Kwalifikowana Pierwsza Pomoc (KPP) stanowi integralny element działań ratowniczych prowadzonych przez funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Jej zakres, procedury oraz sposób szkolenia są przedmiotem stałych analiz i dyskusji w środowisku strażackim, mających na celu optymalizację niesionej pomocy.
Nowy Program Szkolenia Podstawowego w Zawodzie Strażak
Na podstawie decyzji nr 52 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 9 czerwca 2020 r., opracowano i przedłożono do akceptacji „Program szkolenia podstawowego w zawodzie strażak”. Zastępca Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, nadbryg. Krzysztof Fila, w dniu 30 listopada br., nadzorował ten proces. W przypadku zagrożenia przekroczenia przez kandydatów na szkolenie maksymalnego czasu 90 dni od przyjęcia do służby do skierowania na szkolenie podstawowe w zawodzie strażak, dopuszcza się realizację szkoleń przez pozostałe szkoły PSP. Ponadto, istnieje możliwość wykorzystania kadry i bazy dydaktycznej ośrodków szkolenia w komendach wojewódzkich PSP.
Organizacja i Materiały Dydaktyczne Szkoleń KPP
Najbliższe szkolenia zostaną uruchomione w dniu 14 grudnia br. w Szkole Podoficerskiej Państwowej Straży Pożarnej w Bydgoszczy. Z uwagi na panujący na terenie kraju stan pandemii, dla bezpieczeństwa słuchaczy i kadry dydaktycznej, szkolenie będzie realizowane do końca grudnia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. W celu sumiennego przygotowania się do warsztatów szkoleniowych z KPP, należy zapoznać się z materiałami szkoleniowymi zawartymi w:
- Aplikacji „ratownik” - zawierającej materiały niezbędne do zdania egzaminu, w której można rozwiązywać przykładowe testy teoretyczne.
- Bazie pytań - z których składać się będzie egzamin teoretyczny.
- „Skrypcie KPP” - stanowiącym uzupełnienie zdobytej wiedzy i umiejętności.
W celu odnalezienia przedmiotowych informacji należy w wyszukiwarce internetowej wpisać hasło: „pytania kpp”.
Badanie ABCDE pacjenta 🚨. #ABCDE
Terminy Zajęć Praktycznych i Egzaminów
Terminy zajęć praktycznych do wyboru to: od 1 do 2 czerwca br. lub od 8 do 9 czerwca br. Prawdopodobny termin jednodniowego egzaminu przewidziany jest na 14 - 17 czerwca 2024 r. Dokładny termin zostanie podany w późniejszym okresie. Ewentualne pytania i rezerwacje terminów zajęć praktycznych proszę kierować do mł. bryg. Krzysztofa Fili (kontakt telefoniczny: 83 355 19 54).
Innowacje i Wsparcie Technologiczne w KPP
Rozwój technologii otwiera nowe możliwości w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy. W Internecie pojawiło się info o możliwości powstania w Krakowie aplikacji mobilnej „Jestem blisko”, która miałaby umożliwiać dyspozytorowi pogotowia wysłanie na miejsce zdarzenia najbliższej, przeszkolonej osoby - czy to z ratownictwa medycznego, kwalifikowanej pierwszej pomocy, czy pierwszej pomocy. Aplikacja mobilna ma stać się bazą osób potrafiących udzielić pomocy. Dzięki temu, w przypadku nagłego zagrożenia zdrowotnego, dyspozytor oprócz karetki będzie mógł wysłać taką osobę na miejsce zdarzenia, dysponując osoby znajdujące się najbliżej zdarzeń w miejscach publicznych.
Istnieją dwie główne aplikacje wspomagające KPP:
- iMedic - platforma szkoleniowa m.in. dla strażaków z woj. małopolskiego, dostępna na PC.
- aplikacja-ratownik.pl - ściąga z zakresu KPP, dostępna mobilnie.
KPP w Praktyce: Dyskusje Proceduralne i Wątpliwości
W środowisku ratowniczym często pojawiają się dyskusje na temat konkretnych procedur KPP i ich naukowego uzasadnienia.
Podstawy Naukowe Postępowania
Praktyka powinna wynikać z nauki, a nauka z faktów zebranych zgodnie z metodologią. Postępowanie ratownicze musi opierać się na dowodach naukowych, ponieważ inaczej może być nieskuteczne. Wiele działań jest podejmowanych, gdy brakuje przekonujących badań, ale gdy te się pojawiają, należy rezygnować z metod nieskutecznych na rzecz tych naukowo sprawdzonych.
Sednem sprawy jest, czy ratownicy w ramach KPP będą potrafili zdecydować, którego z pacjentów „stabilizować”, a którego nie. Może być trudno to rozgraniczyć na poziomie KPP. Ratownicy KPP działają na poziomie BLS (Basic Life Support), więc kierunek faktycznie jest jeden: pozostawienie w pozycji zastanej lub ewakuacja i stabilizacja na desce ortopedycznej do momentu przyjazdu Zespołu Ratownictwa Medycznego (ZRM).
Procedury Resuscytacji Krążeniowo-Oddechowej (RKO) u Noworodków
Istnieją pytania dotyczące zmian w zasadach RKO u noworodków. Obecnie prowadzi się RKO w sekwencji 15:2, natomiast sekwencja 3:1 została zarezerwowana zgodnie z PRC (Polska Rada Resuscytacji) tylko do sali porodowej. Podstawą tych zmian są Wytyczne ERC 2015 (Rozdział 6 i 7), które wyjaśniają postępowanie:
- Noworodek po urodzeniu (na sali porodowej): resuscytacja dwoma kciukami, częstotliwość 120/min, 3 uciśnięcia i 1 wdech (warunkiem skuteczności jest wcześniejsze rozprężenie płuc noworodka).
- Noworodek w innych przypadkach: sekwencja 15:2.
Zmiany te wynikają z aktualnej, obowiązującej wiedzy medycznej. Wiedza się zmienia, a za tym wytyczne też, co jest logiczne. Nie może jednak być tak, że jeden Wojewódzki Koordynator Ratownictwa Medycznego (WKRM) nakazuje uczyć tak, a inny inaczej. Od tego jest Komenda Główna PSP, która powinna zmieniać procedury. Problem pojawia się, gdy brak jest oficjalnej informacji z KG PSP, a zmiany są wprowadzane lokalnie. Powoduje to bałagan w działaniach, ponieważ firmy prywatne szkolą według procedur, a strażacy są zmuszeni do dostosowania się do lokalnych wytycznych. Komenda Główna powinna znacznie częściej aktualizować procedury na podstawie nowych wytycznych, a w Zasadach organizacji powinien znaleźć się zapis o wykorzystywaniu aktualnej wiedzy medycznej.
Zarządzanie Drogami Oddechowymi w KPP
W zakresie KPP często pojawiają się pytania dotyczące stosowania zaawansowanych metod udrażniania dróg oddechowych:
- Rurka ustno-gardłowa u osób zadławionych z NZK: Jeśli usunięto powód niedrożności, stosuje się rurkę ustno-gardłową. W przypadku NZK, normalnie stosuje się nadgłośniowe metody udrażniania dróg (maski, rurki). Pacjentowi w tym stanie ciężko jest bardziej zaszkodzić, więc stosowanie maski czy rurki nie jest przeciwwskazaniem. Być może podczas RKO uda się przepchnąć ciało obce, które wpadnie do prawego oskrzela, i wtedy pacjent będzie się wentylować tylko jednym płucem, ale będzie. Należy usuwać ciało obce tylko te, które widać, nie grzebać na ślepo.
- I-gele, maski i rurki krtaniowe w KPP: Ustawa o KPP nie przewiduje możliwości używania maski czy rurki krtaniowej przez ratownika KPP. Mimo to, w wyposażeniu (zestawach PSP R1) znajdują się rurki krtaniowe, maski krtaniowe lub i-gele, a ratownicy są szkoleni z ich obsługi. Wiele osób uważa, że skoro sprzęt jest dostępny i ratownik jest w stanie go użyć, to powinien go stosować dla dobra pacjenta, ponieważ nic tak skutecznie nie zabezpiecza dróg oddechowych jak te przyrządy.
- RKO u osoby zakleszczonej w pojeździe: Jeżeli osoba zakleszczona w pojeździe (np. nogi, ale jest dostęp do reszty ciała) doznaje NZK, priorytetem jest ratowanie życia. Jeżeli uwolnienie poszkodowanego może trwać kilkanaście minut, a dostęp do klatki piersiowej jest możliwy, powinno się podjąć RKO w pojeździe, jeśli to wykonalne. Słyszano o technice polegającej na położeniu siedzenia, włożeniu deski za poszkodowanego i stosowaniu uciśnięć w miarę możliwości. Należy również rozważyć użycie AED.
Rola i Systemowe Wyzwania KPP w PSP
Wprowadzenie KPP do Państwowej Straży Pożarnej budzi kontrowersje i pytania o jej rzeczywistą rolę oraz wpływ na podstawowe zadania strażaków.
Krytyka Wprowadzenia KPP
Pojawiają się głosy krytyki, że KPP doprowadza do sytuacji, gdzie strażacy mają problem z taktyką działań gaśniczych, a drabina D10W jest zagadką. Obawy dotyczą tego, że ratyfikacja procedur medycznych będzie wymagała wiedzy z zakresu 6 lat medycyny po zaledwie 66-godzinnym kursie KPP. Sugeruje się, że każda służba powinna zajmować się swoją "robotą", a wiedza z kursu pierwszej pomocy jest wystarczająca. Wskazuje się, że w akcji ratowniczej preferowane są dwie osoby z ZRM, które ratownictwem medycznym zajmują się codziennie, niż dwunastu strażaków po kursie KPP.
Z drugiej strony, nie wyobraża się sytuacji, w której strażak, który powinien nieść pomoc, stoi nad poszkodowanym ewakuowanym z pożaru, który spadł z wysokości lub brał udział w wypadku komunikacyjnym, patrząc się tępo w jego twarz, czekając na ZRM lub kogoś, kto go wyręczy w zakresie pomocy medycznej.
Współpraca z Innymi Służbami Ratowniczymi i Wyzwania Systemowe
Problem polega na konstrukcji systemu ratowniczego w kraju, a w sumie na jej braku. Z jednej strony jest niesamowity system Państwowego Ratownictwa Medycznego (PRM), z drugiej mityczny Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) i najwspanialszy zwrot "stan zagrożenia życia". Często służby medyczne odmawiają wysłania zespołu, jeśli ze zgłoszenia nie wynika zagrożenie życia. Wiele służb poza strażą pożarną nie zajmuje się działaniami, które nie są im przypisane z mocy ustawy.
Wzajemny szacunek kończy się na poziomie ludzi na miejscu zdarzenia, a systemowo PSP bywa traktowana jako "chłopcy na posyłki" dla wszystkich służb i instytucji. Jednakże, istnieją pozytywne przykłady współpracy, np. z policją, pogotowiem energetycznym i ZRM, gdzie pomoc jest udzielana bez zastrzeżeń, choć czasem z opóźnieniem wynikającym z rozwiązań systemowych. Ważne jest, aby dbać o tę współpracę, dziękując i zapraszając do wspólnych ćwiczeń, np. w zdarzeniach drogowych.
Egzaminy i Recertyfikacja KPP
Rozporządzenie w sprawie kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy określa warunki przystąpienia do egzaminu:
- Osoba musi odbyć wszystkie zajęcia teoretyczne i praktyczne objęte programem kursu.
- Osoba posiada zaświadczenie, którego termin ważności upływa nie później niż na 3 miesiące od dnia egzaminu, oraz jest zatrudniona w jednostkach współpracujących z systemem, o których mowa w art. 15 ust. 1.
Istnieją obawy, że przez bezwład pomiędzy wejściem w życie przepisów ustawy i rozporządzenia a wprowadzeniem nowego programu, co najmniej kilkaset zaświadczeń KPP straci ważność, a strażacy zamiast recertyfikacji będą musieli robić cały kurs KPP. W strategii wszystko jest proste, lecz nie jest łatwe. Trudno będzie o prywatne kursy prowadzone przez ratowników medycznych zgodnie z zasadami, chyba że cena pójdzie mocno w górę. Ograniczenie to sześć osób szkolonych na jednego ratownika.