Systemy przeciwpożarowe (PPOŻ) stanowią nieodzowny element ochrony każdego typu budynku - od przemysłowego, przez biurowy, aż po mieszkalny. Odpowiednio zaprojektowane, zamontowane i serwisowane instalacje przeciwpożarowe chronią życie ludzkie, mienie oraz minimalizują straty związane z wystąpieniem pożaru.
W warunkach pożarowych dym rozprzestrzenia się bardzo szybko, znacząco ograniczając widoczność i utrudniając ewakuację z obiektów. Należy sobie uświadomić, że to właśnie dym jest największym zagrożeniem podczas pożarów. W wyniku tych zjawisk dym oraz toksyczne gazy stanowią szczególne niebezpieczeństwo, powodując ograniczenie widoczności oraz zatrucia, które przyczyniają się do zwiększenia statystyk dotyczących ofiar śmiertelnych. Dym charakteryzuje się znacznie większą możliwością i prędkością rozprzestrzeniania w stosunku do płomienia. Właściwości toksyczne dymu zależą głównie od rodzaju palącego się materiału oraz warunków i intensywności spalania. Stężenie danej substancji toksycznej oraz czas oddziaływania stanowi miarę zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. Dlatego niezbędne jest, aby każdy budynek wyposażyć w systemy oddymiania.
Czym są systemy oddymiania?
Przepisy o ochronie przeciwpożarowej dokładnie regulują, w jakich budynkach wymagane są systemy oddymiania i w jaki sposób powinny zostać zaprojektowane. System oddymiania to zestaw wszystkich podzespołów wymagany do budowy urządzenia służącego do oddymiania, dobranych pod kątem ich właściwego współdziałania. Zgodnie z przepisami, instalacje służące do odprowadzania dymu to nic innego, jak urządzenia przeciwpożarowe.
Systemy oddymiania możemy podzielić na:
- Grawitacyjne (elektryczne, pneumatyczne)
- Mechaniczne (systemy usuwania dymu i ciepła, systemy zapobiegające zadymieniu)
W zależności od charakterystyki obiektu należy przyjąć odpowiedni standard niezbędny do prawidłowego zaprojektowania systemu oddymiania. System oddymiania powinien zostać wykonany zgodnie z zapisami wytycznych, norm oraz z obowiązującymi przepisami i zasadami wiedzy technicznej.
Kwalifikacje i rola projektanta systemów oddymiania
Projektowanie systemów bezpieczeństwa przeciwpożarowego to nie tylko kwestia dobrego pomysłu, ale przede wszystkim zgodności z obowiązującymi normami oraz przepisami prawa. Aby instalacja była skuteczna i legalna, musi być przygotowana przez odpowiednio wykwalifikowane osoby.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, wszystkie czynności z zakresu ochrony PPOŻ, w tym opracowanie i wykonanie projektów urządzeń przeciwpożarowych, mogą wykonywać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Ponadto, art. 4 ust. 2a precyzuje, że osoby wykonujące czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej, polegające na zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, niezatrudnione w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, są obowiązane posiadać tytuł zawodowy inżynier pożarnictwa, magister inżynier pożarnictwa albo tytuł zawodowy inżynier i dyplom ukończenia studiów w Szkole Głównej Służby Pożarniczej lub Akademii Pożarniczej w zakresie inżynierii bezpieczeństwa pożarowego.
Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa pożarowego
Kluczową rolę w procesie zatwierdzania urządzeń przeciwpożarowych odgrywa rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, urządzenia przeciwpożarowe w obiekcie powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia do ich stosowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań potwierdzających prawidłowość ich działania.
Projektant systemu oddymiania czy systemu sygnalizacji pożarowej musi uwzględniać wiele aspektów, spośród których najważniejsze są uwarunkowania techniczne i prawne. Doskonała znajomość regulacji i przepisów dotyczących ochrony pożarowej oraz uwzględnienie funkcji obiektu i jego specyfiki to podstawy pracy profesjonalnego projektanta.
Co powinien zawierać prawidłowy projekt systemu oddymiania?
System oddymiania będzie bardzo skuteczny, gdy zostanie on wykonany zgodnie z prawidłowo przygotowanym projektem. Taka dokumentacja jest nie tylko podstawą do sporządzenia kosztorysu i określenia ceny instalacji, ale także jest wykorzystywana podczas montażu poszczególnych elementów oraz programowania systemu, pełniąc funkcję przewodnika dla osób odpowiedzialnych za obsługę i konserwację.
W prawidłowo przygotowanym dokumencie projektowym muszą się znaleźć następujące elementy:
- szczegółowy opis systemu oddymiania;
- obliczenia powierzchni czynnej oddymiania;
- zasady doboru powierzchni;
- sposób napowietrzenia;
- odpowiedni wybór elementów instalacji;
- sposób odbioru instalacji.
Przygotowanie projektu instalacji systemów oddymiania najczęściej odbywa się w programach typu CAD. Przygotowany projekt systemu oddymiania należy skonsultować z rzeczoznawcą ds. ochrony przeciwpożarowej, którego zadaniem jest weryfikacja zgodności systemu oddymiania z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.
W przypadku systemów oddymiania grawitacyjnego projekt obejmuje centrale, przyciski oddymiania, czujki pożarowe oraz certyfikowane okna lub klapy oddymiające wyposażone w napędy. Należy stosować produkty przebadane zgodnie z odpowiednimi normami (np. PN-EN 12101-2) i certyfikowane przez uznane instytucje.
Systemy kontroli dymu mogą funkcjonować jako oddzielne rozwiązania lub być w pełni zintegrowane z innymi instalacjami, np. z systemem zarządzania budynkiem (BMS), systemami sygnalizacji pożarowej (SSP) czy kontrolą dostępu. W pewnych sytuacjach połączenie systemu kontroli dymu z instalacją HVAC może wymagać zastosowania dodatkowych, specjalistycznych wentylatorów wyciągowych w wybranych strefach, aby skutecznie eliminować dym. W projektach oddymiania stosuje się różnorodne strategie zarządzania dymem, w tym cztery podstawowe metody: metodę pasywną, metodę opartą na przepływie powietrza, metodę zwiększania ciśnienia oraz metodę wywiewną.
Specyfika oddymiania w budynkach mieszkalnych i innych obiektach
W nowoczesnym budownictwie mieszkaniowym najczęściej spotykane są grawitacyjne systemy oddymiania działające na zasadzie wyporu. Zgodnie z PN-B-02877-4/Az1:2006, wymagana powierzchnia czynna klap dymowych Acz na klatce schodowej budynków niskich i średniowysokich powinna wynosić co najmniej 5% powierzchni rzutu poziomego podłogi klatki schodowej, a w budynkach wysokich nie mniej niż 7,5%.
Systemy PPOŻ, w tym systemy oddymiania, są projektowane dla budynków użyteczności publicznej, hal przemysłowych, magazynów, serwerowni, a także domów jednorodzinnych. Indywidualne podejście do każdego klienta pozwala na stworzenie systemu bezpieczeństwa idealnie dopasowanego do specyfiki i potrzeb danego obiektu.
W projektach wykorzystuje się najnowsze technologie oraz sprawdzone rozwiązania, które gwarantują wysoką skuteczność w walce z pożarem. Stosuje się zarówno systemy aktywne, takie jak automatyczne instalacje gaśnicze czy detektory dymu, jak i bierne, np. odpowiednie materiały budowlane czy drzwi przeciwpożarowe. Podniesienie standardów bezpieczeństwa w budynku należy traktować priorytetowo.
Wymogi prawne i konsekwencje braku systemów PPOŻ
Obowiązek wyposażenia budynków w systemy PPOŻ, w tym systemy oddymiania, określają przepisy prawa budowlanego oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Systemy te są wymagane w wielu typach obiektów, w szczególności tam, gdzie dym może utrudniać ewakuację ludzi.
Brak instalacji PPOŻ lub brak aktualnych przeglądów może skutkować odmową odbioru budynku, negatywnym wynikiem kontroli Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz problemami przy wypłacie odszkodowań po pożarze. Odpowiedzialność za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej spoczywa na zarządcy lub użytkowniku budynku, obiektu budowlanego lub terenu, na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej. W przypadku braku takiej umowy, odpowiedzialność ta spada na faktycznie władającego obiektem.
Montaż, przeglądy i serwis - dopełnienie bezpieczeństwa
Projektowanie i montaż systemów oddymiania to tylko część procesu zapewnienia bezpieczeństwa. Równie ważne są regularne przeglądy i profesjonalny serwis. Instalacja systemu PPOŻ bez dokumentacji projektowej jest niezgodna z prawem i może skutkować brakiem odbioru budynku przez nadzór budowlany lub straż pożarną.
Przeglądy systemów PPOŻ - zarówno systemów sygnalizacji pożaru (SSP), jak i systemów oddymiania - powinny być wykonywane minimum raz w roku. W przypadku obiektów szczególnego przeznaczenia - nawet co 6 miesięcy.
Koszt projektu systemu PPOŻ zależy od rodzaju instalacji, wielkości obiektu oraz jego przeznaczenia. Ceny zaczynają się od kilku tysięcy złotych dla małych budynków i rosną wraz z ich skomplikowaniem. Serwis systemów PPOŻ może być wykonany niezależnie od firmy wykonawczej, co daje elastyczność w zarządzaniu utrzymaniem instalacji.
tags: #kto #projektuje #oddymianie