Kronospan Pustków: Ryzyka Przemysłowe i Środki Bezpieczeństwa

Zakład Kronospan HPL Sp. z o.o. w Pustkowie Osiedlu, będący częścią międzynarodowej grupy Kronospan, stanowi obiekt o dużym znaczeniu przemysłowym, wykorzystującym w swojej działalności substancje niebezpieczne. Z tego względu szczególną uwagę poświęca się tu zarządzaniu ryzykiem, zapobieganiu poważnym awariom przemysłowym, a także przygotowaniu na ewentualne zdarzenia awaryjne.

Zakład Kronospan HPL w Pustkowie Osiedlu: Charakterystyka i Ryzyko

Profil działalności i klasyfikacja ryzyka

KRONOSPAN HPL SP. Z O.O. Zakład Produkcyjny w Pustkowie Osiedlu w ramach prowadzonej działalności wykorzystuje w produkcji swoich wyrobów substancje niebezpieczne, które podlegają przepisom dotyczącym zakładów o dużym ryzyku. Przeprowadzona klasyfikacja zgodna z Rozporządzeniem Ministra Rozwoju (Dz.U. 2016, poz. 138) wykazała, że Kronospan HPL Sp. z o.o. zalicza się do zakładów o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Zgodnie z tymi przepisami działalność Zakładu została zgłoszona do Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Rzeszowie.

Substancje niebezpieczne i ich zagrożenia

Na terenie Zakładu Kronospan HPL w Pustkowie Osiedlu przechowywane i wykorzystywane są substancje o charakterze toksycznym, palnym i wybuchowym. Rozładunek substancji z autocysterny odbywa się do jednego z dziewięciu zbiorników znajdujących się w magazynie żywic. Proces mieszania jest całkowicie zautomatyzowany. Produkcja realizowana jest szarżowo w hali produkcyjno-magazynowej, w którym znajdują się reaktory procesowe wyposażone w płaszcz grzewczo-chłodzący.

Do głównych zagrożeń stwarzanych przez te substancje należą:

• Zagrożenia dla zdrowia: Substancje takie jak metanol, formalina, formaldehyd o stężeniu >90% działają toksycznie po połknięciu, na skutek wdychania oraz w kontakcie ze skórą. Powodują uszkodzenia oczu i ośrodkowego układu nerwowego. Formaldehyd w niskich stężeniach wywołuje podrażnienia skóry, a w wyższych kaszel, skurcze dróg oddechowych oraz chemiczne zapalenie płuc. Reaktory procesowe wykorzystują substancje, dla których istnieją następujące kody zagrożeń: H225 - Wysoce łatwopalna ciecz i pary; H319 - Działa drażniąco na oczy; H336 - Może wywoływać uczucie senności lub zawroty głowy.
• Zagrożenia palne i wybuchowe: Są to ciecze wysoce łatwopalne (kategorii 2 lub 3), które w przypadku wystąpienia szczególnych warunków, takich jak wysoka temperatura lub ciśnienie, mogą stanowić zagrożenie poważnymi awariami.
• Zagrożenia dla środowiska: Niektóre substancje stwarzają zagrożenia dla środowiska wodnego (ostre 1 oraz przewlekłe 2).

Procesy Produkcyjne

Proces produkcji w zakładzie Kronospan HPL w Pustkowie Osiedlu obejmuje kilka kluczowych etapów:

• Wytwarzanie mieszanin żywic: Jest to urządzenie służące do wytwarzania mieszanin żywic i dodatków na podstawie zdefiniowanych receptur. Proces mieszania jest całkowicie zautomatyzowany.
• Impregnacja: Polega na nasączeniu poprzez zanurzenie w wannie z odpowiednią mieszaniną rozwijanego z wałka papieru. W strefie suszenia pod wpływem wysokiej temperatury następuje utwardzenie żywicy.
• Prasowanie laminatu: Odbywa się na prasach, podzielonych na prasy półkowe oraz prasy prasowania ciągłego.
• Kotłownie: Na potrzeby produkcyjne eksploatowana jest zakładowa kotłownia parowa, zasilana gazem ziemnym lub olejem opałowym (paliwo rezerwowe), oraz kotłownia olejowa dla pras ciągłych.
• Obróbka końcowa: Obejmuje krawędziowanie płyt na pile, frezowanie, szlifowanie oraz pakowanie, a także lakierowanie płyt, które polega na nakładaniu kilku warstw lakieru.

Środki Zapobiegawcze i Systemy Bezpieczeństwa w Pustkowie

W Zakładzie KRONOSPAN HPL SP. Z O.O. ryzyko pożaru, wybuchu czy emisji substancji niebezpiecznej jest minimalizowane przez kompleksowy zespół środków technicznych, instalacji wykrywania oraz urządzeń gaśniczych.

Zarządzanie bezpieczeństwem i procedury

• Dokumentacja: Zakład posiada instrukcje obsługowe i dokumentację techniczną, a także procedury wprowadzania zmian w produkcji, konstrukcji, obsłudze i eksploatacji.
• System zarządzania: Wdrożono system zarządzania bezpieczeństwem, uzupełniony o listy kontrolne funkcjonowania instalacji.
• Szkolenia i audyty: Przed dopuszczeniem do pracy na terenie wydziału firmy obce przechodzą szkolenia. Regularnie przeprowadzane są audyty zarządzania bezpieczeństwem pracy przez zewnętrznych audytorów.
• Zezwolenia na pracę: Obowiązują zezwolenia na prace remontowe, naprawcze oraz zmiany w budowie instalacji procesowej i elektrycznej, w tym spawanie, prace z otwartym ogniem oraz prace wysokościowe.

Kontrola i utrzymanie infrastruktury

• Rutynowe kontrole: Obejmują pracę urządzeń, kontrole urządzeń ciśnieniowych wykonywane przez UDT oraz urządzeń nalewczych przez TDT.
• Przeglądy i konserwacje: Systematyczne przeglądy, konserwacje i remonty maszyn i urządzeń odbywają się według procedur ISO9001.
• Testy urządzeń bezpieczeństwa: Regularnie testowane są urządzenia alarmowe, przeciwpożarowe i gaśnicze (w tym stała instalacja gaśnicza pianowa i zraszaczowa), wyłączniki awaryjne, stan ogrodzenia, telefonów, zaworów dozowania chemikaliów, funkcjonowanie kamer i telewizji przemysłowej, wentylacji mechanicznej oraz działanie zaworów oddechowych na zbiornikach chemikaliów.

Ochrona fizyczna i techniczna

• Rozmieszczenie instalacji: Stosowane jest przestrzenne rozmieszczenie instalacji, w tym strefy ochronne dookoła elementów instalacji i systemów magazynowych.
• Zabezpieczenia fizyczne: Teren zakładu jest ogrodzony i patrolowany przez pracowników ochrony, a place i drogi są oświetlone. Instalacje posiadają sprawne uziomy odgromowe.
• Zabezpieczenia chemiczne i przeciwpożarowe: Zbiorniki magazynowe chemikaliów usadowione są w betonowych wannach bezpieczeństwa, mogących przyjąć substancje w przypadku wycieku. Lokalizacja sprzętu gaśniczego jest widocznie oznakowana. Urządzenia wykonano w odpowiedniej klasie przeciwwybuchowej Ex.

Zasoby ratownicze i systemy awaryjne

• Wewnętrzne służby: Na terenie zakładu działają zakładowa grupa ratownictwa chemicznego oraz grupa zakładowej straży pożarnej.
• Zasilanie awaryjne: Agregat diesel zasila strategiczne urządzenia w systemie bezpieczeństwa podczas braków zasilania w energię elektryczną.
• Systemy gaśnicze: Dostępny jest system automatycznych blokad bezpieczeństwa procesowego. Zaopatrzenie systemu p.poż w wodę gaśniczą zmagazynowaną jest w niezależnych zbiornikach i zasilane pompami diesel. Zainstalowano stałe urządzenia gaśnicze i specjalistyczny sprzęt ratunkowy oraz p.poż.
• Zabezpieczenie środowiskowe: Na kanałach odprowadzenia wody deszczowej z terenu Wydziału zamontowano zasuwy.

Procedury Postępowania w Przypadku Poważnej Awarii Przemysłowej

KRONOSPAN HPL Sp. z o.o. w Pustkowie Osiedlu opracował „Raport o bezpieczeństwie”, uwzględniający instalację do produkcji żywic oraz instalację do produkcji wielowarstwowych płyt kompozytowych. Dodatkowo powstały dokumenty takie jak „Instrukcja postępowania w przypadku zagrożeń chemicznych i pożarowych”, „Instrukcje postępowania i alarmowania” oraz „Wewnętrzny plan operacyjno - ratowniczy”.

Etapy działań ratowniczych w zakładzie

W przypadku awarii chemicznej, wybuchu, pożaru lub innego zagrożenia, w Zakładzie uruchamiany jest niezwłocznie proces alarmowania, ostrzegania i informowania o zagrożeniach. Sposoby rozgłaszania sygnałów alarmowych i komunikatów ostrzegawczych są zgodne z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2013 r. w sprawie systemów wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu.

Podjęte działania w przypadku wystąpienia awarii są zależne od stopnia zagrożenia. Pierwsze działania ratownicze po wystąpieniu pożaru, zagrożenia pożarowego lub awarii podejmowane są przez pracowników instalacji, na której doszło do awarii. Każdy pracownik w takiej sytuacji zobowiązany jest niezwłocznie zaalarmować kierownictwo zakładu oraz współpracowników na terenie, którego wystąpiło zagrożenie.

W zakładzie przyjęto jednoosobowe kierowanie akcją ratowniczą. Do czasu przybycia na teren akcji jednostek Państwowej Straży Pożarnej, kierowanie akcją spoczywa na Kierowniku Produkcji jako kierującym zakładową grupą ratownictwa chemicznego, lub podczas jego nieobecności na zastępcach (Sterowniczy, Koordynator systemu zarządzania bezpieczeństwem, Sp. ds. aplikacji i rozwoju produktu). Kierujący akcją ratowniczą ponosi pełną odpowiedzialność za przebieg akcji i podejmuje jednoosobowo decyzje. Mobilizuje pracowników do udziału w akcji ratowniczej, wydaje polecenia odnośnie działań likwidujących pożar oraz zarządza ewakuację ludzi, a w miarę potrzeby także maszyn i urządzeń.

Dowodzącym w pierwszym etapie jest osoba zajmująca najwyższe stanowisko, która w danym momencie znajduje się w pobliżu zdarzenia (np. Kierownicy Wydziałów, Dyrektor Produkcji, Mistrz, przy ścisłej współpracy pracowników utrzymania ruchu). Dowodzenie akcją zawsze może przejąć Dyrektor Zakładu (lub osoba przez niego upoważniona). Dowodzenia nie można prowadzić w strefie bezpośredniego zagrożenia bez wymaganych zabezpieczeń. W strefie zagrożenia (dla życia i zdrowia) wprowadza się bezwzględny zakaz przebywania kogokolwiek.

Po przybyciu na teren akcji ratowniczo-gaśniczej jednostki Państwowej Straży Pożarnej, dowódca PSP obejmuje dowodzenie akcją. Osoba dotychczas kierująca działaniami ratowniczo-gaśniczymi obowiązana jest podporządkować się dowodzącemu akcją i poinformować go o aktualnej sytuacji, wydanych wcześniej dyspozycjach, rozpoznanych zagrożeniach oraz przewidywanym rozwoju sytuacji. Podczas prowadzenia akcji ratowniczej pierwsze czynności powinny mieć na celu rozpoznanie źródła, rodzaju i zasięgu zagrożenia, jego likwidację, ratowanie i ewakuowanie ludzi z zagrożonego terenu, ograniczenia dostępu osób postronnych na teren objęty akcją ratowniczą, a w następnej kolejności usuwanie skutków awarii.

Wskazówki dla osób postronnych

W przypadku nadzwyczajnego zagrożenia, dla osób znajdujących się w pobliżu Zakładu przewidziano następujące postępowanie:

• Osoby na otwartej przestrzeni: Nie zbliżać się do terenu Zakładu, oddalić się od miejsca zagrożenia w kierunku prostopadłym do kierunku wiatru.
• Osoby w pojazdach samochodowych: Nie utrudniać dojazdu służbom ratunkowym, oddalić się w miarę możliwości od terenu Zakładu.
• Ogólnie: Czekać na dalsze instrukcje od właściwych służb ratunkowych.

Kontrowersje Wokół Planowanej Elektrowni Kogeneracyjnej w Pustkowie

Sprzeciw mieszkańców i obawy

Firma Kronospan zamierzała przy swoim zakładzie w Pustkowie Osiedlu zbudować elektrownię kogeneracyjną CHP, wytwarzającą ciepło i energię elektryczną. Już wiosną bieżącego roku spotkało się to z gwałtownym sprzeciwem mieszkańców Pustkowa Osiedla i sąsiednich sołectw. Mieszkańcy od razu nazwali inwestycję "spalarnią odpadów", głośno wyrażając obawy m.in. przed toksycznymi emisjami i mocno nasilonym ruchem kołowym, dowożącym odpady do ciepłowni, co wiązałoby się z radykalnym spadkiem wartości nieruchomości w okolicy Kronospanu. Protesty mieszkańców były widoczne na tablicach z hasłami takimi jak „Mieszkańcy przeciwko spalarni śmieci w Pustkowie Osiedlu: śmierdzi, dymi, zanieczyszcza środowisko”, „Stop spalarni śmieci w Pustkowie Osiedlu”.

Interwencja prokuratury i Samorządowego Kolegium Odwoławczego

Mieszkańcy, zbierając wymaganą prawem liczbę podpisów, uzyskali zgodę rady gminy na organizację referendum, w którym mogliby się wypowiedzieć na temat instalacji. Referendum nie doszło jednak do skutku, gdyż uchwała rady została uchylona przez wojewodę podkarpackiego z uwagi na niezgodną z prawem treść pytań referendalnych.

Zanim doszło do tej decyzji, aktywiści nieformalnej grupy Odyseja Wolności zwrócili się do Prokuratury Rejonowej w Dębicy z „Prośbą o rozważenie możliwości wniesienia sprzeciwu od ostatecznej decyzji administracyjnej” wójta, przyjmującej uwarunkowania środowiskowe inwestycji. Taka decyzja zapadła 5 kwietnia 2024 r. Zarzutem podstawowym był brak konsultacji społecznych w sprawie projektu, który może mieć duże oddziaływanie na lokalną społeczność. Prokuratura niewiele czasu potrzebowała na rozpatrzenie wniosku i z końcem października przesłała do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie swój sprzeciw na decyzję władz gminy. Prokuratura w kilku punktach wykazała, że gmina „w wyniku rażącego naruszenia prawa nie zapewniła udziału społeczeństwa w prowadzonym postępowaniu”. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które wcześniej (8 września br.) zbadawszy sprawę z inicjatywy władz gminy uznało, że „nie znalazło podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji”, pod wpływem pisma prokuratury skłoniło się do ponownego zbadania sprawy, co spotkało się z radością protestujących.

Stanowisko firmy

Przedstawiciel firmy Kronospan zapewniał, że inwestycja jest bezpieczna, a wiele takich instalacji funkcjonuje w Zachodniej Europie. Firma obiecała organizowanie spotkań w celu przekonania mieszkańców o bezpieczeństwie planowanej elektrowni.

tags: #kronospan #pustkow #pozar