Kierowanie Młodzieżową Drużyną Pożarniczą (MDP) – Rola i Zadania

Wprowadzenie do Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP)

W wielu małych miejscowościach dzieci od najmłodszych lat z ciekawością zaglądają do remiz strażackich, przymierzają hełm i ubranie strażaka. Warto na samym wstępie przyjrzeć się dokładniej definicji Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). Najprościej ujmując, jest to grupa młodych osób, która działa u boku danej jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).

Dzięki młodzieży możliwa jest wymiana pokoleniowa i ciągłość funkcjonowania OSP. Jest to zdecydowanie najważniejszy wspólny cel, najbardziej leżący w interesie długofalowym każdej OSP. Młodzież potrafi być niezwykle kreatywna, jeśli pozwolimy jej na to i będziemy mieli do niej zaufanie.

Podstawy Prawne i Formalne Utworzenie MDP

Formalne funkcjonowanie każdej MDP rozpoczyna uchwała zarządu stowarzyszenia w sprawie jej utworzenia. Istotne jest, aby przed podjęciem uchwały zarząd OSP przeanalizował zapisy statutu stowarzyszenia. W statucie OSP mogą znajdować się zapisy stwierdzające, że członkiem MDP może być osoba w określonym wieku, jednak zawsze maksymalnie do 18 roku życia. Chodzi tutaj o wskazanie w statucie dolnej granicy wiekowej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, przy Ochotniczej Straży Pożarnej działa tylko jedna Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza. Drużyna ta może zostać podzielona na sekcje, np. męską, żeńską, męsko-żeńską. Można zastosować również kryterium wiekowe podziału, takie jak: sekcja iskierki (do 11 lat), sekcja płomyki (12-15 lat), sekcja ogniki (16-18 lat).

MDP funkcjonowały już przed wejściem w życie Ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych. Przy Zarządzie Głównym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) jest zorganizowana właściwa komisja problemowa, zajmująca się sprawami dzieci, młodzieży i sportu. Komisja ta wypracowała przed laty wzór regulaminu organizacyjnego MDP, w którym zostały opisane podstawowe sprawy związane z organizacją drużyny pożarniczej.

Należy również przyjąć regulamin organizacyjny MDP. Regulamin ten to zbiór podstawowych zapisów dookreślający funkcjonowanie każdej MDP przy OSP. To właśnie w nim znajdują się wszystkie podstawowe zasady zorganizowania MDP.

Jeśli w danej OSP do tej pory nie było młodzieżowej drużyny pożarniczej lub jest ona „reaktywowana” po wielu latach, warto zadbać, aby decyzja o powołaniu takiej drużyny była podjęta uchwałą walnego zebrania członków OSP.

Rola i Kwalifikacje Opiekuna MDP

W MDP zorganizowane są dzieci i młodzież niepełnoletnia, dlatego należy podejść odpowiedzialnie do organizowania ich aktywności. Każda drużyna musi mieć swojego opiekuna, który jest dorosłym członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej, biorącym na siebie odpowiedzialność za młodzież. Jego rola nie sprowadza się jednak tylko do samej opieki, ale obejmuje także dbanie o dokumentację, pomaganie młodym w rozwijaniu umiejętności i wiedzy strażackiej, a często także organizowanie różnego rodzaju zajęć wychowawczych, spotkań czy wydarzeń kulturalno-oświatowych.

Aby zostać opiekunem MDP, trzeba posiadać odpowiednie predyspozycje do pracy z dziećmi i młodzieżą. Wskazane jest powoływanie do pełnienia tej funkcji osób, które mają lub miały do czynienia z organizowaniem pracy i aktywności młodzieży. Dobrze jest, jeśli opiekun MDP posiada również przeszkolenie podstawowe strażaka ratownika OSP, jednak formalnie nie ma żadnego dokumentu prawnego, który stwierdza, kto może być wyznaczony do pełnienia funkcji opiekuna MDP w OSP. Zarząd OSP wyznacza opiekuna spośród strażaków OSP (członków jednostki).

Warto pamiętać, że opiekun drużyny nie musi posiadać specjalnych uprawnień ani szkoleń, by pełnić swoją funkcję w kontekście samej opieki nad MDP. Czym innym są kwalifikacje wychowawcy wypoczynku, które muszą być spełnione przez kandydata na opiekuna dzieci i młodzieży podczas organizacji wypoczynku, np. obozów czy wycieczek.

Cechy dobrego opiekuna MDP

W kontakcie z dziećmi bardzo ważne jest, aby opiekun umiał do nich dotrzeć, skutecznie się komunikować i wykazywać zrozumienie. Młodzi ludzie potrzebują mieć obok siebie człowieka, który będzie autorytetem i mentorem. Dobry opiekun powinien wyróżniać się także:

• Znajomością przepisów przeciwpożarowych i zasad bezpieczeństwa.
• Znajomością sprzętu pożarniczego „od podszewki”, co pozwoli mu bez problemu pokazywać, w jaki sposób działa dane narzędzie.
• Pokładami cierpliwości, empatią i wyrozumiałością - musi rozumieć potrzeby młodych.
• Sprawiedliwością i konsekwencją, co oznacza docenianie wysiłku, trudu i zaangażowania młodzieży.
• Pasją i zamiłowaniem do Straży Pożarnej.

Opiekun bierze na swoje barki odpowiedzialność za bezpieczeństwo podopiecznych. Opiekunów MDP może być kilku, a bardzo często organizacja pracy drużyny przy danej OSP wymusza wyznaczenie kilku opiekunów w celu sprawnego prowadzenia szkoleń. Grupę opiekunów OSP można zrzeszyć np. w formie komisji ds. młodzieży przy OSP, którą może powołać zarząd OSP.

Członkostwo w MDP - Zasady i Obowiązki

Do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej lub Dziecięcej Drużyny Pożarniczej mogą należeć osoby w wieku do 18 lat. Warunkiem jest zgoda jednego z rodziców, opiekunów prawnych albo opiekunów faktycznych (zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, Dz. U. 2023, poz. 194). Dokument potwierdzający zgodę powinien być przechowywany w dokumentacji członków MDP.

Moment wstąpienia do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej jest bardzo ważny dla młodego człowieka, gdyż doświadcza on wtedy namiastki świata strażackiego. Po przyjęciu odbywa się uroczyste ślubowanie, podczas którego młodzi członkowie otrzymują legitymację członkowską. Ślubują ze wszystkich sił służyć Ojczyźnie Rzeczypospolitej Polskiej, ofiarną pracą w szeregach Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej przyczyniając się do ochrony życia, zdrowia i mienia jej Obywateli, ich dorobku kulturalnego i materialnego przed pożarami i innymi klęskami żywiołowymi, a także przestrzegać postanowień Statutu OSP i Regulaminu Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej.

Osoby, które należą do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej, mają określone zadania. Nie tylko bacznie przyglądają się codziennej pracy strażaków, ale także biorą udział w wielu różnych czynnościach, co jest nauką przez zabawę i działanie. Członkowie MDP rozwijają swoje umiejętności, budują pewność siebie i uczą się działania pod presją czasu. Do ich zadań należą:

• Zapoznawanie się ze sprzętem strażackim.
• Poszerzanie wiedzy z ochrony przeciwpożarowej i aktywne działanie na rzecz lokalnej społeczności.
• Udział w zawodach sportowo-pożarniczych, manewrach, szkoleniach, pokazach i wydarzeniach lokalnych.
• Uczenie się współpracy w grupie i pomagania innym.
• Działanie jako wolontariat i wykonywanie prac na rzecz swojej jednostki OSP.
• Reprezentowanie jednostki OSP podczas różnych ważnych uroczystości.

Młodzież powinna nauczyć się prawidłowo oceniać i umieć zachować się w sytuacjach kryzysowych, jak również prawidłowo przekazywać informacje służbom. Ważne jest, aby nauczyli się używać gaśnic - najpopularniejszego podręcznego sprzętu gaśniczego, który większość ludzi widziała, a nie używała nigdy.

Rekrutacja Młodzieży i Budowanie Zespołu

Kiedy wszystkie formalności zostaną wykonane, tzn. zostanie zorganizowana MDP na podstawie uchwały zarządu OSP, zarząd OSP zatwierdzi regulamin organizacyjny MDP, a także zostanie wyznaczony opiekun MDP, można przejść do zachęcania młodzieży do wstąpienia w szeregi drużyny.

Należy pamiętać, że późniejsi członkowie MDP powinni zostać ubezpieczeni przez gminę (art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o OSP). Warto zgłosić fakt przyjęcia młodzieży w poczet członków MDP do miejscowego urzędu gminy, by zatroszczyć się o ubezpieczenie adeptów pożarnictwa.

Skuteczny nabór i oferta

Naturalnym i najczęstszym miejscem prowadzenia naborów jest szkoła. Dobrze przygotowana oferta powinna być jasna i czytelna. Warto podkreślić, że w OSP można poznać nowe ciekawe osoby, pograć np. w tenisa stołowego, a także nauczyć się ratować innych ludzi. Należy pamiętać, że nie każdy w wieku 10-16 lat jest już ukierunkowany czy nastawiony na ryzykowanie własnym zdrowiem i życiem dla ratowania innych ludzi czy ich mienia. Młode osoby mogą chcieć przyjść i pobawić się, zrobić coś ciekawego, co z pozoru nie jest strażackie.

W ostatnich latach, szczególnie po okresie pandemii, pojawił się problem z naborem do MDP, zwłaszcza uczniów klas 7-8, którzy są obciążeni materiałem edukacyjnym i mogą nie mieć chęci czy czasu na kolejne doświadczenia. Nie ma co się wówczas zniechęcać, tylko zapraszać młodsze roczniki.

Wiele ochotniczych straży pożarnych działa w środowiskach, gdzie ciężko jest konkurować z klubami sportowymi, zajęciami lingwistycznymi czy basenem. Wszystkie te zajęcia są równie ważne dla młodzieży, jak i ich rodziców, których warto włączyć w proces tworzenia MDP jak najwcześniej. Warto wykorzystać media społecznościowe OSP do przygotowania specjalnej oferty naborowej, np. w formie krótkiego filmu lub grafiki.

Nawet jeśli na nabór przyjdą tylko 3 osoby, należy spokojnie rozpocząć zajęcia. Na spotkanie z rodzicami warto zaprosić ich, by przedstawić opiekuna i ogólny plan działania. Rodzice mogą wówczas podpisać zgody na udział dziecka w zajęciach. Nowi adepci pożarnictwa są najlepszymi sprzymierzeńcami w budowaniu drużyny; jeśli będą zadowoleni z tego, co robią w OSP, powiedzą to rówieśnikom.

Partnerskie podejście i wyzwania

Zamiast hierarchicznego i służbowego podejścia w relacjach z młodzieżą, zaleca się podejście partnerskie, gdzie młodzież ma duży wpływ na to, co będzie robić drużyna. Młodzież lubi mieć wpływ i decydować o zajęciach, jednak warto ich prowadzić i podpowiadać, co powinni robić. Kluczem jest dawanie młodzieży przestrzeni fizycznej i mentalnej w działalności MDP.

Nie zawsze będzie kolorowo - pojawią się konflikty wewnętrzne czy pierwsze zauroczenia. Wplatanie gier integracyjnych i działanie adekwatne do sytuacji może załagodzić konflikty i poprawić przepływ informacji. Czas przestoju i odpoczynku jest równie ważny co działanie. Należy mobilizować drużynę do działania, ale też dawać jej odpocząć.

Warto usiąść z młodzieżą i spisać tzw. kontrakt, czyli zasady komunikacji, terminy i częstotliwość zbiórek, a także reguły panujące w grupie. To miejsce na spisanie wzajemnych potrzeb i oczekiwań, aby relacje były dobre.

Młodzież zniechęca się do działalności w MDP/OSP przez nadmiar prac gospodarczych i porządkowych, czyli przez perspektywę „szczotki i mopa”. To są obowiązki, ale kiedy organizuje się „piątek”, to działać powinni wszyscy wspólnie - starsi i młodsi. Inne czynniki demotywujące to brak równego traktowania członków MDP, zbyt rygorystyczne podejście (wojskowe), brak planu działania, chaos na zbiórkach i ich nieregularność, a także natłok obowiązków poza strażą.

Niektóre osoby zniechęca perspektywa ryzykowania zdrowia i życia na akcjach czy dużej odpowiedzialności. Warto pamiętać, że nie każdy członek OSP musi brać udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Są osoby, które nie widzą się w tej formie działalności, a mimo to warto z nimi pracować i dawać im przestrzeń do działania, np. w zakresie działalności kulturalno-oświatowej czy historycznej.

Finansowanie Działalności i Wsparcie dla MDP

Obecność w straży pożarnej wiąże się z noszeniem mundurów. Koszt umundurowania koszarowego wynosi 100-150 zł na osobę, a koszula wyjściowa MDP, krawat, czapka i spodnie to koszt około 300 zł na osobę. Koszulki Członka MDP to koszt około 50 zł na osobę. Nie każdą OSP stać na taki wydatek, dlatego można zastanowić się nad różnymi formami finansowania tego przedsięwzięcia. Jeśli OSP nie dysponuje większymi zasobami finansowymi, warto omówić ten temat z młodzieżą i rodzicami lub lokalnymi przedsiębiorstwami.

W niektórych województwach dostępne są różne środki finansowe na cele związane z działalnością młodzieżowych drużyn pożarniczych. Warto rozejrzeć się, czy poszczególne Urzędy Marszałkowskie, Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) mają stosowne programy. Zadania publiczne, niezależnie czy te z poziomu gminy, czy innych jednostek samorządu terytorialnego, są jedną z prostszych form pozyskania środków na działalność MDP. Wiele rzeczy, które chce się robić z młodzieżą w ramach ich szkolenia, świetnie wpisuje się w zadania publiczne, np. promocja i ochrona zdrowia (pierwsza pomoc), promocja zdrowego sposobu życia, kultura fizyczna i sprawy związane z bezpieczeństwem publicznym.

W 2026 roku Zarząd Główny ZOSP RP przeznaczył pulę aż 3 000 000 złotych na dofinansowanie obozów szkoleniowych. Pieniądze te pochodzą ze środków z ubezpieczenia od ognia. Ponadto, w ramach dotacji na realizację zadania publicznego pn. „Przygotowanie jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych do działań ratowniczo - gaśniczych” w 2026 roku zaplanowano dofinansowanie organizacji obozów Młodzieżowych/Dziecięcych Drużyn Pożarniczych. Minister Edukacji rozpoczęła proces zmian w przepisach regulujących organizację wypoczynku dzieci i młodzieży, aby zwiększyć poziom bezpieczeństwa uczestników kolonii, obozów i biwaków.

Rozwój, Uznanie i Integracja Drużyn MDP

Po wykonaniu wszystkich formalności i rekrutacji, czas na podstawy musztry i ślubowanie MDP. Ten bardzo uroczysty moment powinien być zaplanowany z dużym wyprzedzeniem i doskonale sprawdzi się zarówno na gminnym dniu strażaka, jak i jako oddzielna uroczystość. Warto przygotować okazjonalne dyplomy. Jeśli planuje się organizację takiej uroczystości jako oddzielne święto, będzie to bardzo podniosła chwila, której scenariusz jest niemal gotowy w ceremoniale pożarniczym. Po uroczystości warto znaleźć czas na wspólny poczęstunek (bezalkoholowy oczywiście) i zaangażować rodziców w jego organizację.

Związek Ochotniczych Straży Pożarnych corocznie organizuje ogólnopolski konkurs „Najlepsi z Najlepszych” na Wzorową Młodzieżową Drużynę Pożarniczą i jej opiekuna. Warto spoglądać na ten konkurs, kontaktować się z laureatami i inspirować siebie wzajemnie do działania z młodzieżą.

Odznaczenia i Wyróżnienia

Za wzorową i aktywną działalność drużynie młodzieżowej można otrzymać odznaki. Po dwóch latach od złożonego ślubowania członek MDP może dostać brązową odznakę, srebrną po kolejnych dwóch latach i złotą również po kolejnych dwóch latach. Odznaki są przyznawane przez Prezydium Zarządu Oddziału Gminnego lub równorzędnego, na wniosek ochotniczej straży pożarnej.

Proporzec i Komisje ds. MDP

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze mogą posiadać proporce, których wzór jest przedstawiony w regulaminie sztandarów OSP. Proporzec może być nadany na wniosek rady drużyny przez właściwy Zarząd OSP. Jeśli uda się zbudować silną i stabilną grupę młodzieżową, można postarać się o taką formę edukacji i przekazywania tradycji.

Oddziały gminne i równorzędne oraz powiatowe Związku OSP RP mają możliwość i zalecenie tworzenia komisji ds. MDP. Warto dążyć do powoływania takich komisji, dbając, aby ich skład tworzyli przedstawiciele MDP i opiekunowie. Przy wielu Młodzieżowych Drużynach Pożarniczych działają rady drużyny, młodzież jest podzielona na sekcje i są wybrani dowódcy. Warto zapraszać przedstawicieli młodzieży na zebrania Zarządu OSP z głosem doradczym.

Korzyści z Przynależności do MDP

Przynależność do MDP niesie ze sobą wiele zalet, wpływając korzystnie na przyszłą karierę i rozwój młodych ludzi. Działania Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych sprawiają, że młodzi ludzie:

1. Uczą się odpowiedzialności i dyscypliny - przestrzeganie zasad, regulaminu czy wykonywanie poleceń kształtuje odpowiedzialność.
2. Rozwijają własne umiejętności interpersonalne - uczą się współpracy, komunikacji i rozwiązywania problemów w grupie.
3. Mogą w przyszłości wstąpić do służb - MDP jest świetną bazą do rozwoju przyszłej kariery w służbach mundurowych, takich jak OSP, PSP, Wojsko, Policja czy służby ratownicze.
4. Zdobywają wiedzę techniczną - mają możliwość zapoznawania się z nowoczesnym sprzętem ratowniczym, technikami gaszenia pożarów i podstawami ratownictwa medycznego.
5. Zdobywają zdolności przywódcze - współpraca z młodszymi kolegami i nadzorowanie działań to świetna szkoła lidera.
6. Nawiązują nowe kontakty - aktywność w MDP daje możliwość poznawania wielu nowych osób, co może okazać się pomocne w przyszłości.

To właśnie opiekun MDP może wzbudzić w dzieciach i młodzieży zamiłowanie do Straży Pożarnej, wprowadzając ich do świata strażackiego. Uczy przeróżnych technik, nabywania umiejętności oraz wartości, które kształtują ich na każdym kroku. I choć formalne wymagania dotyczące tej funkcji nie są bardzo restrykcyjne, to od cech osobowościowych i zaangażowania opiekuna zależy, czy członkowie MDP zechcą kontynuować swoją drogę w OSP lub PSP. Niemal wszędzie powtarza się w odpowiedziach młodzieży „poznawanie nowych ludzi”. Warto zadbać nie o budowanie konkurencji i rywalizacji pomiędzy drużynami młodzieżowymi, a właśnie o wspólne działania, takie jak łączone zbiórki, pikniki, turnieje, podchody, które budują sieć kontaktów i kreują wspólne inicjatywy. Wszystko, co zdobywa się w MDP, nigdy nie zostanie odebrane i można z tej wiedzy korzystać w przyszłości, w swojej karierze zawodowej.

tags: #kto #kieruje #mlodzieza #osp