Krosno, miasto o wielowiekowej tradycji, posiada bogatą historię zakonną, której istotnym elementem jest obecność franciszkanów. Klasztor i kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny stanowią jeden z najważniejszych zespołów zabytkowych miasta, będąc świadkami zarówno okresów rozkwitu, jak i tragicznych wydarzeń, w tym niszczycielskich pożarów.
Początki obecności franciszkanów w Krośnie
Franciszkanie podjęli pracę duszpasterską w Krośnie najprawdopodobniej już w XIII wieku, w ramach szerokiej akcji misyjnej na Rusi. Oficjalne daty ich osiedlenia są trudne do ustalenia z absolutną pewnością, jednak przyjmuje się, że klasztor stały erygował ok. 1378 roku biskup przemyski Eryk z Winsen. Dokumenty królowej św. Jadwigi z 1397 roku potwierdzają już istnienie formalnego konwentu z własnym kościołem i budynkami klasztornymi.
Początkowo zakonnicy przebywali w starej osadzie przedlokacyjnej, po prawej stronie Wisłoka, na dzisiejszym Zawodziu, prawdopodobnie przy kaplicy pw. Przemienienia Pańskiego. Po pożarze w 1399 roku, który zniszczył ich drewnianą siedzibę, franciszkanie zdecydowali się przenieść w obręb murów miejskich, na lewy brzeg rzeki.
Pożar z 1638 roku i inne dziejowe klęski
Dzieje kompleksu franciszkańskiego naznaczone były licznymi nieszczęściami, w tym pożarami, które wielokrotnie zmieniały oblicze świątyni. W kronikach i dokumentach historycznych Krosna wymienia się pożary w latach 1399, 1427, 1456, 1512, 1638, 1687, 1849 oraz tragiczny w skutkach pożar w 1872 roku.
Pożar z 1638 roku stanowił istotny punkt zwrotny w historii miasta i zabudowy klasztornej. Zniszczenia wymuszały kolejne etapy przebudowy, podczas których zatracano pierwotne gotyckie formy na rzecz nowych stylów. Warto podkreślić, że zakonnicy, mimo dotkliwych strat materialnych, zawsze starali się odbudowywać swoje miejsce posługi, często korzystając z pomocy królewskiej oraz wsparcia lokalnych darczyńców.
Architektura i kaplica Oświęcimów
Obecny kształt architektoniczny klasztoru i kościoła jest efektem wielowiekowych prac. Kościół jest budowlą gotycką, murowaną z cegły i kamienia. Po pożarze z 1872 roku, w latach 1899-1904, przeprowadzono gruntowną restaurację pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, mającą na celu przywrócenie gotyckiego wyglądu elewacji i wnętrz.
Kaplica Oświęcimów
Jednym z najcenniejszych elementów kompleksu jest wczesnobarokowa kaplica Oświęcimów, wzniesiona w latach 1647-1648. Fundatorem był szlachcic Stanisław Oświęcim, a projektantem mediolański architekt Vincenzo Petroni. Wnętrze zdobią bogate sztukaterie wykonane przez Jana Chrzciciela Falconiego. Z kaplicą wiąże się znana krośnieńska legenda o tragicznej miłości Stanisława i jego przyrodniej siostry Anny, których ciała spoczywają w krypcie pod posadzką.
Rola świętego Jana z Dukli
Z krośnieńskim klasztorem franciszkanów nierozerwalnie związana jest postać św. Jana z Dukli. Jako młody człowiek wstąpił on do tutejszego konwentu około 1434 roku, gdzie odbył nowicjat i złożył śluby zakonne. Po studiach w Krakowie powrócił do Krosna, gdzie pełnił funkcję kaznodziei, spowiednika, a także gwardiana klasztoru, spędzając tu kilkanaście lat swojego życia zakonnego.
Współczesność i znaczenie dziedzictwa
Dziś kompleks franciszkański w Krośnie pozostaje nie tylko miejscem kultu, ale także ważnym punktem na mapie zabytków Podkarpacia. Przechowywane tu dzieła sztuki, w tym obraz Matki Boskiej Murkowej, oraz unikatowe nagrobki XVI i XVII-wieczne, świadczą o wysokiej randze tego ośrodka w dawnej Rzeczypospolitej.
tags: #krosno #klasztor #franciszkanow #pozar #1638