Księży Młyn, jako jedno z najważniejszych założeń przemysłowych w Łodzi, od początku swojego istnienia wymagał odpowiedniego zabezpieczenia przeciwpożarowego. Miasto, posiadające w dużej części zabudowę drewnianą, nękały pożary, które nie omijały również tego terenu. Już w maju 1822 roku spłonął stary młyn plebański, a w kolejnych dekadach ogień wielokrotnie trawił powstające tu przędzalnie, w tym obiekty Karola Scheiblera jeszcze w trakcie ich budowy w 1874 roku i po uruchomieniu w 1876 roku.
Organizacja straży zakładowej
W przedsiębiorstwie Karola Scheiblera fabryczną straż ogniową zaczęto organizować na początku lat 80. XIX stulecia, a ostatecznie uruchomiono ją 20 czerwca 1884 roku. Jednostka ta weszła w skład Łódzkiej Straży Ogniowej Ochotniczej jako jej V Oddział. Założycielem i pierwszym komendantem oddziału, zwanego powszechnie „scheiblerowskim”, był Karol Wilhelm Scheibler junior. W późniejszym okresie funkcję tę pełnili m.in. Edward Herbst oraz inżynier Edward Wagner, dyrektor fabryki.
W 1891 roku nastąpiła reorganizacja jednostki: utworzono oddział płatnych strażaków dyżurujących całodobowo, zbudowano własny dom rekwizytowy, urządzono sygnalizację elektryczną, zainstalowano telefony i telegraf. Dzięki nowoczesnemu wyposażeniu oddział stał się jedną z najlepiej zorganizowanych jednostek pożarniczych w Królestwie Polskim, zdolną do samodzielnego gaszenia nawet bardzo groźnych pożarów.
Architektura remizy
Na remizę strażacką przeznaczono przestronny plac usytuowany przy północnej pierzei ulicy św. Emilii 30 (obecnie ul. Tymienieckiego), w bliskiej odległości od osiedla mieszkaniowego. W 1891 roku wzniesiono tu, prawdopodobnie według projektu Hilarego Majewskiego, murowany z cegły budynek remizy, nawiązujący stylem do średniowiecznej architektury obronnej.
- Część główna: Jednopiętrowy budynek z dachem dwuspadowym.
- Wieża: W 1900 roku dodano pięciokondygnacyjną wieżę, zwieńczoną krenelażem, służącą m.in. do suszenia węży gaśniczych.
- Wozownie: Do korpusu głównego dostawiono symetrycznie dwie pięcioosiowe, parterowe wozownie.
- Zaplecze: W głębi posesji znajdowały się domy mieszkalne dla strażaków, drewniana wieża do ćwiczeń oraz stajnie.
Działalność bojowa i społeczna
Strażacy z Księżego Młyna uczestniczyli w wielu akcjach ratowniczych. Pierwszy pożar gasili 11 lutego 1885 roku. W ciągu pierwszego ćwierćwiecza działalności V Oddział brał udział w gaszeniu 6 dużych pożarów, 23 średnich i 279 drobnych na terenie fabryki. Jednostka poniosła również ofiary w ludziach - m.in. podczas wielkiej akcji przy ulicy Przejazd (obecnie ul. Tuwima) w 1904 roku.
Oddział angażował się także w życie społeczne miasta. Strażacy brali udział w uroczystościach religijnych i państwowych, a także w konkursach pożarniczych. W 1912 roku podczas Wystawy Przemysłowo-Rolniczej w Częstochowie zdobyli złoty medal. W 1928 roku drużyna z Księżego Młyna wywalczyła pierwsze miejsce - Grand Prix Umberto - w międzynarodowym konkursie straży pożarnych w Turynie.
Losy obiektu po I wojnie światowej
Podczas I wojny światowej strażacy byli aktywni nie tylko w gaszeniu pożarów, ale także w działalności patriotycznej, w tym w rozbrajaniu wojsk niemieckich w 1918 roku. W okresie międzywojennym nastąpiło ożywienie działalności oddziału - powstał m.in. chór strażacki, a na Księżym Młynie organizowano ogólnopolskie kursy pożarnictwa.
Po II wojnie światowej obiekt służył Łódzkim Zakładom Przemysłu Bawełnianego „Uniontex”. W 1976 roku w budynku zorganizowano przyzakładowe muzeum pożarnictwa. Po gruntownej renowacji w 2000 roku, budynek remizy został uznany za Pomnik Historii, co stanowi najważniejsze wyróżnienie dla zabytków świadczące o ich znaczeniu dla dziedzictwa narodowego Polski.