Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) stanowi złożony system, w którym kluczową rolę odgrywają zarówno budżety jednostek samorządu terytorialnego, jak i środki pochodzące z budżetu państwa oraz od instytucji ubezpieczeniowych. Główny ciężar finansowy utrzymania OSP spoczywa na gminach, co jest uregulowane w przepisach dotyczących ochrony przeciwpożarowej oraz samorządu gminnego.
Podstawowe źródła finansowania OSP
Zgodnie z obowiązującym prawem, koszty związane z wyposażeniem, utrzymaniem, wyszkoleniem oraz zapewnieniem gotowości bojowej Ochotniczych Straży Pożarnych ponosi gmina. Dodatkowo, gmina jest zobowiązana do bezpłatnego umundurowania członków OSP oraz do ich ubezpieczenia w instytucji ubezpieczeniowej. Dotyczy to zarówno członków czynnych, jak i młodzieżowych drużyn pożarniczych. Podobne zasady obowiązywały również w poprzednim stanie prawnym, opartym na ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
Rola budżetu państwa
Budżet państwa uczestniczy w kosztach funkcjonowania jednostek OSP, pod warunkiem, że działają one w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Minister Spraw Wewnętrznych corocznie określa wysokość środków finansowych przeznaczonych na ten cel i ich podział. Środki te są wykorzystywane wyłącznie na zapewnienie gotowości bojowej jednostek OSP działających w ramach KSRG. W 2011 roku kwota przeznaczona na te cele wynosiła 74 100 000 zł.
Środki z instytucji ubezpieczeniowych
Zakłady ubezpieczeń są zobowiązane do przekazywania 10% sumy wpływów uzyskanych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia na określone cele ochrony przeciwpożarowej. Środki te są dzielone po równo między Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej a Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Zadania własne gminy w zakresie finansowania OSP
Kwestie porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego, są wymienione wprost wśród zadań własnych gminy zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty jest podstawowym celem gminy, a zadania te obejmują między innymi ochronę przeciwpożarową.
Koszty ponoszone przez gminę
Gmina jest odpowiedzialna za pokrycie kosztów wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej. Obejmuje to również bezpłatne umundurowanie członków OSP oraz ich ubezpieczenie. Wydatki te powinny być realizowane bezpośrednio z budżetu gminy, a nie w formie dotacji. Potwierdza to orzecznictwo sądów administracyjnych i stanowiska regionalnych izb obrachunkowych.
Przykłady dofinansowania przez gminę
Gmina może dofinansować:
- Zakup specjalistycznego umundurowania dla członków OSP.
- Wymianę drzwi garażowych w budynku remizy stanowiącej własność OSP.
- Utrzymanie sprzętu wykorzystywanego podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, będącego własnością OSP.
- Zakup samochodu strażackiego, jeśli nie jest on własnością gminy.
- Koszty remontu, rozbudowy, a także budowy budynku strażnicy należącej do OSP, jeśli są one związane z utrzymaniem gotowości bojowej.
Finansowanie szkoleń
Szkolenie członków ochotniczej straży pożarnej, którzy bezpośrednio biorą udział w działaniach ratowniczych, jest prowadzone nieodpłatnie przez Państwową Straż Pożarną. Szkolenia te są finansowane z budżetu państwa.
Finansowanie działalności wykraczającej poza ustawowe obowiązki
Jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać ochotniczym strażom pożarnym środki pieniężne w formie dotacji na cele wykraczające poza ustawowe obowiązki, np. na cele inwestycyjne lub inne zadania niestandardowe. Dotacje te mogą być udzielane na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych, w szczególności art. 219 ust. 2, który przewiduje możliwość udzielania dotacji przedmiotowych.
Poprzedni i aktualny stan prawny
Kwestie finansowania OSP były wcześniej uregulowane w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Obecnie obowiązuje ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Choć przepisy te się różnią, zasady finansowania działalności OSP przez gminy pozostają w dużej mierze niezmienione. Nowa ustawa podtrzymuje dotychczasowe kategorie finansowania OSP, określone w art. 10.
Kategorie członków OSP i ich finansowanie
Ustawa o OSP dzieli członków na dwie kategorie: strażaków OSP oraz strażaków ratowników OSP. Strażacy ratownicy OSP to podgrupa strażaków OSP, którzy spełniają określone wymogi, w tym posiadają aktualne ubezpieczenie i przeszli odpowiednie szkolenia. Gmina zapewnia ubezpieczenie strażaków ratowników OSP, kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz członków młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych.
Umowa użyczenia remizy
W większości przypadków remizy strażackie stanowią własność gminy, a OSP korzysta z nich na podstawie umowy użyczenia. Koszty utrzymania remizy, w tym koszty zwykłe, ponosi gmina. Jest to uregulowane przepisami kodeksu cywilnego oraz ustawy o ochotniczych strażach pożarnych.
tags: #koszt #utrzymania #jednostek #osp #ponosi