Szkolenia i Nabór w Ochotniczych Strażach Pożarnych

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, bezpośredni udział członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w działaniach ratowniczych jest uwarunkowany spełnieniem szeregu wymogów. Kluczowe znaczenie ma tutaj ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, która precyzuje kryteria kwalifikacji strażaków-ochotników.

Wymogi dla Członków OSP Uczestniczących w Działaniach Ratowniczych

Aby członek OSP mógł brać bezpośredni udział w akcjach ratowniczych, musi spełniać następujące warunki określone w art. 19 ust. 1b ustawy o ochronie przeciwpożarowej:

• Ukończone 18 lat i nieprzekroczenie 65 lat wieku.
• Posiadanie aktualnych badań lekarskich, które dopuszczają do udziału w działaniach ratowniczych.
• Ukończenie odpowiedniego szkolenia pożarniczego.

Rodzaje Szkoleń Specjalistycznych i Warunki Kwalifikacji

System szkolenia członków OSP obejmuje różnorodne kursy specjalistyczne, mające na celu przygotowanie kadry do pełnienia określonych funkcji i zadań. Poniżej przedstawiono szczegółowe warunki przyjęcia na poszczególne rodzaje szkoleń:

Szkolenie Podstawowe Strażaków Ratowników OSP

Warunkiem przyjęcia na szkolenie podstawowe jest:

• Ukończone 18 lat i nieprzekroczone 65 lat.
• Posiadanie skierowania zgodnego ze wzorem określonym w „Zasadach organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”.

Szkolenie Kierujących Działaniem Ratowniczym (KDR) dla Członków OSP

Do szkolenia kierujących działaniem ratowniczym (KDR) kwalifikują się osoby, które spełniają następujące kryteria:

• Posiadanie skierowania zgodnego z obowiązującym wzorem z 2015 roku.
• Wiek nieprzekraczający 65 lat.
• Posiadanie co najmniej 3-letniego stażu od uzyskania uprawnień do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie równorzędnych wymagań według „Systemu szkolenia członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 roku.

Szkolenie Kierowców-Konserwatorów Sprzętu Ratowniczego OSP

Wymagania obejmują:

• Posiadanie skierowania zgodnego z obowiązującym wzorem.
• Wiek nieprzekraczający 65 lat.
• Posiadanie prawa jazdy co najmniej kategorii B.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie równorzędnych wymagań zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku.

Szkolenie Naczelników OSP

Kandydaci na naczelników OSP muszą spełnić:

• Posiadanie skierowania zgodnego z obowiązującym wzorem.
• Wiek nieprzekraczający 65 lat.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP wg programu z 2015 roku lub spełnienie równorzędnych wymagań zgodnie z programem szkolenia z 2006 roku.

Szkolenie Komendantów Gminnych ZOSP RP

Do szkolenia komendantów gminnych ZOSP RP dopuszczane są osoby, które spełniają następujące warunki:

• Posiadanie skierowania zgodnego z obowiązującym wzorem.
• Wiek od 25 do 65 lat.
• Obowiązkowa przynależność do Ochotniczej Straży Pożarnej z czynnym członkostwem.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia Dowódców OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań.
• Potwierdzenie ukończenia szkolenia Naczelników OSP lub spełnienie równorzędnych wymagań.

Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP)

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku określa zasady prowadzenia kursów Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz warunki uzyskiwania tytułu „Ratownika”. Kursy te są prowadzone zgodnie z przepisami wspomnianej ustawy, rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 19 marca 2007 roku oraz rozporządzenia MSWiA i Obrony Narodowej w sprawie szkoleń w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy z dnia 12 grudnia 2008 roku (z uwzględnieniem nowelizacji).

Adresaci Kursów KPP

Kursy Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy są przeznaczone między innymi dla:

• Państwowej Straży Pożarnej.
• Ochotniczych Straży Pożarnych.
• Zakładowych Straży Pożarnych.
• Jednostek i służb ochrony przeciwpożarowej.
• Jednostek systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i współpracujących z Systemem.
• Policji.
• Wojska Polskiego.
• Straży Granicznej.
• Innych grup oraz osób, które mają obowiązek lub dobrowolnie chcą odbyć tego typu szkolenie.

Zakres Czynności Wykonywanych przez Ratownika KPP

Ratownik po ukończeniu kursu KPP jest przygotowany do wykonywania następujących czynności:

• Resuscytacji krążeniowo-oddechowej (bezprzyrządowej i przyrządowej) z podaniem tlenu oraz zastosowaniem defibrylatora zautomatyzowanego.
• Tamowania krwotoków zewnętrznych i opatrywania ran.
• Unieruchamiania złamań, podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć.
• Ochrony przed wychłodzeniem lub przegrzaniem.
• Prowadzenia wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Zapewnienia ochrony termicznej osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Stosowania tlenoterapii biernej.
• Ewakuacji z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Udzielania wsparcia psychicznego osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Prowadzenia wstępnej segregacji medycznej.

Szczegółowe Programy Szkoleniowe dla Poszczególnych Funkcji w OSP

Szczegółowe programy szkoleń opracowane dla różnych funkcji w OSP mają na celu zapewnienie kompleksowego przygotowania strażaków-ochotników.

Szkolenie Dowódców OSP

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Organizacja ochotniczych straży pożarnych.
• Służba wewnętrzna. Musztra.
• Sprzęt ratowniczy i podręczny sprzęt gaśniczy.
• Drabiny pożarnicze.
• Węże, armatura wodna, sprzęt do podawania piany.
• Proces spalania, a pożar.
• Zadania strażaków w zastępie.
• Podstawy organizacji akcji gaśniczej.
• Rozwijanie linii, zajmowanie stanowisk gaśniczych.
• Gaszenie pożarów oraz środki gaśnicze.
• Ewakuacja ludzi, zwierząt i mienia.
• Działania w czasie innych miejscowych zagrożeń.
• Łączność bezprzewodowa i alarmowanie.

Szkolenie Podstawowe Strażaków Ratowników OSP

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Organizacja ochrony ludności w tym ochrony przeciwpożarowej.
• Rozwój pożaru.
• Taktyka gaszenia pożarów.
• Sprzęt ochrony dróg oddechowych.
• Ratowniczy sprzęt mechaniczny.
• Podstawowe zadania strażaków OSP w działaniach ratowniczo-chemicznych.
• Elementy pierwszej pomocy.

Szkolenie Kierujących Działaniem Ratowniczym (KDR)

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Organizacja ochrony przeciwpożarowej.
• Kierowanie działaniami gaśniczymi.
• Działania gaśnicze.
• Działania ratownictwa na drodze.
• Organizacja łączności dowodzenia i współdziałania.
• Organizacja szkoleń doskonalących w OSP.
• Sporządzanie dokumentacji z działań ratowniczych.
• Organizacja i funkcjonowanie Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT) OSP.

Szkolenie Naczelników OSP

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Obowiązki, uprawnienia i odpowiedzialność naczelnika OSP.
• Współdziałanie OSP z samorządem terytorialnym i PSP.
• Wybrane zagadnienia operacyjne.
• Ceremoniał pożarniczy.
• Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP).
• Zaplecze logistyczne w OSP.
• Propaganda z zakresu ochrony przeciwpożarowej.

Szkolenie Komendantów Gminnych ZOSP RP

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Podstawowe akty prawne z zakresu ochrony przeciwpożarowej i OSP.
• Zadania i kompetencje Komendanta Gminnego OSP.
• Kierowanie działaniami ratowniczymi.
• Krajowy System Ratowniczo - Gaśniczy na szczeblu gminy.
• Zarządzanie kryzysowe na szczeblu gminy.
• Powiatowe plany ratownicze.
• Organizacja i zadania systemu wykrywania i alarmowania.
• Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i MDP.

Szkolenie Kierowców-Konserwatorów Sprzętu Ratowniczego OSP

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Prawa i obowiązki kierowcy samochodu pożarniczego.
• Charakterystyka podstawowych samochodów pożarniczych.
• Zasady bezpieczeństwa prowadzenia i ustawiania samochodów pożarniczych.
• Konserwacja i eksploatacja motopomp i autopomp.
• Obsługa techniczna samochodów pożarniczych.
• Konserwacja i eksploatacja agregatów prądotwórczych i osprzętu.
• Konserwacja i eksploatacja hydraulicznych urządzeń ratowniczych.
• Konserwacja i eksploatacja pił.
• Zasady eksploatacji sprzętu ochrony dróg oddechowych.
• Łączność i alarmowanie.

Szkolenia z Zakresu Ratownictwa Technicznego

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Wypadki drogowe - statystyka i przyczyny.
• Budowa pojazdów samochodowych.
• Hydrauliczne urządzenia ratownicze.
• Organizacja akcji ratownictwa technicznego na drogach.
• Metody uwalniania osób poszkodowanych z samochodów osobowych, ciężarowych.
• Postępowanie w czasie akcji z substancjami niebezpiecznymi.
• Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych.

Szkolenia z Zakresu Ratownictwa Wodnego

Przykładowe zagadnienia programowe obejmują:

• Konstrukcja budowli ochronnych i przyczyny awarii.
• Działania ratownicze i zabezpieczające.
• Usuwanie skutków powodzi.
• Sprzęt ratownictwa wodnego.
• Czynności członka załogi łodzi ratowniczej.
• Udzielanie pomocy ludziom i zwierzętom.
• Lokalizacja i wydobywanie zwłok.
• Działania ratownictwa wodnego na terenach objętych powodzią.
• Działania ratownicze na lodzie.
• Znaki żeglugowe na drogach wodnych.

Szkolenia z Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP) - Procedury Medyczne

Przykładowe procedury medyczne objęte szkoleniem KPP to:

• PROCEDURA 1 - sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym.
• PROCEDURA 2 - sekwencja medycznych działań ratowniczych.
• PROCEDURA 3 - Postępowanie w zatrzymaniu krążenia u dorosłych.
• PROCEDURA 4 - Postępowanie w zatrzymaniu krążenia u dzieci, niemowląt, noworodków (RKO).
• PROCEDERA 5 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń głowy.
• PROCEDERA 6 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń kręgosłupa.
• PROCEDERA 7 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń klatki piersiowej.
• PROCEDERA 8 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń brzucha.
• PROCEDERA 9 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń miednicy.
• PROCEDERA 10 - Obrażenia i podejrzenie obrażeń narządu ruchu.
• PROCEDERA 11 - Rany.
• PROCEDERA 12 - Amputacja urazowa.
• PROCEDERA 13 - Wstrząs hipowolemiczny - postępowanie wstępne.
• PROCEDERA 14 - Oparzenia termiczne.
• PROCEDERA 15 - Oparzenia chemiczne.
• PROCEDERA 16 - Zatrucia wziewne.
• PROCEDERA 17 - Podtopienie.
• PROCEDERA 18 - Wychłodzenie.
• PROCEDERA 19 - Zaburzenia krążeniowo - oddechowe w stanach nieurazowych.
• PROCEDERA 20 - Drgawki.
• PROCEDERA 21 - Kobieta w widocznej ciąży w stanie zagrożenia życia/zdrowia.
• PROCEDERA 22 - Wsparcie psychiczne.

Ewolucja Przepisów i Dyskusja wokół Organizacji Szkoleń

W środowisku strażackim toczy się dyskusja dotycząca organizacji szkoleń dla dowódców OSP oraz innych specjalistycznych kursów.

Zmiany w Programach Szkoleń i Wymogach

Nowelizacja przepisów od 17 listopada 2015 roku zwiększyła liczbę godzin i zmieniła zakres szkoleń, co wymaga od uczestników większego zaangażowania. Od lutego 2022 r. obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych". Zmianie uległ zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń (podstawowe, kierowców-konserwatorów, kierujących działaniem ratowniczym) w porównaniu do dotychczas obowiązującego "Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych" z 2006 roku.

Testy w Komorze Dymowej

Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do KSRG mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. W czasie testu sprawdza się orientację, zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności. Kartę skierowania podpisuje właściwy komendant gminny/prezes OSP/naczelnik OSP kierujący na test/ćwiczenie w komorze dymowej.

Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, a ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.

Platforma Edukacyjna dla OSP

Komendy Powiatowe PSP informują o dostępności platform edukacyjnych, takich jak www.platforma.wint.pl (przykład KP PSP w Brzozowie), zawierających materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych. Platforma ta bazuje m.in. na "Systemie szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych" z 2006 roku. Możliwość logowania do serwisu (na podstawie loginu i hasła) wymaga wcześniejszego zarejestrowania się użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP. Dostępne są tam również materiały szkoleniowe, takie jak prezentacje w plikach .pps, obejmujące teoretyczną część poszczególnych szkoleń.

Wyzwania w Organizacji Szkoleń

Pojawiają się głosy wskazujące na trudności związane z terminami szkoleń, które często odbywają się w dni robocze, w godzinach pracy. Stanowi to wyzwanie dla druhów, zwłaszcza tych pracujących poza miejscem zamieszkania, dla których zorganizowanie kilkudniowego szkolenia wymaga urlopu i wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Niektórzy postulują powrót do organizowania szkoleń dowódców OSP przez Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej (KP PSP) w trybie weekendowym, podobnie jak miało to miejsce w przeszłości. Argumentują, że taka forma byłaby bardziej dostępna dla strażaków-ochotników.

Z drugiej strony, pojawiają się głosy podkreślające, że Ośrodki Szkolenia, które przejęły organizację szkoleń specjalistycznych i dowódczych, pracują w standardowych godzinach od poniedziałku do piątku. Zwraca się uwagę, że jeśli OSP aspiruje do rozwoju, jej członkowie powinni dostosować się do tych warunków. Podkreśla się również znaczenie jakości szkoleń i to, że nie wszystko da się zrealizować wyłącznie w weekendy, ze względu na fizyczną niemożliwość.

Dyskutowana jest również kwestia liczby chętnych na poszczególne kursy. Czasami zapotrzebowanie na szkolenie dowódców jest niewielkie, co może wynikać z różnych czynników, w tym z faktu, że część osób spełniających formalne kryteria nie wykazuje aktywnego udziału w działaniach Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT). Sugeruje się eliminowanie tzw. „martwych dusz” z JOT, aby dane były bardziej wiarygodne, co mogłoby wpłynąć na lepsze planowanie szkoleń przez KP PSP.

Podkreśla się potrzebę współpracy między PSP a OSP, a nie rywalizacji. Wskazuje się, że dla osób naprawdę zaangażowanych w rozwój i chętnych do objęcia funkcji dowódczych, zorganizowanie czasu na szkolenie nie powinno stanowić przeszkody. Jednocześnie zwraca się uwagę na fakt, że niektóre OSP borykają się z trudnościami w namówieniu druhów na dalsze kursy specjalistyczne, mimo że kursy podstawowe są realizowane, często z konieczności wpisania do Systemu Wspomagania Dowodzenia - Straż (SWD-ST) lub naliczania stażu do emerytury OSP.

Przykładowe Nabory i Komunikacja

W przeszłości Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej informowały o organizacji szkoleń, np. Komenda Powiatowa PSP w Radzyniu Podlaskim, która w 2015 roku organizowała 32-godzinne szkolenie dla dowódców OSP oraz szkolenie naczelników. Ogłoszenia te zawierały terminy rozpoczęcia szkoleń oraz terminy zgłaszania zainteresowania udziałem przez strażaków OSP, a także prośby o pisemną odpowiedź negatywną w przypadku braku zainteresowania.

tags: #kurs #dowodcow #osp #nabor #psp