Straż pożarna to jedna ze służb porządkowych cieszących się największą sympatią wśród cywilów. Mimo że kojarzymy ją przede wszystkim z pożarami, zajmuje się również wieloma innymi sytuacjami. Strażacy przyjmują wezwania do zerwanych linii energetycznych, problemów z powalonymi drzewami i uczestniczą w akcjach przeciwpowodziowych. Pomimo tak szerokiego zakresu obowiązków, niewiele wiemy o ich funkcjonowaniu. Literatura stanowi kluczowe źródło wiedzy pozwalające nadrobić te zaległości i zgłębić historię, podstawy prawne oraz bieżące aspekty funkcjonowania Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) i Państwowej Straży Pożarnej (PSP).
Rodzaje Literatury dla Strażaków i Zainteresowanych
Strażacy to ludzie niezwykle odważni. Narażeni na ogromne ryzyko, w sytuacjach kryzysowych muszą zachować zimną krew i profesjonalizm. O zmaganiach zarówno z ogniem czy powypadkowym bałaganem, jak i z samym sobą, opowiadają książki napisane przez strażaków. Relacja z ich doświadczeń pokazuje, jak wiele poświęcenia i satysfakcji niesie ze sobą wybór tego zawodu. Tak samo jak książki o policji, strażacy również opisują rzeczywistość ze swojego punktu widzenia.
Literatura Specjalistyczna i Podnosząca Kompetencje
Dla aktywnych strażaków oraz osób związanych z ochroną przeciwpożarową, istnieje wiele książek podnoszących ich kompetencje. Informacje o administracyjnej organizacji instytucji pomagają odnaleźć się w niej i lepiej zrozumieć zawodowe obowiązki. Wiedza z książek o pierwszej pomocy może uratować życie ofiarom katastrof. Zrozumienie natury ognia, jego rozprzestrzeniania się i skutecznego gaszenia pożaru będzie nieocenionym elementem praktycznej pracy. Sposoby postępowania w przypadku katastrof i znajomość zasad bezpieczeństwa w razie takich przypadków to wiedza nabywana przede wszystkim w praktyce, jednak przyswojenie jej w warunkach kontrolowanych (dzięki książkom) może uchronić przed opłakanymi skutkami i wzmocnić poczucie sprawczości u strażaka. Natomiast książki o rozwoju osobistym i regulacji emocji mogą pomóc zachować zimną krew w sytuacjach kryzysowych.
Literatura dla Najmłodszych
Każdy z nas może mieć nieszczęście znaleźć się w stanie wymagającym interwencji straży pożarnej. Dlatego warto od najmłodszych lat uczyć dzieci, jak ważny i potrzebny jest to zawód. Pokazanie kompetencji strażaka w ciekawych książkach dla dzieci może być kiedyś wiedzą na wagę złota. A czy wiecie, że do straży mogą należeć nie tylko ludzie, ale i zwierzęta? Psy pomagające w odnajdywaniu ofiar katastrof świetnie sprawdzają się w akcjach ratunkowych! Książki dla dzieci o pracy strażaka to świetna okazja zarówno na uczenie szacunku wobec zwierząt, jak i podstawowych zachowań w przypadku pożaru.
"Prawdziwi Strażacy" - Książka dla Małego Bohatera
Książka - „Prawdziwi strażacy” to wyjątkowa publikacja poświęcona ludziom, którzy każdego dnia ryzykują swoje życie, by ratować innych. Jest to pozycja obowiązkowa w biblioteczce małego strażaka, która zachwyca swoją szczegółowością i jakością. To nie tylko książka o zawodzie, lecz przede wszystkim opowieść o odwadze, poświęceniu i prawdziwym powołaniu do służby. Autor zabiera czytelnika za kulisy codziennej pracy strażaków - zarówno zawodowych (PSP), jak i ochotników (OSP).
W książce znajdziemy:
- realistyczne relacje z akcji ratowniczych,
- osobiste wspomnienia strażaków,
- poruszające historie z życia jednostek,
- refleksje o etyce, braterstwie i emocjach towarzyszących służbie.
Jest to lektura, która pokazuje prawdziwe oblicze straży pożarnej - pełne adrenaliny, odpowiedzialności i człowieczeństwa. Książka odpowiada na pytania takie jak: Czym zajmuje się straż pożarna? Jak wygląda dzień w remizie? Co jest potrzebne do akcji gaśniczej? Jak się gasi pożar? Kto sprząta po całej akcji? I, co najważniejsze: Jak się zachować w nagłym wypadku? Ta inspirująca pozycja skierowana jest do strażaków PSP i OSP, członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, osób zainteresowanych tematyką ratownictwa i bezpieczeństwa publicznego oraz czytelników poszukujących autentycznych historii.
Wybrane Pozycje Literatury z Zakresu Ochrony Przeciwpożarowej
Poniżej przedstawiono przykłady literatury, które mogą być pomocne w zgłębianiu tematyki straży pożarnej w systemie bezpieczeństwa publicznego, obejmującej organizację i funkcjonowanie PSP, OSP oraz Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG):
- Organizacja i funkcjonowanie PSP w Polsce - Katarzyna Wójtowicz
- "Ustawa o ochronie przeciwpożarowej z komentarzem", Bolesław Kurzępa, wyd. TARbonus, Kraków-Tarnów 2010
- Zarządzanie i dowodzenie Ochotniczą Strażą Pożarną. Wiedza, nowoczesność i tradycja - Lechosław Berliński
- Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej. Komentarz - Kwapisz-Krygel Krystyna
- Straże pożarne Warmii i Mazur - Zarys dziejów - Tadeusz Prusinski
- Barbara Kaczmarczyk, Robert Socha - Zarządzanie kryzysowe w systemie bezpieczeństwa państwa - wydawca Szkoła Aspirantów PSP w Krakowie
- "Prawo ratownicze", Józef Jan Skoczylas, ost. wyd. II, wyd. LexisNexis, Warszawa 2011
- "W ogniu faktów", Andrzej Stefanowski, Poznań 2008
- Ochrona przeciwpożarowa - Henryk Ołdakowski
- Zarządzanie Bezpieczeństwem w Sytuacjach Kryzysowych - Stanisław Kwiatkowski, Pułtusk 2011
- Rola OSP w kształtowaniu więzi społecznych - Eugeniusz Moczuk
- OSP jako element systemu bezpieczeństwa wew. państwa - Andrzej Stopa
- Święty Florian od średniowiecza do współczesności - Bogusław Ulicki
- Krajowy system ratowniczo-gaśniczy w systemie bezpieczeństwa państwa. Czy jesteśmy bezpieczni? - Maciej Schroeder
- Komendy Straży Pożarnych 1950-1995 - Stanisław Bieleń, Bogdan Gagucki, Władysław Pilawski, Wydawca: Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej
- Państwowa Straż Pożarna a ratownictwo zwierząt - Maciej Schroeder, Ireneusz Grubek
- Zarys prawa i administracji w ochronie przeciwpożarowej - Wojciech Gołębowski, Wydawca: Szkoła Aspirantów PSP w Poznaniu
- Działalność kontrolno-rozpoznawcza - zbiór przepisów
- Zarządzanie i dowodzenie Ochotniczą Strażą Pożarną - Lechosław Berliński, Warszawa 2012
- Ochrona ppoż. w praktyce - red. Agnieszka Świeboda, Warszawa 2014
- Ochrona przeciwpożarowa na wsi - Paweł Borowski, Warszawa 1977
- W straży pożarnej - il. Artur Nowicki, Kraków cop. 2007
- Organizacja BHP [bezpieczeństwa i higieny pracy] w Państwowej Straży Pożarnej - Polska. Państwowa Straż Pożarna
Analiza Finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych
Istotnym obszarem w literaturze jest również kwestia finansowania jednostek. Monografia poświęcona kompleksowemu omówieniu finansowania ochotniczych straży pożarnych stanowi pierwszą i jedyną na rynku wydawniczym tego typu publikację. Zawiera ona wytyczne Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej na 2020 rok dotyczące udzielania OSP dotacji MSWiA oraz dotacji dla OSP będących w KSRG. W publikacji uwzględniono zmiany w finansowaniu OSP, które weszły w życie w latach 2016-2019, oraz wskazano na wnioski płynące z raportu Najwyższej Izby Kontroli z 2019 roku. Omówiono finansowanie OSP z budżetu państwa, samorządu terytorialnego, ze środków własnych, z innych źródeł, a także inne aspekty finansowania OSP, w tym m.in. wzór wniosku do komisji lekarskiej MSWiA.
Międzynarodowa Pomoc Straży Pożarnej dla Ukrainy
Jednym z aktualnych i ważnych tematów badawczych jest międzynarodowa pomoc jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej oraz Państwowej Straży Pożarnej dla Ukrainy. Celem tego typu prac jest pokazanie zaangażowania, wsparcia i współpracy strażaków ochotników i strażaków zawodowych z Państwowej Straży Pożarnej w międzynarodową pomoc dla Ukrainy. W ramach analizy opisuje się i charakteryzuje Ochotniczą Straż Pożarną oraz Państwową Straż Pożarną w Polsce, a także bada, czy polscy strażacy przed konfliktem zbrojnym współpracowali ze stroną ukraińską i ich ukraińskimi odpowiednikami (Państwową Służbą do Spraw Nadzwyczajnych). Opisuje się również początkowy etap konfliktu zbrojnego w Ukrainie, który rozpoczął się 24 lutego 2022 roku, a także działania, w które zaangażowali się i organizowali polscy strażacy z OSP i PSP. Działania te obejmowały zbiórki, przekazywanie sprzętu ratowniczo-gaśniczego z Polski, jak i Europy, oraz wyjazdy do stref przygranicznych. W tego typu pracach badawczych analizowana jest literatura oraz źródła internetowe, m.in. strona główna Zarządu Głównego OSP RP w Polsce czy Państwowej Straży Pożarnej, a także przedstawiane są wyniki i wnioski z przeprowadzonych badań własnych.
Wkład Autorów i Ekspertów
Dr Dariusz P. Kała - Ekspert Prawa Ochrony Przeciwpożarowej
Wśród znaczących postaci w dziedzinie literatury pożarniczej wyróżnia się dr Dariusz P. Kała, doktor nauk prawnych. Prowadzi on Kancelarię Prawną LexKała oraz Portal Prawa Ochrony Przeciwpożarowej LexFire.pl. Jest wykładowcą prawa w Akademii Ekonomiczno-Humanistycznej w Warszawie, a także byłym asystentem w Zakładzie Podstaw Prawnych Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Prowadził również zajęcia z prawa na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II w Lublinie. Jest stałym współpracownikiem działu prawnego miesięcznika ZOSP RP „Strażak”, trenerem i autorem monograficznych szkoleń zawodowych dla pracowników samorządowych i członków OSP z zakresu prawa ochrony przeciwpożarowej oraz finansów publicznych. Stypendysta Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2005-2009). Dr Kała jest autorem licznych książek, artykułów i opracowań naukowych, popularnonaukowych i poradnikowych z zakresu prawa cywilnego, administracyjnego (w tym ochrony przeciwpożarowej). Do jego publikacji należą m.in.:
- „Sto pytań do prawnika o Ochotnicze Straże Pożarne. Poradnik praktyczny”, t. 1 i t. 2, Gdańsk 2012, Gdańsk 2014;
- „Ekwiwalent pieniężny dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych. Orzecznictwo, wzory pism, tablice”, Zielonka 2013; wyd. 2, Gdańsk 2018;
- „Dotacje dla Ochotniczych Straży Pożarnych”, Zielonka 2015.
Publikuje również na łamach pism „Strażak”, „Przegląd Pożarniczy”, w portalach Remiza.com.pl, Strażacki.pl oraz w wydawnictwie C.H. Beck. Jest członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej oraz przewodniczącym komisji rewizyjnej oddziału powiatowego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Znany jest także jako pełnomocnik dh OSP Edwarda Pruśniewskiego, w głośnej sprawie wygranej przed Sądem Najwyższym.
Poszukiwanie Literatury w Praktyce
Wielu studentów i pasjonatów aktywnie poszukuje literatury związanej ze strażą pożarną. Przykładem jest student AWF-u w Poznaniu, Dawid, druh OSP w Ostrówkach (nie należącej do KSRG), który ukończył szkolenie dla strażaków ratowników i przygotowuje się do obrony pracy licencjackiej. Jego specjalizacja - Wychowanie Fizyczne w Grupach Dyspozycyjnych - skłania go do zgłębiania tematu kultury fizycznej w OSP i PSP w jego powiecie (kutnowskim). W takich przypadkach, oprócz książek, cennym źródłem informacji są również artykuły z „Przeglądu Pożarniczego” i innych tego typu czasopism branżowych, a także fora internetowe, gdzie można znaleźć wiele informacji i wskazówek dotyczących literatury.