Ochronę przeciwpożarową budynków należy odpowiednio zaplanować na etapie projektowym, a następnie stale kontrolować w czasie ich eksploatacji. Podejście strategiczne, opisane w literaturze przez Dorotę Brzezińską i Paula Bryanta, oznacza uwzględnienie całokształtu warunków panujących w analizowanym obiekcie, które mogą mieć istotny wpływ na bezpieczeństwo w czasie pożaru. Wymaga ono holistycznego spojrzenia na ochronę przeciwpożarową i wyboru rozwiązań zapewniających najlepsze rezultaty.

Cele ochrony przeciwpożarowej

W przygotowywanej strategii pożarowej należy wziąć pod uwagę cztery główne cele ochrony:

• Bezpieczeństwo ludzi
• Ochrona mienia
• Ciągłość produkcji
• Ochrona środowiska

Na każdy z tych celów mogą składać się cztery cele podrzędne. W zależności od rodzaju obiektu i wstępnie ustalonych priorytetów, systemy przeciwpożarowe mogą być dostosowane do różnego rodzaju potrzeb ochrony.

Przepisy a rozwiązania inżynierskie

Istnieją dwie podstawowe opcje stworzenia strategii przeciwpożarowej: bazowanie na sztywnych przepisach lub przejście do rozwiązań opartych na inżynierii pożarowej i ocenie celów funkcjonalnych (performance-based fire-engineered solution).

Podejście normatywne

Dawniej, gdy normy były obowiązkowe, strategia pożarowa była oceniana wyłącznie w kategoriach „zgodna” lub „niezgodna”. W idealnym świecie przepisów rozwiązania są „czarne” albo „białe”. W rzeczywistości jednak niemal w żadnym budynku nie uda się w pełni zrealizować wszystkich wymogów, co wymusza stosowanie procedur formalnych w celu uzyskania zgody na odstępstwa.

Podejście funkcjonalne (

Strategie Ochrony Przeciwpożarowej Budynków

Ochronę przeciwpożarową budynków należy odpowiednio zaplanować na etapie projektowym, a następnie stale kontrolować w czasie ich eksploatacji. Podejście strategiczne do ochrony przeciwpożarowej budynków oznacza uwzględnienie całokształtu warunków panujących w analizowanym obiekcie i mogących mieć istotny wpływ na sytuację w czasie pożaru. Wymaga ono holistycznego spojrzenia na ochronę przeciwpożarową i wybrania takiego spośród dostępnych rozwiązań, które może w danym przypadku zapewnić najlepsze rezultaty.

Cele Strategii Ochrony Przeciwpożarowej

W przygotowywanej strategii pożarowej powinny zostać wzięte pod uwagę cztery główne cele ochrony przeciwpożarowej:

• bezpieczeństwo ludzi,
• ochrona mienia,
• ciągłość produkcji,
• ochrona środowiska.

Na każdy z tych celów mogą składać się cztery cele podrzędne. W zależności od rodzaju obiektu i wstępnie ustalonych priorytetowych celów ochrony, systemy przeciwpożarowe mogą być dostosowane do różnego rodzaju potrzeb. Poniżej przedstawiono matrycę celów strategii pożarowej, ilustrującą ich wzajemne zależności i hierarchię.

Podejścia do Tworzenia Strategii: Przepisy a Inżynieria Pożarowa

Istnieją dwie podstawowe opcje stworzenia strategii przeciwpożarowej: bazowanie na przepisach lub na rozwiązaniach opartych na doświadczeniach w stosowaniu inżynierii pożarowej i na ocenie celów funkcjonalnych (ang. performance-based fire-engineered solution). Dawniej, kiedy wszystkie normy były obowiązkowe, proces projektowania i oceny był prostszy, a strategia pożarowa była oceniana jako zgodna lub niezgodna z narzuconymi wymaganiami.

Pojawienie się standardów bazujących na określeniu i ocenie celów funkcjonalnych umożliwiło całkowicie inny i niezwykle ciekawy sposób postępowania. Mimo to, są tacy, którzy w dalszym ciągu uznają wyższość przepisów nad rozwiązaniami inżynierskimi. W praktyce możliwy jest wybór jednego z dwóch podejść albo podejścia „hybrydowego”, polegającego na ich pogodzeniu.

Zgodność z Przepisami vs. Funkcjonalność

W idealnym świecie przepisów, rozwiązania są tylko „czarne” albo „białe”, tzn. wszystkie są sztucznie podzielone na właściwe i niewłaściwe. W rzeczywistości w prawie żadnym budynku nie uda się wszystkiego wykonać zgodnie z przepisami. Może się to udać tylko w przypadku, w którym plan i konstrukcja budynku są bardzo standardowe, jest on standardowo wykorzystywany albo przepisy są tak nieprecyzyjne, że nie narzucają projektantom żadnych szczegółowych wymagań.

Jeśli nawet wymagania zawarte w przepisach zostały w pełni spełnione, a budynek został prawidłowo oceniony, zawsze znajdą się takie wymagania, których nie udało się dokładnie spełnić. W takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie procedury, która ma na celu formalne uzyskanie zgody na zastosowanie danych rozwiązań. Należy wówczas zastanowić się, czy proponowane rozwiązania są faktycznie akceptowalne i wymagają tylko formalnego dopuszczenia, czy też powinniśmy zapewnić alternatywną strategię ograniczenia dodatkowego ryzyka, które jest przez nie spowodowane.

W przeciwieństwie do podejścia polegającego na dbaniu wyłącznie o zgodność z przepisami, podejście mające na celu jak najlepszą realizację funkcji nigdy nie prowadzi do wyraźnego rozstrzygnięcia, czy dane rozwiązanie jest dobre czy złe. Można jednak wybrać dzięki niemu najbardziej skuteczne spośród możliwych rozwiązań. Rozwiązania z dziedziny bezpieczeństwa pożarowego, które mają na celu jak najlepszą funkcjonalność, mogą być różne i zgodne z indywidualnymi pomysłami - umożliwiają kierowanie się własną inwencją.

Zalety i Wady Podejść

Oba opisywane podejścia - bazujące na przepisach i na funkcjonalności - mają swoje zalety i wady. Największą wadą projektowania, które ma na celu uzyskanie jak najlepszej funkcjonalności zabezpieczeń, jest problem ze zweryfikowaniem słuszności doboru rozwiązań przez osoby trzecie. W związku z dużym wzrostem liczby projektów zgodnych z tym podejściem, od kilku lat podejmowane są w Polsce próby rozwiązania tego problemu.

Inżynierskie Podejście w Polsce

Inżynierskie podejście do projektowania zabezpieczeń przeciwpożarowych polega na analizie reprezentatywnych scenariuszy pożarowych i ilościowej ocenie różnych rozwiązań techniczno-organizacyjnych z wykorzystaniem narzędzi i metod inżynieryjnych, w odniesieniu do wcześniej sformułowanych celów. Definicja ta wyodrębnia trzy składowe podejścia inżynierskiego w ochronie przeciwpożarowej:

• opis oczekiwanego poziomu bezpieczeństwa analizowanego obiektu w związku z możliwością wystąpienia pożaru,
• weryfikacja założeń projektowych dotyczących parametrów analizowanego obiektu, rozwoju pożaru oraz warunków ewakuacji,
• inżynieryjne analizy proponowanych rozwiązań i określenie, które z nich zapewniają oczekiwany poziom bezpieczeństwa.

W większości przypadków analiza inżynieryjna wykracza poza prostą ocenę oddziaływania pożaru na ludzi i konstrukcję obiektu. Wymaga uwzględnienia zasad rozwoju pożaru, a także typowych ludzkich zachowań. W ramach postępowania zgodnego z zasadami bezpieczeństwa pożarowego przy realizacji projektu, w efekcie przeprowadzonej analizy inżynierskiej, zmierza się do uzyskania poziomu bezpieczeństwa w budynku co najmniej równego poziomowi wymaganemu przez polskie przepisy.

Należy jednak mieć na uwadze, że poziom ten nigdy nie jest jednoznacznie zdefiniowany pod względem ilościowym. Nie wiadomo też, gdzie wybuchnie pożar, na którego oddziaływanie trzeba przygotować budynek, i jaka będzie jego wielkość. W analizach przyjmowane są umowne scenariusze pożarowe, a w nich najbardziej typowe i prawdopodobne parametry pożarów, jakie mogą wystąpić w analizowanym obiekcie. Uzyskiwany poziom ochrony przeciwpożarowej odpowiada większości typowych i najczęstszych zdarzeń pożarowych, jednak zawsze pozostaje niewielkie prawdopodobieństwo wystąpienia pożaru, którego parametry nie były przewidywane. W przypadku funkcjonalności jako priorytetu może być bardzo dużo rozwiązań, które zapewnią osiągnięcie wymaganego poziomu bezpieczeństwa pożarowego obiektu. Z tego powodu rozwiązania powinny być wdrażane we wczesnej fazie projektowania, kiedy jeszcze możliwe jest ich zoptymalizowanie, zarówno pod względem architektonicznym, jak i instalacyjnym.

Sposoby Projektowania Zabezpieczeń Przeciwpożarowych w Polsce

W Polsce projektuje się zabezpieczenia przeciwpożarowe na trzy główne sposoby:

1. podporządkowanie projektu przepisom i uzupełniające uwzględnienie funkcjonalności,
2. przyznanie priorytetu funkcjonalności,
3. projektowanie niezależne, które nie jest powiązane z konkretnymi przepisami krajowymi.

Najczęstszy jest sposób pierwszy, gdyż na razie nie ma w Polsce przepisów, których głównym celem jest uzyskanie jak najlepszej funkcjonalności, a metody inżynierskie są wykorzystywane w ochronie przeciwpożarowej jako uzupełnienie obowiązujących przepisów w dwóch sytuacjach:

• kiedy przepisy nie określają dokładnie parametrów danego elementu budowlanego bądź instalacji, a jedynie wytyczają cel, jaki należy za ich pomocą osiągnąć (np. w przypadku wentylacji oddymiającej, która zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury powinna zapewnić usuwanie dymu z intensywnością gwarantującą, że w czasie potrzebnym do ewakuacji ludzi na chronionych przejściach i drogach ewakuacyjnych nie wystąpi zadymienie lub temperatura uniemożliwiające bezpieczną ewakuację);
• kiedy nie jest możliwe zastosowanie rozwiązań wymaganych przez przepisy i zastosowane zostaną rozwiązania alternatywne, do których należą:
  • odstępstwo od wymagań zawartych w obowiązujących przepisach w przypadku budynków nowych, na zasadach zgodnych z art. 9 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r.,
  • rozwiązania zastępcze, związane z przebudową, nadbudową lub zmianą sposobu użytkowania budynków istniejących oraz w przypadku stwierdzenia zagrożenia życia ludzi w istniejących budynkach,
  • rozwiązania zamienne w przypadku braku możliwości spełnienia wymagań zawartych w przepisach przeciwpożarowych.

W wielu obiektach, ze względu na ich specyfikę, nie udaje się dostosować wszystkich systemów przeciwpożarowych do przepisów techniczno-budowlanych. W związku z tym konieczny staje się dobór rozwiązań zgodnie z kryterium jak najlepszej funkcjonalności. Bardzo pomocne jest także kierowanie się strategiami przeciwpożarowymi.

Raport Strategii Pożarowej

W Raporcie Strategii rozwiązania rzeczywiste porównywane są z rozwiązaniami oczekiwanymi, co pozwala na dokonanie oceny, czy zastosowane środki zabezpieczeń dają równy poziom ogólnej ochrony przeciwpożarowej danego obiektu. Raport Strategii adresowany jest do ubezpieczycieli, zarządców obiektów, osób zajmujących się ochroną przeciwpożarową w obiekcie, do architektów i inżynierów budownictwa.

Raport Strategii dla obiektu może być także wykorzystany do przygotowania np. ekspertyz pożarowych w zakresie odstępstw od wymagań obowiązujących przepisów.

Aspekty Krajowej Strategii: Przepisy Prawne i Ograniczenia

Bezpieczeństwo pożarowe to jedno z kluczowych zagadnień dotyczących użytkowania budynków mieszkalnych. Odpowiednie przepisy mają na celu ograniczenie ryzyka wystąpienia pożaru oraz minimalizację jego skutków. Ważnym elementem bezpieczeństwa pożarowego budynków jest zakaz przechowywania materiałów niebezpiecznych pożarowo.

Zakaz Przechowywania Materiałów Niebezpiecznych Pożarowo

Materiały niebezpieczne pożarowo to substancje, które charakteryzują się łatwopalnością i mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie w przypadku kontaktu z ogniem lub wysoką temperaturą, np. gazy palne. Zakaz przechowywania materiałów łatwopalnych w pomieszczeniach takich jak piwnice, poddasza, klatki schodowe czy korytarze, ma na celu zapewnienie skutecznej ochrony przeciwpożarowej ze względu na:

• Utrudnioną ewakuację - korytarze, klatki schodowe oraz inne pomieszczenia wspólne pełnią funkcję dróg ewakuacyjnych.
• Szybsze rozprzestrzenianie się pożaru - w miejscach takich jak poddasza i piwnice często znajdują się instalacje techniczne oraz wentylacyjne, które mogą sprzyjać szybkiemu rozprzestrzenianiu się ognia.
• Trudności w gaszeniu pożaru - w przypadku wybuchu pożaru w pomieszczeniach, w których przechowywane są materiały niebezpieczne pożarowo, straż pożarna napotyka trudności w szybkim ugaszeniu ognia.

Chociaż balkony, loggie i tarasy wydają się być przestrzeniami odizolowanymi od wnętrza budynku, nie są one bezpiecznym miejscem do składowania materiałów niebezpiecznych pożarowo. Wynika to z:

• Bezpośredniej ekspozycji na warunki atmosferyczne - materiały niebezpieczne pożarowo, takie jak rozpuszczalniki czy gazy palne (przechowywane w butlach), mogą być szczególnie narażone na działanie promieni słonecznych, deszczu czy mrozu.
• Łatwego dostępu dla ognia z zewnątrz - w przypadku pożaru zewnętrznego, np. z sąsiedniego budynku, materiały te mogą stać się źródłem szybkiego rozprzestrzeniania się ognia.
• Zwiększenia ryzyka dla sąsiadów, przechodniów - balkon często graniczy z ulicami, innymi balkonami lub pomieszczeniami mieszkalnymi.

Konsekwencje Nieprzestrzegania Przepisów

Nieprzestrzeganie przepisów dotyczących zakazu przechowywania materiałów niebezpiecznych pożarowo w wymienionych miejscach może wiązać się z poważnymi konsekwencjami. W Polsce regulacje te wynikają z przepisów przeciwpożarowych zawartych w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 poz. 719). Organy odpowiedzialne za kontrolę, takie jak straż pożarna, mają prawo nałożyć kary grzywny na osoby, które nie stosują się do tych przepisów na podstawie art. 82 Kodeksu Wykroczeń.

Zakaz przechowywania materiałów niebezpiecznych pożarowo w piwnicach, na strychach, klatkach schodowych, korytarzach oraz balkonach, tarasach i loggiach jest istotnym elementem strategii ochrony przeciwpożarowej budynków. Przestrzeganie tych zasad pozwala na minimalizację ryzyka pożaru, zapewnienie bezpiecznej ewakuacji oraz ochronę zdrowia i życia ludzi.

Europejski Kontekst Strategii Ochrony Przeciwpożarowej

W obliczu nasilających się zmian klimatycznych i innych czynników, które przyczyniają się do wzrostu liczby i intensywności pożarów na całym kontynencie, Komisja Europejska kładzie duży nacisk na zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem pożarów. W marcu 2026 roku Dyrekcja Generalna ds. Europejskiej Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej (ECHO) przedstawiła nowe, zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem pożarów, obejmujące zapobieganie, gotowość, reagowanie i odbudowę.

W 2025 roku w Europie doszło do najgorszego sezonu pożarów od czasu rozpoczęcia pomiarów, w wyniku którego spaliło się ponad milion hektarów. Sezon rozpoczął się niezwykle wcześnie - do końca marca 2025 ogień strawił ponad 100 000 hektarów. Rosnące zagrożenie pożarami budzi zaniepokojenie obywateli w całej Europie.

Kierunki Działania Komisji Europejskiej

Komisja Europejska proponuje zwiększyć swoje wsparcie dla opartych na ekosystemie środków zapobiegania pożarom lasów. Celem jest budowanie krajobrazów odpornych na ogień oraz ograniczanie ryzyka i skutków pożarów poprzez ochronę i przywracanie przyrody. Wytyczne pokazują również, jak promować elastyczne planowanie krajobrazu i środki zmniejszające ryzyko pożarów, zgodnie z celami ochrony obszarów. KE pragnie, aby ludzie byli bardziej świadomi zagrożeń związanych z pożarami oraz aby włączali obywateli w przygotowania na pożary zgodnie ze Strategią Unii Gotowości.

W ramach zwiększania gotowości KE będzie kontynuować prace mające na celu:

• uwzględnienie gotowości w szkoleniu personelu edukacyjnego,
• promowanie gotowości w unijnych programach dla młodzieży,
• promowanie możliwości wymiany i wolontariatu w zakresie gotowości na pożary.

Ponadto KE będzie w dalszym ciągu wstępnie rozlokowywać siły i środki straży pożarnej w obszarach ryzyka i promować wymianę ekspertów ds. gaszenia pożarów. Promowana będzie także wymiana doświadczeń i dalsza współpraca z regionami na całym świecie narażonymi na pożary. Państwa członkowskie i zainteresowane strony zostaną poinformowane o specjalnych możliwościach finansowania.

Zostaną opracowane nowe możliwości w zakresie ustandaryzowanego modelowania ryzyka w skali ogólnoeuropejskiej, aby pomóc w określeniu najlepszych praktyk w zakresie zmniejszania ryzyka pożarowego i zwiększania odporności krajobrazu. Flota gaśnicza w ramach programu rescEU zostanie powiększona poprzez zakup 12 samolotów strażackich i 5 śmigłowców, a także utworzone zostanie regionalne centrum szkoleń, ćwiczeń i gotowości sezonowej.

KE proponuje również gromadzenie danych, aby lepiej zrozumieć i ograniczyć długoterminowe ryzyko dla zdrowia, na jakie narażeni są strażacy, w związku z ich narażeniem na niebezpieczne warunki i substancje toksyczne. Te nowe środki opierają się na istniejących wysiłkach na rzecz stworzenia bardziej odpornej, przygotowanej i skoordynowanej Europy w obliczu ryzyka pożarów. KE będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, regionami, społecznością zajmującą się ochroną ludności, zarządcami gruntów i innymi zainteresowanymi stronami w celu wdrożenia tych środków, zapewniając podejście obejmujące całe społeczeństwo i cały rząd.

tags: #krajowa #strategia #ochrona #pozar