Pożar lasu to jedna z najgroźniejszych klęsk żywiołowych, która co roku dotyka tereny leśne na całym świecie. W Polsce największe nasilenie pożarów na terenach leśnych obserwuje się w okresie wiosennym oraz u schyłku okresu wakacyjnego. Groźne pożary występują zwłaszcza podczas długich okresów bez opadów deszczu, z wysokimi temperaturami powietrza i silnymi podmuchami wiatrów. Wiosną, gdy warstwa suchych liści na dnie lasu potrafi sięgać do wysokości kolan, również należy zachować szczególną czujność.
Aktualne Zagrożenie Pożarowe w Lasach
W całym kraju obowiązuje duże zagrożenie pożarowe w lasach. Oznacza to, że ściółka jest bardzo sucha i podatna na najmniejsze źródło ognia, które może wywołać pożar. Rzecznik prasowy Państwowej Straży Pożarnej st. bryg. Karol Kierzkowski poinformował, że większość stacji pomiarowych Instytutu Badawczego Leśnictwa wskazuje, iż ściółka sosnowa ma wilgotność poniżej 10 proc. W związku z tym Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB) wysyła alerty do osób przebywających na terenie części województw, podkreślając duże zagrożenie pożarowe w lasach i apelując: "Nie używaj ognia w lesie i jego sąsiedztwie".
Przykłady Interwencji Straży Pożarnej
W obliczu podwyższonego ryzyka pożarowego, strażacy są regularnie wzywani do akcji. Hajnowscy strażacy zostali wezwani do pożaru lasu w okolicach miejscowości Jelonka i Kleszczele w powiecie hajnowskim (Podlaskie). Pożar ten został zlokalizowany, a w jego dogaszaniu uczestniczyło 130 strażaków i 30 samochodów. Do akcji zadysponowano również śmigłowiec Black Hawk z Policji oraz dwie bambi bucket z JRG-7 z Warszawy. Inne pożary, jak ten w miejscowości Snochowice w pow. kieleckim (woj. świętokrzyskie) oraz w Zaborskim Parku Krajobrazowym w pow. chojnickim (woj. pomorskie) na powierzchni 1 ha, również wymagały intensywnych działań gaśniczych.
W leśnictwie Czerniakowa Buda pod Cewkowem (Nadleśnictwo Bolewice, Leśnictwo Szklarka oddział 550b), 30 kwietnia, ogień błyskawicznie opanował około 1 ha lasu. Podczas tej akcji ratowniczej kluczowe okazało się wykorzystanie drona, co pozwoliło na precyzyjne monitorowanie sytuacji z powietrza w czasie rzeczywistym. W gaszenie pożaru zaangażowane były liczne siły i środki, w tym zastępy z JRG Lubaczów, OSP KSRG Stary Dzików, OSP KSRG Stare Oleszyce oraz OSP Ułazów, wspierane przez policję i pracowników nadleśnictwa Oleszyce. Nadleśnictwo zadysponowało również 2 samoloty gaśnicze typu "Dromader", które dokonały łącznie 4 zrzutów wody.W Chlewiskach, w kierunku Woli Zagrodniej, 23 kwietnia, ogień objął około 5 hektarów poszycia. W gaszeniu uczestniczyło 8 zastępów strażaków z Państwowej Straży Pożarnej w Szydłowcu oraz Ochotniczych Straży Pożarnych z Chlewisk, Skłobów, Broniowa, Budek i Majdowa. Był to kolejny pożar w tej okolicy, co może wskazywać na działania podpalacza lub podpalaczy.
Ogromny Pożar Lasów Osuchy 2026
Przyczyny Powstawania Pożarów Lasów
Najczęściej do pożaru lasu dochodzi w wyniku działalności ludzkiej, zamierzonej bądź niezamierzonej. Jest to w szczególności nieostrożne obchodzenie się z ogniem i obiektami żarzącymi zarówno przez osoby dorosłe, jak i osoby nieletnie. Zaniedbania, takie jak pozostawienie niedopałka papierosa, niedogaszone ognisko w miejscu do tego nieprzeznaczonym, czy wypalanie roślinności w sąsiedztwie lasów, są głównymi sprawcami. Niemal 40 proc. przypadków spośród wszystkich pożarów lasu kwalifikowane jest jako różnie motywowane podpalenie. Zagrożenie pożarowe lasów jest związane z nagminnym naruszaniem przepisów przeciwpożarowych, a przede wszystkim z używaniem ognia otwartego w lasach, to jest paleniem papierosów, ognisk, użytkowaniem grilli, w miejscach do tego nieprzeznaczonych, zwłaszcza przez osoby korzystające z letniego wypoczynku oraz zbierające owoce runa leśnego.
W warunkach naturalnych jedyną przyczyną pożarów w lasach są wyładowania atmosferyczne, które stanowią nawet do 5 proc. przypadków zaistniałych pożarów.
Czynniki Sprzyjające Rozwojowi Pożarów
Podatność lasów na pożar zależy przede wszystkim od warunków pogodowych. Wpływają one na wilgotność ściółki, której spadek poniżej 28% znacznie zwiększa podatność na zapalenie. Zagrożenie wyraźnie wzrasta w okresie wczesnej wiosny, kiedy po zniknięciu śniegu odsłania się sucha, ubiegłoroczna roślinność leśnego poszycia, a świeże trawy i liście roślin jeszcze jej nie pokrywają. Wzrasta także w miesiącach letnich, kiedy wysokie temperatury powietrza wysuszają ściółkę, powodując jej bardzo niską wilgotność.
Na rozwój pożaru najbardziej narażone są lasy iglaste, skupiające sosny, świerki, jodły i modrzewie. Drzewa iglaste zawierają znacznie więcej palnej żywicy, a poszycia lasów iglastych pokryte są dużą ilością palnych igieł i szyszek. Nie bez znaczenia jest również wiek drzew. Pożar znacznie szybciej ogarnie młode drzewostany, szczególnie zagajniki.
Rodzaje Pożarów Lasów i Metody Gaszenia
Pożary lasów mają różny charakter, który wynika z warunków atmosferycznych, pory roku, rodzaju drzewostanu i poszycia leśnego, możliwości zauważenia pożaru i sprawnego zaalarmowania straży, czy jakości dróg dojazdowych. Możemy je podzielić na kilka typów.
Pożary Przyziemne
Do pożarów przyziemnych zaliczamy pożary podpowierzchniowe, pożary pokrywy gleby oraz pożary upraw, podszytów i podrostów. Ogień, w przypadku pożarów przyziemia, nie jest wysoki, osiąga zazwyczaj wysokość od kilku centymetrów do 2 metrów. Rozprzestrzenia się we wszystkich kierunkach, z tym że czoło pożaru przesuwa się najszybciej w kierunku wiatru, przyjmując kształt elipsy. Zazwyczaj intensywność rozwoju wynosi od 1 do 5 m/min, choć w sprzyjających warunkach zdarza się, że osiąga prędkość 15 m/min.
Gaszenie Pożarów Podpowierzchniowych
Pożary podpowierzchniowe rozwijają się w miarę wolno, jednak ich gaszenie może być kłopotliwe, szczególnie gdy pali się podłoże torfowe na sporej głębokości. Dotarcie ze środkiem gaśniczym do tlących się pokładów jest wówczas niełatwe. Najskuteczniejszą metodą jest otaczanie palących się obszarów wykopem sięgającym poniżej palnego złoża lub do warstwy wody podskórnej. Jeśli wykonanie wykopów jest niemożliwe, należy wprowadzić stały nadzór, by gasić powstające na powierzchni gleby ogniska zewnętrzne.
Gaszenie Pokrywy Gleby
Nierzadko w starym, rzadkim lesie, gdzie brak podrostów i podszytów, a glebę pokrywa jedynie warstwa suchych igieł, liści i szyszek, płonie pokrywa gleby. Działania ratownicze są w takich przypadkach stosunkowo proste. Należy wówczas, wykorzystując natarcie frontalne, zatrzymać wodą ogień na głównym kierunku rozwoju, a następnie przechodzić do gaszenia na całym obwodzie. Można również, jeśli pozwala na to posiadany sprzęt, wykonać dwu- lub trzymetrowy pas izolacyjny poprzez przeoranie gleby lub położenie warstwy piany. Ogniska pożaru mogą być także zasypywane ziemią.
Gaszenie Podrostów i Podszytów
Pożary podszytów i podrostów rozwijają się znacznie szybciej niż ogień na pokrywie gleby i mogą przekształcić się w pożar drzewostanu. Walka z nimi wymaga zatem szybszego działania i dużej czujności. Małe powierzchnie można gasić prądami wody, a nawet przy użyciu tradycyjnych narzędzi, takich jak łopaty. Płonącą powierzchnię można okopywać, zasypując ogniska ziemią, a ogień na podrostach tłumić przy wykorzystaniu gałęzi. Większe powierzchnie wymagają skuteczniejszych działań. Za pomocą pługów można wykonać bruzdy izolacyjne przed frontem lub wokół pożaru. Do odizolowania płonącej powierzchni od zagrożonych partii lasu wykorzystuje się także pianę gaśniczą. Prądy gaśnicze należy wprowadzać od strony frontu pożaru, a następnie okrążać płonącą część lasu, tworząc ruchome stanowiska gaśnicze. Przy intensywnym rozwoju można wykorzystać działka zamontowane na samochodach. Do gaszenia dużych powierzchni podszytu często kieruje się samoloty i śmigłowce.
Pożary Całkowite Drzewostanu (Wierzchołkowe)
Pożary drzewostanów obejmują duże przestrzenie, kiedy ogień, spalając igliwie, ściółkę i podrosty, obejmuje korony drzew. Walka z nimi jest bardzo trudna, ponieważ wejście ze sprzętem gaśniczym i pomocniczym do frontu pożaru przesuwającego się wśród drzew jest niemożliwe. W takim przypadku następuje całkowite zniszczenie lasu. Intensywność rozwoju wzrasta, mogąc wahać się w granicach 40-400 m/min. Bardzo szybki rozwój pożaru wierzchołkowego sprawia, iż działania ratownicze są bardzo trudne i niebezpieczne, zwłaszcza ze względu na zjawisko gwałtownego wypalania olejków eterycznych. Olejki te, gromadząc się w strefie pożaru w groźnych ilościach, powodują wybuchy, które rozrzucają w dużym promieniu płonące głownie, iskry i tworzą nowe zarzewia pożaru.
Do stawienia oporu pożarowi wykorzystuje się naturalne przerwy na drodze rozwoju ognia, takie jak leśne drogi, rzeki czy przecinki. Naturalne przerwy, zanim dojdzie do nich front pożaru, należy oczyszczać i poszerzać. Tam, gdzie przerw naturalnych nie ma, trzeba wykonać przerwy sztuczne w odpowiedniej odległości (średnio 200-250 m) od czoła ognia, wycinając lub przewracając drzewa w stronę ognia. Szerokość przerwy nie powinna być mniejsza od wysokości drzew, a w sztucznej przerwie należy wykonać pas izolacyjny gleby zmineralizowanej o szerokości nie mniejszej niż 1 m. W przypadku braku odpowiedniego sprzętu (pił spalinowych, pługów, spychaczy) można próbować wykonać przerwę sztuczną za pomocą piany gaśniczej, pokrywając korony drzew od frontu pożaru, a z drugiej strony pokrywając pianą pas poszycia leśnego o szerokości nie mniejszej niż 5 metrów.
Natarcie wodą na pożar całkowity drzewostanu musi być bardzo intensywne. Trzeba użyć jak największej ilości sił i środków, działając nieprzerwanie prądami wody jednocześnie na korony drzew i poszycia leśnego. Wskazane jest tworzenie ruchomych stanowisk naziemnych oraz wykorzystywanie działek samochodowych. Z uwagi na duże rozmiary tego typu pożarów kluczowa jest prawidłowa organizacja łączności na miejscu akcji, aby stworzyć możliwość natychmiastowego wycofania strażaków z zagrożonej strefy. W przypadku dużych pożarów całego drzewostanu działania ratowniczo-gaśnicze wspierane są przez samoloty i śmigłowce. Po zlokalizowaniu pożaru, stanowiska gaśnicze na samochodach zastępuje się naziemnymi, co ułatwia dogaszanie małych ognisk.
Organizacja Akcji Gaśniczych i Wyposażenie
Porównując dane statystyczne, zauważamy, że zdecydowana przewaga sił i środków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) nad Państwową Strażą Pożarną (PSP) występuje podczas akcji ratowniczo-gaśniczych w lasach. Pożary lasów dosyć często osiągają duże powierzchnie, gdyż są późno zauważane. Akcje ratowniczo-gaśnicze muszą być więc prowadzone przy użyciu dużych sił i środków. Potrzebne jest nierzadko również wsparcie strażaków przez służby leśne, wojsko, a także ludność cywilną. Podczas akcji w lasach nie brakuje bowiem wielu czynności ratowniczych wymagających wysiłku fizycznego, takich jak wykonywanie przerw ogniowych czy przysypywanie ziemią płonącego poszycia.
Rozpoznanie Sytuacji
Ratowanie lasu wymaga dobrego rozpoznania sytuacji, co z uwagi na niedostępność terenu i złą widoczność może być bardzo trudne. Prowadząc rozpoznanie, trzeba jednak określić:
- miejsce pożaru i jego rozmiary,
- kierunki i szybkość rozszerzenia się pożaru,
- zagrożenie obiektów zlokalizowanych w lesie (ośrodki wypoczynkowe, obozowiska, leśniczówki),
- drogi dojazdu i dojścia do ognisk pożaru,
- punkty czerpania wody do celów gaśniczych.
Zapobieganie Pożarom i Obowiązki Obywateli
Lato sprzyja pożarom lasów oraz traw, dlatego warto wiedzieć, co należy robić, by im zapobiegać. Większość pożarów występuje przy najwyższym III stopniu zagrożenia pożarowego lasu i z reguły mają one charakter powierzchniowy, gdzie pali się poszycie leśne, zarośla i pojedyncze drzewa. Zagrożenie pożarowe lasów jest związane z nagminnym naruszaniem przepisów przeciwpożarowych, a przede wszystkim z używaniem ognia otwartego w lasach, to jest paleniem papierosów, ognisk, użytkowaniem grilli, w miejscach do tego nieprzeznaczonych. W parkach narodowych należy poruszać się tylko po wyznaczonych szlakach.
Mapa Zagrożenia Pożarowego i Zakazy Wstępu
Mapa zagrożenia pożarowego lasu, ustalana zgodnie z metodą IBL obowiązującą w Polsce na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów przez jednostki organizacyjne Lasów Państwowych w 60 strefach prognostycznych, jest opracowywana codziennie (od 1 marca do 30 września) przez Laboratorium Ochrony Przeciwpożarowej Lasu. Prezentuje ona aktualne wartości wilgotności ściółki, wpływające na jej zapalność oraz będące podstawą wprowadzenia okresowego zakazu wstępu do lasu. W przypadku wystąpienia pięciodniowego okresu, w którym wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9:00 jest niższa od 10%, nadleśniczy lub dyrektor parku narodowego wprowadza zakaz wstępu do lasu.
Co Robić, Gdy Zauważysz Ogień w Lesie?
Kiedy zauważysz w lesie ogień, należy bezzwłocznie podjąć następujące kroki:
- Zaalarmuj osoby będące w strefie zagrożenia.
- Niezwłocznie zawiadom właściwe służby ratownicze. Numery telefonów alarmowych są bezpłatne i czynne całodobowo:
- 998 - najbliższa Państwowa Straż Pożarna
- 112 - jednolity Europejski Numer Alarmowy (alarmujemy właściwe Wojewódzkie Centrum Powiadamiania Ratunkowego)
- W zgłoszeniu podaj możliwie najdokładniej:
- Gdzie się pali: szczegółowa lokalizacja (np. pali się ściółka w starszym lesie iglastym koło parkingu przy drodze asfaltowej za miejscowością X w stronę wsi Y), można wskazać punkt charakterystyczny otoczenia lub podać pozycję GPS.
- Co się pali: rodzaj płonącego materiału (np. ściółka, korony drzew, podszyt).
- Ile się pali: przybliżona powierzchnia objęta ogniem.
- Czy występuje zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego oraz czy nie widać innych zagrożeń.
- Podaj swoje nazwisko i imię oraz numer telefonu jako powiadamiającego o pożarze.
- Nie odkładaj telefonu do czasu uzyskania potwierdzenia zgłoszenia przez dyspozytora; być może zajdzie potrzeba udzielenia dodatkowych informacji.