11 listopada 2000 roku to data, która na zawsze zapisała się w historii Austrii jako dzień wielkiej tragedii. Pożar w tunelu kolejki górskiej Gletscherbahn Kaprun 2 pochłonął życie 155 osób, pogrążając cały kraj w żałobie.
Przebieg katastrofy
Tego dnia, w rozpoczęcie sezonu narciarskiego, do popularnego ośrodka narciarskiego w Kaprun, w kraju związkowym Salzburg, przybyło wielu turystów. O godzinie 9:02, 167 osób wsiadło do wagonu kolejki linowo-szynowej Gletscherbahn Kaprun 2, której trasa w dużej części przebiegała przez tunel. Niedługo po uruchomieniu, pod podłogą kabiny maszynisty pojawił się płomień. Jak ustalono później, przyczyną był pożar elektrycznej nagrzewnicy. Ogień stopił przewody hydrauliczne zawierające łatwopalny płyn, co spowodowało gwałtowne rozprzestrzenienie się żywiołu. Spadek ciśnienia w instalacji hydraulicznej zatrzymał awaryjnie kolejkę około 600 metrów w głąb tunelu.
Dwanaścioro pasażerów znajdujących się w tylnej części wagonu zdołało wybić szybę ze szkła akrylowego i wydostać się na zewnątrz, uciekając w dół tunelu. Wśród nich był strażak, który udzielił cennych wskazówek. Ta grupa jako jedyna przeżyła. Pozostali pasażerowie, otwierając drzwi kolejki, próbowali uciekać w górę tunelu. Niestety, trujące opary, wysoka temperatura sięgająca 1000 stopni Celsjusza i efekt kominowy utworzyły śmiertelną pułapkę.
Ofiary i narodowości
Tragedia w Kaprun pogrążyła cały kraj w żałobie. Bezpośrednio w płonącej kolejce zginęło 150 osób. Dodatkowe trzy ofiary zatruły się, gdy wyziewy z pożaru dotarły do górnej stacji. Trujące gazy dotarły również do kolejki zjeżdżającej ze szczytu, zabijając maszynistę i jego jedynego pasażera. Łącznie zginęło 155 osób.
Według informacji BBC, największą grupę ofiar stanowili Austriacy (92 osoby). Wśród zmarłych znaleźli się także obywatele Niemiec (37 osób), Japonii (10), USA (8), Słowenii (4), Holandii (2), Wielkiej Brytanii (1) i Czech (1). Wśród ofiar były również dzieci - aż 37 osób miało mniej niż 20 lat.
Szczególne poruszenie wywołała śmierć Sary Schmitt, 19-letniej niemieckiej narciarki, mistrzyni świata w jeździe na muldach. W katastrofie zginęli również jej rodzice oraz czwórka uczniów z jej rodzimego związku narciarskiego wraz z opiekunami.
Przyczyny i bezpieczeństwo
Wagon kolejki zbudowano w całości z metalu i materiałów niepalnych, co sprawiało, że zakładano całkowite bezpieczeństwo przed ogniem. Ten błąd kosztował życie 155 osób. Kolejka, uruchomiona w 1974 roku i zmodernizowana w 1997 roku, uchodziła za jedną z najnowocześniejszych i najbezpieczniejszych na świecie. Eksperci byli przekonani o jej bezawaryjności, dlatego w tunelu nie zastosowano żadnych urządzeń przeciwpożarowych.
Po dziesięciu miesiącach od tragedii, austriackie władze podały oficjalną przyczynę pożaru. Był nią wadliwy grzejnik elektryczny znajdujący się w tylnej kabinie maszynisty. Tuż za nim przebiegały przewody olejowe układu hamulcowego. Nieszczelne przewody spowodowały wyciek oleju, który zapalił się od spirali grzejnika, a następnie od oleju zapalił się cały pociąg. W trakcie dochodzenia wyszło na jaw, że dym był widziany jeszcze przed wjazdem kolejki do tunelu, jednak nie wiadomo, dlaczego jej nie zatrzymano.
Zagadką pozostaje gwałtowność pożaru. Konstruktorzy zapewniali o zastosowaniu materiałów niepalnych, jednak szybkie rozprzestrzenienie się ognia skłoniło niektórych do rozważania hipotezy zamachu przy użyciu bomby zapalającej. Inną teorią było łatwopalne zachowanie kombinezonów narciarskich, które mogły płonąć jak pochodnie.
Reakcje i konsekwencje
Tragedia w Kaprun wywołała szok i przygnębienie w całej Austrii. Gubernator prowincji salzburskiej ogłosił dzień żałoby, a na budynkach rządowych wywieszono czarne flagi. Prezydent Austrii przekazał kondolencje rodzinom ofiar.
W wyniku katastrofy, wszystkie austriackie koleje górskie zostały poddane drobiazgowej kontroli. W kolejnych latach podjęto działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa w alpejskich tunelach komunikacyjnych, w tym wdrożenie lepszych systemów wentylacyjnych i budowę dodatkowych dróg ewakuacyjnych. Pojawiły się również dyskusje na temat ograniczenia ruchu ciężarówek na górskich trasach ze względów bezpieczeństwa i ekologicznych.
W lutym 2004 roku sąd w Salzburgu uniewinnił wszystkich 16 podejrzanych o spowodowanie katastrofy, w tym pracowników firmy obsługującej kolejkę, techników i inspektorów rządowych. Bezpośrednią przyczyną pożaru miał być wadliwy grzejnik.