Test w komorze dymowej jest kluczowym elementem szkolenia i utrzymania gotowości operacyjnej strażaków, zwłaszcza tych z Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Ma on na celu sprawdzenie odporności psychofizycznej w warunkach zbliżonych do rzeczywistego zagrożenia, ucząc jednocześnie strażaków poznawania własnych granic wytrzymałości.
Obowiązek i Cel Testu w Komorze Dymowej
Dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych, w szczególności tych należących do KSRG, zaliczenie testu w komorze dymowej jest warunkiem koniecznym do ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP. Brak zaliczenia komory jest równoznaczny z niezaliczeniem szkolenia oraz niedopuszczeniem do egzaminu końcowego.
Główne założenia i cel ćwiczeń
Ćwiczenie w komorze dymowej powinno przede wszystkim mieć na celu oswojenie się z pracą w aparacie ochrony dróg oddechowych (APB) i poznanie swoich granic, w których bezwzględnie trzeba wykonać odwrót. W stacjonarnej komorze dymowej sprawdza się odporność strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistości. Podczas testów i ćwiczeń doskonalących sprawdza się orientację oraz zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej przestrzeni.
Przygotowanie do Testu i Wymagania Sprzętowe
Przystąpienie do testu w komorze dymowej wiąże się z szeregiem wymogów formalnych i sprzętowych, mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa i odpowiednie przygotowanie uczestników.
Wymagany sprzęt i jego legalizacja
Jednostka OSP wysyłająca swoich strażaków na test zapewnia im sprzęt ochrony układu oddechowego, tj. aparaty i maski. Aparaty te powinny być sprawne oraz posiadać aktualną legalizację. Kompleksowe ubranie specjalne jest wymagane do realizacji próby wysiłkowej, co oznacza, że na plecach ćwiczącego znajduje się aparat powietrzny, choć maska pozostaje zdjęta w trakcie tej części.
Procedury skierowania i logistyka
Kartę skierowania na test podpisuje Komendant Powiatowy PSP, po wcześniejszej weryfikacji dokumentów przez Wydział Operacyjny Komendy Powiatowej PSP. Komenda Powiatowa PSP nie zapewnia transportu dla uczestników testu, co oznacza, że jednostki OSP muszą zorganizować dojazd we własnym zakresie.
Warunki dopuszczenia
Przed testem w komorze dymowej przeprowadzane jest badanie i wywiad. Każdy strażak, który źle się czuje, powinien o tym powiedzieć. W złym stanie psychofizycznym nikt nie powinien tam wchodzić. Prowadzący zajęcia zawsze informuje o tym, że w przypadku niewłaściwego przygotowania, np. po weselu, imprezie, chorobie, należy to zakomunikować i nie wchodzić do komory, a uczestnik składa stosowne oświadczenie.
Przebieg Testu w Komorze Dymowej
Test w komorze dymowej jest złożonym procesem, który ma na celu realistyczne odwzorowanie warunków panujących podczas akcji ratowniczo-gaśniczych.
Struktura i elementy testu
Test w stacjonarnej komorze dymowej przeprowadza się dla każdego uczestnika indywidualnie. Przed przystąpieniem do testu uczestnicy zostają zapoznani z jego przebiegiem oraz zasadami BHP. Prowadzący zajęcia przeprowadza instruktaż wstępny, obejmujący zapoznanie z organizacją, przebiegiem oraz zasadami bezpieczeństwa podczas zajęć w komorze dymowej.
Test składa się z kilku etapów:
- Próba wysiłkowa: Realizowana jest w kompletnym ubraniu specjalnym. Na plecach ćwiczącego znajduje się aparat powietrzny (maska pozostaje zdjęta). Zaliczenie próby wysiłkowej jest warunkiem dopuszczenia do przejścia ścieżki treningowej.
- Ścieżka treningowa: Pokonywana jest w ubraniu specjalnym, hełmie, kominiarce i sprzęcie ochrony układu oddechowego, składając się z trzech części.
Warunki symulowane i bezpieczeństwo
Podczas testów i ćwiczeń doskonalących sprawdza się orientację, zdolność do przemieszczania się w warunkach zadymienia i ograniczonej przestrzeni. W celu zapewnienia bezpieczeństwa strażak jest obserwowany z pomieszczenia sterowni, wyposażonego w monitory połączone z kamerami, w tym również z kamerami termowizyjnymi.
Statystyki uczestnictwa
W 2022 roku test w komorze dymowej zaliczyło (z wynikiem pozytywnym) 1169 druhów Ochotniczych Straży Pożarnych, z czego 107 stanowiły Panie. W tym samym roku do testu w stacjonarnej komorze dymowej zlokalizowanej w Ośrodku Szkolenia KW PSP w Lublinie przystąpiło wielu strażaków.
Ćwiczenia strażaków w komorze rozgorzeniowej
Kontrowersje i Dyskusje wokół Komory Dymowej
Choć cel komory dymowej jest powszechnie uznawany, jej obecny kształt i realizacja budzą wiele dyskusji wśród strażaków.
Wysiłek w komorze a realne działania
Wielu strażaków wyraża opinię, że wysiłek w komorze dymowej, często nazywanej „ścieżką zdrowia”, jest znacznie większy niż podczas realnych działań gaśniczych. Zdarzały się sytuacje, w których ratownik po wyjściu z komory był tak wyczerpany, że nie miał sił się podnieść, co jest obrazem niemożliwym do zaakceptowania w prawdziwej akcji. Porównania z rzeczywistymi akcjami pożarowymi pokazują, że nawet samo zaliczenie corocznego testu sprawnościowego bywa bardziej wymagające niż przejście komory. Krytycy twierdzą, że "komora dymowa to przerost formy nad treścią", a przy pożarach człowiek nie ma tak intensywnego wysiłku jak podczas jej przechodzenia.
Krytyka standardów i warunków
Istnieje problem niewydolności komór PSP pod względem przepustowości, co utrudnia regularne testowanie wszystkich strażaków. Pojawiają się również obawy, że wyznaczone normy wydolnościowe są niewystarczające lub prowadzą do sytuacji, gdzie strażacy "goną za normą", zamiast poznawać swoje realne granice. Niektórzy wskazują, że pułapki i klatki w komorze są zbyt ciasne, faworyzując osoby o mniejszej posturze, podczas gdy wysocy i potężniej zbudowani strażacy mogą mieć większe problemy niż przy wchodzeniu po schodach w aparacie na 5-6 piętro.
Pojawiły się także poważne zarzuty dotyczące procedur, takie jak ingerencja instruktora w przepływ powietrza z butli aparatu strażaka, co jest niedopuszczalne w prawdziwych warunkach akcji.
Aspekt zdrowotny i bezpieczeństwo
W dyskusjach pojawia się pytanie o statystycznie większą śmiertelność strażaków przy ćwiczeniach w komorze niż podczas realnych działań. Zauważa się, że jeśli ktoś doznaje nagłego zatrzymania krążenia (NZK) w komorze, to przy większym wysiłku podczas akcji również mu to grozi. Najczęstszymi przyczynami śmierci strażaków na świecie, obok nowotworów, są choroby układu krążenia prowadzące do nagłej śmierci sercowej, które mogą być utajone. Z tego powodu tak ważne są badania okresowe.
Zwolennicy komory podkreślają jednak, że to nie sama komora jest przyczyną tragedii, lecz skutkiem niewykrytych wad serca lub innych chorób (np. tętniaków), a także niewywiązywania się z obowiązku dbania o swoją sprawność fizyczną. Brak dbałości o kondycję, a także niewłaściwe przygotowanie do testu (np. po imprezie, chorobie) są wskazywane jako czynniki ryzyka. Wskazuje się, że większość Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych (JRG) ma czas i możliwości na dbanie o siebie.
Częstotliwość i zakres testów
Zasady komory dymowej wskazują, że jest ona dedykowana strażakom PSP biorącym czynny udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych, nie rzadziej niż co 3 lata. Jednak w niektórych jednostkach interpretuje się to szerzej, obligując wszystkich, łącznie z kadrą biurową i komendantami, do przechodzenia testu. Zwolennicy tego podejścia uważają, że samo przejście komory dymowej powinno dotyczyć wyłącznie strażaków podziału bojowego.
Rola Komory Dymowej w Ocenie Sprawności Strażaka
Mimo kontrowersji, komora dymowa jest często postrzegana jako ważne narzędzie w ocenie sprawności strażaków i ich gotowości do działania.
Komora jest wyznacznikiem tego, czy strażak dba o siebie. Jeżeli ktoś nie jest w stanie ustać na nogach po przejściu testu, powinno to być dla niego sygnałem alarmowym, że warto zadbać o swoje zdrowie. Problemem nie jest sama komora, lecz stan zdrowia strażaków. Eliminując komorę z ćwiczeń, nie wyeliminuje się przyczyny potencjalnych problemów. Co ważne, komory nie pokonuje się "biegiem" - jest to ćwiczenie, podczas którego strażak powinien uspokoić organizm i wyrównać oddech po wcześniejszym wysiłku na "ścieżce".
Dla ochotników, którzy chcą działać na najwyższym możliwym poziomie, dbałość o kondycję jest kluczowa, ponieważ od niej zależy życie ich, ich kolegów i osób poszkodowanych. Stres związany z przejściem komory może być większy niż podczas niektórych działań, ale jednocześnie jest to symulacja, która pozwala przygotować organizm na realne wyzwania.