ospy prawdziwej i ospy małpiej. Ospa wietrzna i półpasiec wywoływane są przez wirus VZV. Ospa prawdziwa (czarna ospa) to choroba, która została zwalczona dzięki powszechnym szczepieniom, zakończonym w Polsce na przełomie lat 1979 i 1980. Ospa małpia, wywoływana przez wirusa z rodziny Poxviridae, jest spokrewniona z ospą prawdziwą, a szczepionka przeciw ospie prawdziwej zapewnia około 85% ochrony przed ospą małpią. Szczepienie przeciwko ospie wietrznej nie chroni jednak przed ospą małpią, ponieważ są to choroby wywoływane przez zupełnie inne wirusy.
Podsumowanie
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej stanowi bezpieczną i skuteczną formę profilaktyki, chroniącą przed zachorowaniem i jego potencjalnie groźnymi powikłaniami. Zalecane jest zarówno dzieciom, jak i dorosłym, zwłaszcza tym, którzy nie przechorowali ospy wietrznej. Choć w Polsce szczepienie to jest obecnie zalecane, a nie obowiązkowe, jego korzyści zdrowotne są nieocenione, a długoterminowa ochrona, jaką zapewnia, jest kluczowa dla utrzymania zdrowia w populacji.