Pożary w Grecji, które trwają od kilku dni, pochłonęły już tereny o łącznej powierzchni 6 tysięcy hektarów, co stanowi znaczną część obszaru spalonego w całym ubiegłym roku (10 tys. hektarów). Konsekwencją tegorocznych pożarów jest nie tylko zniszczenie lasów sosnowych, ale także utrata 150 domów, jak podaje „The Guardian”.
Ewakuacje i Zagrożenie dla Historycznych Miejsc
W środę doszło do ewakuacji kolejnego regionu. Mieszkańcy okolic Olimpii, miejsca o historycznym znaczeniu ze względu na starożytne igrzyska i kult Zeusa, musieli opuścić swoje domostwa na Peloponezie w obliczu zbliżającego się ognia. Zagrożonych było kilka miejscowości.
Ekstremalne Warunki Pogodowe jako Katalizator Pożarów
Temperatura w Grecji w ciągu dnia nie spada poniżej 40 stopni Celsjusza, co jest symptomem szerszego zjawiska ekstremalnych upałów na południu Europy. Podobne problemy z żywiołem zmagają się strażacy w Turcji i Włoszech. Naukowcy od lat ostrzegają, że wzrost globalnych temperatur bezpośrednio przekłada się na zwiększone ryzyko pożarowe. Upały i susza tworzą idealne warunki dla szybkiego rozprzestrzeniania się ognia.
Możliwe Przyczyny Pożarów: Podpalenia i Czynniki Naturalne
W przypadku tegorocznych pożarów w Grecji i Turcji pojawia się hipoteza podpalenia jako jednej z przyczyn. Jednak nawet niecelowe działania człowieka na suchym i gorącym terenie mogą doprowadzić do tragedii. Strażacy obawiają się również silnego wiatru, który nawiedza Grecję regularnie w sierpniu, potęgując siłę ognia.
Dochodzenie w Sprawie Przyczyn Pożarów
Najgroźniejszy w skutkach pożar w Grecji objął obszar porównywalny do powierzchni Paryża. Służby badają przyczyny pojawienia się ognia, a jedną z hipotez jest uszkodzony przewód energetyczny. Operator energetyczny nie zgadza się z tą wersją, co wywołuje kontrowersje. W ramach śledztwa zebrano zeznania mieszkańców, którzy wskazywali na drewniany słup energetyczny z luźno zwisającym przewodem jako potencjalne źródło zapłonu. Przedstawiciel straży pożarnej potwierdził, że w tej okolicy rozpoczął się pożar. Badana jest również możliwość podpalenia.
Skala Zniszczeń i Pomoc Międzynarodowa
Pożar, który wybuchł w okolicach miejscowości Warne, szybko przemieścił się w stronę Aten, docierając do przedmieść stolicy, gdzie zginęła jedna osoba. Władze poinformowały o opanowaniu sytuacji dzięki osłabieniu wiatru i walce z rozproszonymi punktami zapalnymi. Na pomoc greckim służbom przybyły posiłki z innych krajów Unii Europejskiej oraz z Turcji. Pożar objął łącznie 10 tys. hektarów, a prawie 80 zniszczonych domów nie nadaje się do zamieszkania.
Historyczny Kontekst Pożarów w Grecji
Grecja, podobnie jak inne kraje śródziemnomorskie, takie jak Portugalia, Hiszpania i Włochy, doświadcza wydłużających się okresów suszy i wysokich temperatur, co sprzyja pożarom lasów. Tegoroczne pożary należą do najtragiczniejszych w Europie w XXI wieku, przewyższając liczbę ofiar pożarów na Półwyspie Peloponeskim z 2007 roku, kiedy zginęło około 70 osób, a spłonęło 200 tys. hektarów lasów i pól uprawnych.
Pożary na Półwyspie Peloponeskim (2007)
Najbardziej niszczycielskie i śmiercionośne pożary wybuchły 23 sierpnia, szybko się rozprzestrzeniły i wymknęły spod kontroli, ostatecznie ugaszone na początku września. Dotknęły one głównie zachodni i południowy Peloponez, a także południową część wyspy Eubea. Infrastruktura uległa poważnemu uszkodzeniu. Niektóre zostały spowodowane czynnikami środowiskowymi, inne wzniecono celowo, między innymi aby obejść zakaz budowania na terenach leśnych.
Pożary Lasów (2009)
Zaczęły się 21 sierpnia w Grammatiko, około 40 km na północny wschód od Aten, i szybko rozprzestrzeniły na przedmieścia, obejmując 14 miast w ciągu następnych trzech dni. Z obszaru ewakuowano 10 tysięcy mieszkańców. Do ugaszenia pożaru wysłano około 600 strażaków i żołnierzy, 12 samolotów gaśniczych i dziewięć helikopterów. Powszechnie zaczęto wtedy zwracać uwagę na fakt, że tak tragiczna sytuacja może być skutkiem utracenia przez służbę leśną kontroli nad ochroną przeciwpożarową i gaszeniem pożarów lasów w 1998 r. (według ustawy 2612 z 1998 r. rolę tę przejęła straż pożarna; nie ustanowiono w tym zakresie skutecznej koordynacji pomiędzy służbą leśną a strażą pożarną), a także zawieszenia kar za samowolne niszczenie lasów i budowę na ich terenach.
Pożar Lasu na Wyspie Chios (2012)
Wybuchł 18 sierpnia, zagrażając bazie wojskowej w pobliżu Vessas. Do wieczora 20 sierpnia ewakuowano łącznie dziewięć wiosek, a zniszczeniu uległo 7000 ha lasów i pól uprawnych.
Pożary Lasów (2018)
Seria pożarów miała miejsce podczas europejskiej fali lipcowych upałów i rozpoczęła się na obszarach przybrzeżnych Attyki. Płomienie były tak intensywne, że uwięziły i spaliły ludzi w ich domach i samochodach - niektórych zaledwie kilka metrów od plaży. W śledztwie wykazano, że zaczęło się od zaprószenia ognia przez jednego z mieszkańców, a sytuację pogorszyły nielegalnie postawione budynki, słabo rozwinięta infrastruktura, zaniedbane linie energetyczne zwisające z drewnianych słupów, a także brak koordynacji działań poszczególnych służb. W wyniku pożarów we wsi Mati zginęły 104 osoby.
Pożar na Wyspie Eubea (dawniej Evia) (2019)
Pożar wybuchł w lipcu, wraz z silnym wiatrem przenosząc się szybko przez lasy, niekoszone nieużytki (również częsty problem w Grecji) i tereny wiejskie, zmuszając mieszkańców do ewakuacji. Ogień spowodował straty w drzewostanie i zniszczenie siedlisk dzikich zwierząt, a także zagrażał gospodarstwom rolnym i infrastrukturze. Ponownie obwiniano władze za powolną reakcję i słabą koordynację. Po tragicznych pożarach poprzedniego roku greckie siły ochrony ludności obiecały wysyłać ostrzeżenia do wszystkich obywateli w całym kraju 24 godziny przed potencjalnym zagrożeniem.
Pożary Lasów w Grecji (2021)
Te wielokrotne pożary lasów zaczęły się w sierpniu, gdy Grecja doświadczyła najgorszej fali upałów od 1987 r. Temperatury sięgały 47,1°C. Zginęły trzy osoby, co najmniej 20 innych zostało rannych. Spaleniu uległy setki domów. Władze ewakuowały kilka wiosek i miasteczek. Pod względem obszaru były to najgorsze pożary w Grecji od czasu pożarów lasów w 2007 r. Pochłonęły 270 tys. ha.
Tegoroczne Pożary Lasów (2023)
Nawiedziły Grecję w lipcu. Zginęło 28 osób, a ponad 75 zostało rannych. Na Rodos temperatury sięgały aż 45°C. Rannych zostało 74 strażaków. Tysiące ludzi musiało ewakuować się z zagrożonych terenów, często korzystając z łodzi lub promów. Prawie 20 tys. osób - głównie turystów - zostało zmuszonych do opuszczenia hoteli na Rodos, wyspie najbardziej dotkniętej pożarami, w ciągu jednego dnia. Operacja została opisana jako największa, jaką kiedykolwiek przeprowadzono w Grecji. Zginęły setki domowych i dzikich zwierząt, zniszczeniu uległa infrastruktura.
System Ochrony Przeciwpożarowej w Grecji
Od czasu ustawy 2612/1998 r. za gaszenie pożarów lasów odpowiada w Grecji straż pożarna; wcześniej (od 1914 r.) była to straż leśna. Zawodowa grecka straż pożarna podlega Ministerstwu Ochrony Ludności. Szczególnie co do samolotów gaśniczych uważa się, że ich liczba jest niewystarczająca. Ponadto w 1991 r. powołano ochotniczą straż pożarną, która działa pod zwierzchnictwem i w ramach regulaminu krajowej zawodowej greckiej straży pożarnej. W 2011 r. grecki parlament uznał duże znaczenie wolontariatu w greckiej straży pożarnej.
Za mobilizację i koordynację podmiotów państwowych w momencie wystąpienia zdarzenia odpowiedzialny jest Sekretariat Generalny Ochrony Ludności. Odpowiada on za wydawanie odpowiednich przepisów i postanowień dotyczących ochrony przeciwpożarowej, informowanie i uświadamianie obywateli, organizowanie patroli, monitorowanie lasów, rozdzielanie sił gaśniczych, współpracę z innymi władzami i agencjami oraz strzeżenie obszaru pożaru. Sporządza również mapy ryzyka pożarów lasów i zawiadomienia w sezonie pożarów, a także ma moc prawną do wydawania nakazów ewakuacji podczas klęski żywiołowej.
Czynniki Sprzyjające Pożarom i Działalność Człowieka
Do powstawania greckich pożarów przyczyniają się nie tylko upały i przesuszona, nieskoszona roślinność, ale także działalność człowieka. Część pożarów jest spowodowana podpaleniami terenów, na przykład w celu zniszczenia konkurencyjnych upraw. Inne przyczyny to nieostrożność podczas grillowania i palenia ognisk, a także uszkodzenia linii elektrycznych, które mogą wywołać iskrzenie podczas silnych wiatrów. Być może najpoważniejszym z czynników są nieuczciwi deweloperzy, którzy podpalają lasy, aby budować na ich terenie osiedla lub hotele. Grecja długo była jedynym państwem w Unii Europejskiej, które nie prowadziło pełnego rejestru terenów leśnych. Bez dokumentacji ciężko było wnioskować o ponowne zalesienie, a ziemia była wręcz „do zagarnięcia”, szczególnie gdy w grę weszli skorumpowani urzędnicy. W przypadku tegorocznych pożarów podejrzewa się, że chęć pozyskania gruntów pod budowę była jedną z przyczyn celowych podpaleń.
Rząd planuje w związku z tym wprowadzić surowsze kary za podpalenia. Grecja, pod unijną presją, pracuje nad poprawą sytuacji, korzystając z systemu monitorowania opartego na europejskim systemie informacji o pożarach lasów EFFIS, aktualizując mapy lasów i weryfikując prawny status ziemi. Wciąż jednak panuje w tej kwestii chaos.
Wpływ Zmian Klimatu i Zaniechania
Zmiany klimatyczne odgrywają znaczącą rolę w zwiększaniu ryzyka pożarów. Globalne temperatury wzrosły, prowadząc do częstszych i bardziej intensywnych fal upałów i susz. Wzrost ten doprowadził do częstszych i bardziej intensywnych fal upałów i susz, tworząc warunki sprzyjające pożarom, szczególnie w regionach podatnych na nie, takich jak Morze Śródziemne. Prognozuje się dalszy wzrost liczby ekstremalnych pożarów.
Wydatki Grecji na ogólną ochronę przeciwpożarową na 1000 ha terenu niezurbanizowanego są niższe od średniej wśród południowych krajów UE. Brakuje sprzętu, odpowiedniej koordynacji i przede wszystkim prewencji. Przez lata Grecja nie prowadziła systematycznych działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących wartości i funkcji lasów oraz związanych z nimi zagrożeń. Organizacje pozarządowe, takie jak WWF Grecja, podejmują inicjatywy edukacyjne.
Międzynarodowa Pomoc i Programy Prewencyjne
W tym roku po raz kolejny zwraca uwagę fakt, że przez wieloletni brak odpowiedniego sprzętu i zasobów ludzkich do gaszenia pożarów Grecja stale zmuszona jest do korzystania z pomocy międzynarodowej. Po pożarze na wyspie Kythira w 2017 r. specjaliści podkreślali potrzebę wdrażania programów prewencyjnych, takich jak usuwanie nadmieru materiałów organicznych i suchych roślin oraz tworzenie pasów przeciwpożarowych. Należy jednak zaznaczyć, że istniejące pasy są zbyt wąskie i niewystarczające.
Hellenic Society for the Protection of Nature połączyła siły z Institute of Mediterranean & Forest Ecosystems w projekcie mającym na celu poprawę zapobiegania pożarom poprzez mobilizację i współpracę ludności. Przeprowadzono analizę statystyk pożarów, opracowano mapę paliw leśnych i planowanie prewencji dla wybranych osiedli. Nacisk położono na informowanie mieszkańców o tym, jak zapobiegać pożarom lasów i przygotować się na takie zdarzenie.
Raport Komisji Goldammera i Program RAPCA
Raport komisji Goldammera, powołanej w 2018 r., przedstawia zalecenia dotyczące poprawy systemu zarządzania ryzykiem w Grecji. Podkreśla on rosnące zagrożenie pożarowe z powodu zmian klimatu, degradacji lasów, niewystarczającej prewencji i edukacji, a także braku skutecznej koordynacji między instytucjami. Program RAPCA, realizowany od 2009 r. w Andaluzji, polega na wypasaniu zwierząt hodowlanych na terenach potencjalnie łatwopalnych, co pozwala na utrzymanie niskiego poziomu biomasy i zmniejszenie ryzyka pożaru. Program ten mógłby okazać się przydatny także w Grecji.
Skutki Ekonomiczne i Społeczne Pożarów
Pożary sieją spustoszenie w różnych sektorach gospodarki. Przemysł leśny ponosi straty w rezerwach drewna. Rolnictwo stoi w obliczu zniszczenia upraw i infrastruktury. Branża turystyczna, kamień węgielny greckiej gospodarki, doświadcza spowolnienia, ponieważ pożary degradują naturalne piękno i odstraszają turystów. Europa poniosła znaczne straty finansowe i środowiskowe z powodu pożarów lasów, szacowane na miliardy euro.
Niski wskaźnik ochrony ubezpieczeniowej pogarsza sytuację, zmuszając ofiary pożarów do ponoszenia większości kosztów odbudowy. Wpływa to negatywnie na banki krajowe, które mogą stanąć w obliczu zwiększonej liczby przypadków niewypłacalności.
Pożary znacząco wpływają na rolnictwo, szczególnie w regionie Tesalii. Regeneracja sadów i stad zwierząt gospodarskich zajmie znacznie więcej czasu. Badania wskazują na skomplikowany związek między ryzykiem rolniczym, podatnością na zagrożenia i praktykami odpornościowymi, a także ich wspólnym wpływem na zrównoważony rozwój gospodarczy obszarów wiejskich. Społeczności rolnicze stoją w obliczu materialnej podatności na zagrożenia z powodu niepewnych warunków finansowych i wysokich kosztów związanych z naprawą zaniedbanych domów.
Powodzie jako Kolejne Wyzwanie
Grecja zmaga się również z poważnymi powodziami, które nastąpiły tuż po śmiertelnych pożarach. Ekstremalne opady deszczu zamieniły ulice w rzeki, niszcząc budynki i mosty. Region Tesalii został najbardziej dotknięty, a rzecznik rządu określił powodzie jako najbardziej znaczące w historii kraju. Ta katastrofalna powódź podkreśla podatność kraju na ekstremalne zjawiska pogodowe.
Podsumowanie i Przyszłość
Rozwiązanie wieloaspektowej kwestii pożarów roślinności i powodzi deszczowych w Grecji wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego wzmocnienie strategii zapobiegania i reagowania, przywracanie gruntów i zarządzanie nimi w sposób zrównoważony, a także przyjęcie środków mających na celu łagodzenie zmian klimatu i dostosowywanie się do nich. Szybka redukcja emisji gazów cieplarnianych jest kluczowa, aby uniknąć najpoważniejszych skutków.