Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Regulacje i Certyfikacja

Jednym z kluczowych elementów systemów przeciwpożarowych jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) - urządzenie odcinające dopływ energii elektrycznej do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tych, które muszą pozostać aktywne podczas pożaru.

Służy on do odłączenia energii elektrycznej w budynku lub strefie pożarowej, przede wszystkim w celu zapewnienia bezpieczeństwa ekip ratowniczych. Może być również wykorzystany przez użytkowników budynku na wypadek innego zdarzenia.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, PWP jest wymagany w budynkach lub strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub jeśli występuje zagrożenie wybuchem. Warto zauważyć, że pojęcie „występowania zagrożenia wybuchem” jest o wiele bardziej pojemne niż tylko pomieszczenie zagrożone wybuchem.

Wyłącznik powinien odłączać wszystkie obwody w budynku lub strefie pożarowej. Nie powinien natomiast odłączać zasilania urządzeń niezbędnych w trakcie pożaru, np. pomp hydrantowych, wentylatorów oddymiających. Dla takich urządzeń, w rozdzielni głównej lub za złączem kablowym, wydziela się sekcję obwodów pożarowych niezależną od PWP.

Wprowadzenie PWP na rynek i zasady stosowania

Z uwagi na brak normy zharmonizowanej dla PWP, jego wprowadzenie na rynek wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji. Niniejszy artykuł omawia proces dopuszczenia jednostkowego, wymagania dla PWP oraz przepisy regulujące jego stosowanie w obiektach budowlanych. Przyjrzymy się również roli i znaczeniu certyfikacji, aby wyjaśnić, dlaczego procedura jednostkowego dopuszczenia nie może zastępować standardowej ścieżki certyfikacyjnej.

W świetle obowiązujących przepisów i regulacji prawnych, wyroby budowlane oraz urządzenia przeciwpożarowe, w tym Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), wprowadza się do obrotu lub udostępnia na rynku krajowym, jeżeli:

• Nadają się do stosowania w obiektach budowlanych, w zakresie odpowiadającym ich właściwościom użytkowym i zamierzonemu zastosowaniu. Oznacza to, że ich właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie obiektów budowlanych, w których mają być zastosowane w sposób trwały i spełniać podstawowe wymagania, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane [1].
• Są odpowiednio oznakowane poprzez umieszczenie oznakowania CE dla wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oraz dla rozwiązań krajowych znak budowlany B dla wyrobów objętych Krajową Oceną Techniczną (KOT) (Rozporządzenie CPR 305/2011 wraz ze zmianami) [2] oraz Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3].
• Wyrób budowlany jest dopuszczony jednostkowo do użytkowania w (konkretnym) obiekcie budowlanym zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy o wyrobach budowlanych [4].

Procedura dopuszczenia jednostkowego

Ustawodawca nie określił w jakich przypadkach można stosować dopuszczenie jednostkowe. Należy zastanowić się nad przyczyną wprowadzenia procedury dopuszczenia jednostkowego w przepisach budowlanych. Naturalne jest, że z uwagi na szybko powstające i zmieniające się nowe technologie ciężko jest nadążyć producentom wyrobów budowlanych z zachowaniem drogi zgodnej z obowiązującymi przepisami, obejmującej badania laboratoryjne, zakładową kontrolę produkcji oraz certyfikację i konieczne jest wprowadzenie dopuszczenia jednostkowego dla niektórych wyrobów budowlanych, aby nie hamować rozwoju technologicznego.

Niezbędna jest więc procedura jednostkowego dopuszczenia w szczególnych przypadkach dla nowo powstałych technologii, dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu. Jednakże procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”.

Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego zgodnie z GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5] jest, że:

• wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania,
• wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia (UE) Nr 305/2011 ani nie jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną (analogicznie krajowa ocena techniczna),
• wyrób nie może być produkowany seryjnie, z przeznaczeniem do stosowania powszechnego,
• nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego, tj. nie może być odstąpiony, sprzedany bądź przekazany w celu zastosowania w innym obiekcie budowlanym,
• art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach, dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowanego dla jednego, konkretnego zastosowania, wymagających często dostosowania urządzeń produkcyjnych do ich wytworzenia.

Analogicznie do powyższego, w przypadku drzwi przeciwpożarowych wewnętrznych, zgodnie z GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5]:

• drzwi przeciwpożarowe wewnętrzne nie są objęte normą zharmonizowaną wg załącznika nr 1 do rozporządzenia,
• dla drzwi do zastosowań w obszarach przeciwpożarowych i na drogach ewakuacyjnych wymagane jest zastosowanie KSO i WSWU „1” (w tym uzyskanie krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych),
• w wystąpieniu nie wskazano, z uwagi na jakie niestandardowe potrzeby miałaby być zastosowana procedura jednostkowego zastosowania w obiekcie budowlanym.

Krajowa Ocena Techniczna (KOT) jako dokument odniesienia

Jaki dokument odniesienia określa właściwości użytkowe przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP)?

• ❌ Brak normy zharmonizowanej (oznakowanie „CE”).
• ✅ Obowiązuje Krajowa Ocena Techniczna (KOT) (oznakowanie „B”).

Art. 6b ust. 1 Ustawy o wyrobach budowlanych mówi, że Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wyznaczy, w drodze decyzji, jednostki oceny technicznej (JOT), o których mowa w art. 29 rozporządzenia Nr 305/2011, upoważnione do wydawania europejskich ocen technicznych dla grup wyrobów budowlanych wymienionych w Załączniku IV Tabela 1 do tego rozporządzenia. W przypadku urządzeń przeciwpożarowych jest to grupa 10, stałe urządzenia gaśnicze (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, stałe urządzenia gaśnicze, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ognia i dymu oraz do tłumienia wybuchu). Inspektor monitoruje działania i kompetencje wyznaczonych jednostek, w tym spełnienie obowiązku określonego w art. 30 ust. 2 rozporządzenia Nr 305/2011.

Klasyfikacja i elementy składowe PWP

Przepisy krajowe stanowią w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3] w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym, gdzie zostały ustalone grupy wyrobów budowlanych objęte obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji właściwości użytkowych, zwanej dalej „krajową deklaracją”, oraz właściwe dla tych grup krajowe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) został zakwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) w krajowym systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej:

• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu - zestawy
• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu - elementy składowe:
  • urządzenia wykonawcze,
  • urządzenia sygnalizujące,
  • urządzenia uruchamiające.

Definicje elementów PWP

W tym miejscu należy zastanowić się nad definicją wymienionych w rozporządzeniu urządzeń:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Jest to „przycisk” zdalnego sterowania PWP pozwalający na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu dokonania wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie wg zaprogramowanego scenariusza oraz sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP.
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP): Sygnalizator optyczny wskazujący jednoznacznie wyłączenie zasilania obiektu za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP, informujący o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP.
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP): Urządzenie składające się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa - Część 3: Rozłączniki, odłączniki, rozłączniki izolacyjne lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-2:2018-01+A1:2020-06 Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa - Część 2: Wyłączniki) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą, służącą do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu, zabudowaną w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.

Odnośnie zestawu, należy tu rozumieć wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły zostać zastosowane w obiektach budowlanych (art. 2 pkt 2 rozporządzenia Nr 305/2011), np. Urządzenie wykonawcze UW PWP oraz urządzenie sygnalizacyjne US PWP.

System oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (Klasa I)

Klasa pierwsza systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (§4.1 ust 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3]) oznacza, że:

• działania producenta związane z oceną i weryfikacją, o której mowa w ust. 1, obejmują określenie typu wyrobu budowlanego oraz prowadzenie:
  1. zakładowej kontroli produkcji,
  2. badań próbek pobranych przez producenta w zakładzie produkcyjnym zgodnie z ustalonym przez niego planem badań;
• ocena i weryfikacja przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą, o której mowa w ust. 1, obejmuje:
  1. ocenę właściwości użytkowych wyrobu budowlanego na podstawie badań próbek pobranych przez jednostkę certyfikującą, obliczeń, tabelarycznych wartości lub opisowej dokumentacji tego wyrobu,
  2. przeprowadzenie wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji,
  3. wydanie krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych,
  4. kontynuację nadzoru, oceny i ewaluacji zakładowej kontroli produkcji.

Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu, o której mowa w § 4.1 ust. 3, stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT) w zakresie właściwości użytkowych tego wyrobu. Z uwagi na to, KOT staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego, jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP).

Obowiązek odcięcia wszystkich rodzajów zasilania

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP to urządzenie odcinające dopływ prądu do wszystkich obwodów w obiekcie, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru (§ 183 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [6]).

Podkreślenia wymaga zapis: „§ 183. 1. W instalacjach elektrycznych należy stosować: Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów.” Należy przez to rozumieć odcięcie Przeciwpożarowym Wyłącznikiem Prądu (PWP) dopływu prądu zasilania podstawowego w obiekcie, jak i wszystkich innych, tj.: zasilania rezerwowego w postaci drugiej sieci, agregatu prądotwórczego, „Uninterruptible Power Supply” (UPS) - awaryjnego zasilania obiektu oraz innych układów zasilania jak „PhotoVoltaic” (PV), czyli instalacja fotowoltaiczna o napięciu AC i DC i magazyny energii.

Legenda elementów systemu zasilania i PWP

• RG - rozdzielnia główna
• RA - rozdzielnia zasilania awaryjnego
• F - falownik
• PV - instalacja fotowoltaiczna
• UPS - awaryjne zasilanie obiektu
• ME - magazyn energii
• AP - agregat prądotwórczy

Elementy PWP w kontekście schematu:

• UU PWP - urządzenie uruchamiające PWP
• US PWP - urządzenie sygnalizacyjne PWP
• UW PWP 1-5 - urządzenie wykonawcze PWP (nr 1 do 5, w zależności od konfiguracji)

Lokalizacja i oznakowanie przycisku wyzwalającego PWP

Przycisk wyzwalający, ponieważ sam wyłącznik najczęściej znajduje się w rozdzielnicy, powinien znajdować się w pobliżu głównego wejścia do budynku lub w pobliżu złącza, czyli miejsca, gdzie znajdują się bezpieczniki mocy (BM), często też licznik i inne elementy. Oznakowanie wyłącznika ppoż. należy wykonać znakiem z błyskawicą na czerwonym tle.

Dyskusyjne jest zasilanie urządzeń przeciwpożarowych posiadających własne akumulatory (np. centrali systemu sygnalizacji pożarowej) sprzed PWP. Same organy PSP wydały na ten temat dwie sprzeczne opinie. Jeśli jest to możliwe, warto zasilać sprzed wyłącznika ppoż. Przycisk wyzwalający.

Sprawy urządzeń - wyłączników, rozłączników itp. są uzależnione od stopnia skomplikowania instalacji i przyłącza energetycznego. Odpowiada za to projektant i rzeczoznawca ppoż., ponieważ PWP jako urządzenie przeciwpożarowe musi mieć projekt i uzgodnienie. Kwestia samego przycisku wyzwalającego nie jest jasna, prawo jeszcze kuleje w tym zakresie. Do tej pory stosowano normy dla ROP-ów. Od niedawna istnieje obowiązek uzyskania Krajowej Oceny Technicznej na PWP, ale do tej pory brak konkretnych wytycznych.

Podsumowanie

• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu (PWP) są powszechnie znane i stosowane od wielu lat w obiektach budowlanych, a z uwagi na obecne przepisy należy znakować je znakiem budowlanym B. (patrz: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3])
• Obecnie występują na rynku krajowym wprowadzone do obrotu i odpowiednio oznakowane znakiem budowlanym „B” Przeciwpożarowe wyłączniki prądu (PWP). (patrz: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3])
• Nie można zastępować wprowadzonych do obrotu wyrobów certyfikowanych procedurą jednostkowego dopuszczenia. Metoda ta możliwa jest wyłącznie w szczególnych przypadkach zastosowania z uwagi na szczególne potrzeby obiektu wszędzie tam, gdzie nie można z przyczyn technicznych zastosować wyrobów certyfikowanych. Nie jest to metoda zamienna. (patrz: GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5])
• Wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych, jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), jest możliwe po:
  • Uzyskaniu Krajowej Oceny Technicznej (KOT)
  • Uzyskaniu Krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17 listopada 2016 r. [3])
  • Wystawieniu przez producenta Krajowej Deklaracji Właściwości Użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17 listopada 2016 r. [3])
• Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu:
  • zasilanie podstawowe (sieć)
  • zasilanie rezerwowe (druga sieć)
  • zasilanie rezerwowe (agregat prądotwórczy)
  • zasilanie awaryjne (UPS)
  • inne zasilanie (PV oraz magazyny energii)

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych, a jego prawidłowe wprowadzenie do obrotu i certyfikacja są niezbędne do spełnienia obowiązujących przepisów. Procedura jednostkowego dopuszczenia może być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach, nie zastępując standardowej ścieżki certyfikacyjnej. W obliczu dynamicznego rozwoju technologii warto śledzić zmiany w regulacjach i dostosowywać rozwiązania do nowych wyzwań.

Dyskusyjne jest zasilanie sprzed PWP urządzeń przeciwpożarowych posiadających własne akumulatory, np. centrali systemu sygnalizacji pożarowej. Same tylko organy PSP wydały na ten temat dwie sprzeczne opinie.

Bibliografia

1. USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).
2. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG.
3. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY i BUDOWNICTWA z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. 2016, poz. 1966).
4. USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 2019).
5. GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych.
6. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

tags: #knr #przycisk #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu