Pytanie o to, kto - strażak czy policjant - powinien kierować ruchem drogowym podczas akcji ratowniczej, jest przedmiotem częstych dyskusji i bywa źródłem nieporozumień. Regulacje prawne w tej kwestii są szczegółowe, jednak ich interpretacja i zastosowanie w praktyce nastręcza wielu wyzwań. Celem niniejszego artykułu jest wyjaśnienie kompetencji obu służb w zakresie zarządzania ruchem na miejscu zdarzeń, bazując na obowiązujących przepisach i doświadczeniach operacyjnych.
Podstawy Prawne Kierowania Ruchem
Kluczowe regulacje dotyczące uprawnień do wydawania poleceń uczestnikom ruchu drogowego znajdują się w Ustawie Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z nią, zarówno strażacy Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), posiadają określone uprawnienia w tym zakresie.
Uprawnienia Strażaków do Wydawania Poleceń w Ruchu Drogowym
Artykuł 6 ust. 1 Ustawy Prawo o ruchu drogowym precyzuje, kto może dawać polecenia lub sygnały uczestnikowi ruchu. Wśród uprawnionych wymienia się:
- 9) strażak Państwowej Straży Pożarnej podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem akcji ratowniczej;
- 10) członek ochotniczej straży pożarnej podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem akcji ratowniczej.
Istotne jest, że ustęp 3a tego artykułu, mówiący o obowiązku ukończenia szkolenia organizowanego przez wojewódzki ośrodek ruchu drogowego (WORD), dotyczy tylko osób wymienionych w punktach 4-8 oraz ust. 4 pkt 2. Oznacza to, że strażacy Państwowej Straży Pożarnej i członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej są zwolnieni z wymogu odbycia szkolenia w WORD w celu uzyskania uprawnień do kierowania ruchem. Ich szkolenie w tym zakresie odbywa się w szkołach i ośrodkach szkolenia Państwowej Straży Pożarnej, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie kierowania ruchem drogowym. Rozporządzenie to, weszło w życie z dniem 24 lipca 2008 r. i wprowadziło istotną zmianę, dając możliwość kierowania ruchem drogowym również członkom ochotniczych straży pożarnych podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem akcji ratowniczej.
Uprawnienia strażaków, nabyte w ramach szkoleń PSP, obejmują zazwyczaj możliwość chwilowego zatrzymania ruchu, chwilowego otwarcia ruchu oraz organizowania ruchu wahadłowego. Uprawnienia te są wydawane przez Wojewódzką Komendę PSP i są ważne przez 24 miesiące, po czym podlegają ponownemu podbiciu.
Zobacz jak reagować na sygnały policjanta ręcznie kierującego ruchem
Rola Kierującego Działaniami Ratowniczymi (KDR)
Na miejscu każdego zdarzenia dowodzi Kierujący Działaniami Ratowniczymi (KDR), posiadając uprawnienia i możliwości techniczne do kreowania przebiegu akcji. KDR jest odpowiedzialny za podejmowanie decyzji o działaniach ratowniczych, w tym również tych związanych z organizacją ruchu. KDR ma prawo do zablokowania drogi przy użyciu pachołków bądź innych dozwolonych metod, powiadamiając jednocześnie odpowiednie służby (P/MSK) o potrzebie zadysponowania patrolu Policji/Straży Miejskiej w celu pokierowania ruchem lub zorganizowania objazdów.
Warto rozróżnić zablokowanie ruchu od kierowania ruchem. Zablokowanie ruchu, czyli całkowite wyłączenie odcinka drogi z użytkowania, nie wymaga specjalistycznego kursu, a jedynie decyzji KDR. Natomiast kierowanie ruchem, polegające na zarządzaniu jego przepływem, wymaga posiadania odpowiednich uprawnień i wiedzy.
W praktyce, najczęściej stosowany schemat działania przy wypadkach obejmuje dojazd, ustawienie auta w poprzek (zablokowanie drogi), rozpoznanie, a następnie decyzję o dalszej blokadzie (jeśli jest to konieczne) lub puszczeniu ruchu. Jeśli droga jest prosta, z dobrą widocznością, kierowcy często muszą radzić sobie sami, ustępując pierwszeństwa. Jeśli jednak jest to łuk drogi, występuje słaba widoczność lub inne utrudnienia, stawiane są osoby do kierowania ruchem. Często, jeśli drogówka pojawi się na miejscu, dostają informację, co mają robić, a strażacy koncentrują się na swoich podstawowych zadaniach.
Praktyka i Wyzwania w Kierowaniu Ruchem
Mimo jasno określonych przepisów, w praktyce często pojawiają się rozbieżności. Wiele jednostek OSP boryka się z brakiem przeszkolonych osób do kierowania ruchem. Zdarza się, że policjanci, choć obecni na miejscu, nie angażują się w kierowanie ruchem, co zmusza strażaków do podejmowania tych działań, często bez formalnych uprawnień. Takie sytuacje niosą ze sobą ryzyko odpowiedzialności prawnej dla strażaków, jeśli dojdzie do wypadku wskutek niezastosowania się kierowcy do ich poleceń, a okaże się, że nie posiadali oni wymaganych uprawnień.
Kierujący ruchem musi być odpowiednio oznaczony: kamizelka odblaskowa koloru pomarańczowego z wyraźnym napisem "KIEROWANIE RUCHEM" (najlepiej z przodu i z tyłu), a także powinien być wyposażony w tarczę do zatrzymywania pojazdów i pałkę świetlną/latarkę z nakładką. Jasne znaki dawane kierującym są kluczowe. W przypadku braku posłuchu ze strony kierowcy, należy spisać numer rejestracyjny pojazdu i wezwać policję.
W wielu powiatach obserwowano sytuacje, gdzie straż pomagała Policji kierować ruchem, jednak funkcjonariusze Policji zaczęli to wykorzystywać, zrzucając obowiązki kierowania ruchem całkowicie na strażaków. W rezultacie, w wielu miejscach strażacy preferują zamykanie drogi do czasu przybycia Policji, koncentrując się na swoich podstawowych zadaniach ratowniczych.
Definicja zagrożenia jest bardzo płynna i dość dowolnie interpretowana, a KDR, bazując na swojej ocenie i możliwościach technicznych, podejmuje decyzje o sposobie likwidacji zagrożenia. Może to być zarówno aktywne kierowanie ruchem, jak i zamknięcie drogi i oczekiwanie na przybycie odpowiednich służb.
Wnioski i Perspektywy
Kwestia kierowania ruchem na miejscu zdarzeń jest złożona i wymaga ciągłej współpracy oraz jasnych ustaleń między Państwową Strażą Pożarną, Ochotniczą Strażą Pożarną a Policją. Prawne uprawnienia strażaków do wydawania poleceń w ruchu drogowym są bezsprzeczne, jednak w praktyce napotykają na trudności związane z dostępnością szkoleń, wyposażeniem i współpracą między służbami. Ważnym postulatem jest zapewnienie bezpłatnych i łatwo dostępnych szkoleń dla strażaków, a także wypracowanie na szczeblu powiatowym porozumień dotyczących podziału obowiązków w oparciu o obowiązujące przepisy. Dzięki temu możliwe będzie zwiększenie bezpieczeństwa na drogach podczas akcji ratowniczych oraz efektywniejsze wykorzystanie zasobów obu służb.