Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Skale należy do najstarszych straży ogniowych w dawnej Kongresówce. Ze źródeł, które się zachowały - a jest ich niewiele i są dostępne do dnia dzisiejszego - przyjęto, że OSP w Skale została założona dnia 10 października 1910 roku.
Przyczyny powstania i zagrożenie pożarowe
Przyczyną utworzenia w miasteczku jednostki były liczne pożary, które trawiły Skałę już od jej założenia. Mieszkańcy miasta bali się tzw. czerwonego kura, który przynosił śmierć i stratę dorobku całego życia. Drewniana zabudowa, wąskie ulice oraz brak wody powodowały, iż każdy pożar groził całkowitym zniszczeniem osady.
Stąd też na małomiasteczkowych rynkach, również w Skale, stoi Św. Florian - patron strażaków, zwanych dawniej fajermanami. Przedstawiony jest on jako rzymski żołnierz z hełmem na głowie, z piersią pokrytą karpiowatą łuską karaceny, ze skopiem, z którego wylewa się woda na objęty płomieniami dom. Mieszkańcy Skały wielokrotnie doświadczali katastrof, o czym świadczą zapisy historyczne.
Chronologia największych pożarów w historii Skały
| Rok | Opis zdarzenia |
|---|---|
| 1611 | Zanotowano "nowy" pożar miasta, co sugeruje wcześniejsze katastrofy w XVI wieku. |
| Okres potopu | Liczne klęski i pożary odnotowane podczas najazdu szwedzkiego. |
| 1737 (8 grudnia) | Pożar kościoła, który prawdopodobnie objął również część miasta. |
| 1763 (22 czerwca) | Ogień wybuchł w domu Dominika Minodzkiego i "całe miasto obrócił w perzynę", niszcząc kościół i plebanię. |
| 1810 (27 sierpnia) | Kolejny wielki pożar uniemożliwiający dalszy rozwój miasta. |
| 1914 (4 maja) | Pożar strawił całą osadę i naruszył kościół parafialny. |
| 1914 (XI/XII) | Miasteczko paliło się "potrójnie" w wyniku działań na froncie rosyjsko-austro-węgierskim. |
| 1939 | Zajęcie Skały przez wojska niemieckie doprowadziło do pożaru, w którym zniszczeniu uległo ok. 60% miasta. |
Założyciele i pierwsze lata działalności
Wśród założycieli OSP w Skale znaleźli się wybitni przedstawiciele lokalnej społeczności:
- ks. Władysław Musielewicz - ówczesny proboszcz i pierwszy prezes,
- Karol Majewski - właściciel apteki, pierwszy naczelnik,
- dr Bolesław Pękala - lekarz,
- Stefan Renner - adwokat, zastępca naczelnika,
- Józef Opalski - kupiec,
- Franciszek Wilk, Jakub Srebnicki, Walenty Krawczyk - rolnicy.
Skalska Straż liczyła początkowo 102 członków czynnych. W jej składzie znaleźli się również miejscowi Żydzi oraz naczelnik poczty, Rosjanin Pieche. Jednostkę podzielono na 5 specjalistycznych oddziałów: topornicy, ratownicy, sikawkowi, wodniacy oraz oddział porządkowy.
O bezpieczeństwie w PWSZ. Pokaz sprzętu strażackiego (FILM)
Pierwsze wyposażenie i remizy
W 1913 roku w warszawskiej firmie Trecera zakupiono pierwszy profesjonalny sprzęt. Początkowo był on przetrzymywany w budynku sklepu na rynku (dzisiejszy budynek Gminy). Dopiero w 1917 roku wybudowano nową remizę u zbiegu ulicy Olkuskiej i Dworskiej.
Rozwój infrastruktury po II Wojnie Światowej
Po wojnie starano się o zwiększenie taboru przeciwpożarowego. W 1951 roku zakupiono samochód marki Bedford. Kluczowym celem stała się jednak budowa nowej, murowanej strażnicy. Dzięki wsparciu prezesa Stefana Rennera oraz Zygmunta Wilka (Przewodniczącego GRN), straż otrzymała plac przy ul. Krakowskiej 34.
Budowę nowej remizy, poprzedzoną wmurowaniem kamienia węgielnego 6 września 1959 roku, ukończono w 1968 roku. Obiekt składał się z trzech boksów garażowych oraz sali widowiskowej, w której przez lata funkcjonowało Kino „Grota”, a później Gminny Ośrodek Kultury oraz kluby młodzieżowe „Pokusa” i „Florian”.
Tradycje i rola społeczna strażaków
Skalska Straż od zawsze odgrywała istotną rolę w życiu publicznym. Funkcje prezesa i naczelnika uchodziły za najbardziej dostojne stanowiska lokalne. Strażacy są nieodłącznym elementem uroczystości państwowych i religijnych:
- Pełnią wartę przy grobie Jezusa podczas Wielkanocy.
- Budują ołtarz przy figurze patrona w Boże Ciało.
- Uczestniczą w pocztach sztandarowych i asystują przy ślubach oraz pogrzebach druhów.
- Obchodzą uroczyście dzień Św. Floriana (4 maja), organizując pokazy, festyny i dekorując figurę na rynku.
Na sztandarze jednostki widnieje postać patrona oraz dewiza: „Bogu na chwałę, Bliźniemu na ratunek”. Z okazji 100-lecia jednostki, 21 sierpnia 2010 roku, druhowie otrzymali nowy sztandar wykonany przez Siostry Norbertanki z Imbramowic.
Współczesność i przynależność do KSRG
Od początku lat 90. XX wieku jednostka OSP Skała należy do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Stała modernizacja budynku oraz sprzętu jest możliwa dzięki ofiarności społeczeństwa oraz wsparciu Urzędu Miasta i Gminy Skała.
Obecnie jednostka dysponuje nowoczesnym wyposażeniem, w tym samochodami bojowymi GCBA Jelcz oraz GBA Star. W ostatnich latach wykonano szereg remontów: ocieplenie budynku, wymianę dachu, budowę nowej klatki schodowej oraz dostosowanie boksów do ratownictwa drogowego.
Kronika interwencji i akcji ratunkowych
Skalscy strażacy wielokrotnie wykazywali się męstwem podczas wielkich akcji ratowniczych:
- Lata 70. XX w.: Gaszenie pożaru w zakładach w Czechowicach-Dziedzicach.
- 1992: Walka z olbrzymim pożarem lasów w okolicach Olkusza (medale „Za Ofiarność”).
- 1996-1997: Ratowanie Doliny Prądnika, kościółka „Na Wodzie” w Ojcowie oraz gospodarstw podczas powodzi.
- 2008: Walka ze skutkami mroźnej zimy, szadzią na liniach energetycznych oraz wiosenną powodzią w dorzeczu Wisły (pomoc w Krakowie).
Ostatnie odnotowane zdarzenia
Współczesna służba to nie tylko walka z ogniem, ale szerokie spektrum ratownictwa:
- Wypadki drogowe: Liczne interwencje na drodze wojewódzkiej nr 794, w tym dachowania na obwodnicy Skały oraz zderzenia pojazdów w Cianowicach.
- Ratownictwo techniczne: Pomoc przy zawalonym dachu drewnianego budynku w Skale oraz zabezpieczanie miejsca wypadku na skalskim Rynku (zderzenie czterech samochodów).
- Nietypowe interwencje: Ratowanie psa uwięzionego na półce skalnej w Ojcowie oraz pomoc przy przewróconym koniu w stajni.
- Pożary budynków: Interwencja przy pożarze domu przy ul. Krakowskiej w Skale wywołanym przez przypadkowych lokatorów.
W ostatnim czasie społeczność strażacka pożegnała również swojego zasłużonego członka - zmarł druh Mieczysław Blasiński, Honorowy Członek Ochotniczej Straży Pożarnej w Skale.