Chcesz dołączyć do Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) i zastanawiasz się, jak wygląda droga od kandydata do czynnego strażaka-ratownika? Ten artykuł to kompleksowy przewodnik po kursie podstawowym OSP oraz innych specjalistycznych szkoleniach. Wyjaśniamy w nim wszystkie kluczowe aspekty szkoleń - od wymagań formalnych, przez program i przebieg zajęć, aż po egzamin końcowy i dalsze możliwości rozwoju.
Od lutego 2022 r. obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych", które zastąpiły dotychczasowy "System szkolenia członków OSP..." z 2006 r. Zmianie uległ zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń (podstawowe, kierowców-konserwatorów, kierujących działaniem ratowniczym).
Szkolenie Podstawowe Strażaka-Ratownika OSP
Wymagania i Kwalifikacja
Droga do zostania strażakiem-ratownikiem OSP rozpoczyna się od spełnienia kilku fundamentalnych wymagań. Zanim zaczniesz marzyć o syrenie i akcjach ratowniczych, upewnij się, że spełniasz kryteria formalne i zdrowotne.
- Wiek: Musisz mieć ukończone 16 lat, ale nie przekroczyć 65. roku życia. Osoby w wieku 16-18 lat potrzebują pisemnej zgody rodziców lub opiekunów prawnych. W przypadku dużej ilości osób pełnoletnich, osoby nieletnie mogą nie zostać przyjęte, gdyż zgodnie z obowiązującym prawem w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział dopiero po ukończeniu 18 roku życia.
- Przynależność do OSP: Aby zostać skierowanym na kurs, musisz być już aktywnym członkiem jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Tylko jednostka może skierować Cię na szkolenie.
- Zdolność do działań ratowniczych: Konieczne jest przedstawienie zaświadczenia lekarskiego, które jednoznacznie potwierdza Twoją zdolność do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Szkolenie podstawowe rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po przeprowadzeniu instruktażu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy dla kursantów i potwierdza to wpisem w otrzymanej wcześniej karcie szkolenia.
Dokumenty należy dostarczyć do wydziału operacyjno-szkoleniowego właściwej Komendy PSP. Jednocześnie informujemy, iż przekazanie kompletnej dokumentacji jest warunkiem koniecznym, lecz niewystarczającym do zakwalifikowania kandydata na kurs. Dokumentacja osób, które nie zostały zakwalifikowane, nie będzie odsyłana.
Struktura i Czas Trwania Kursu Podstawowego OSP
Kurs podstawowy OSP to kompleksowe szkolenie, które przygotowuje przyszłych strażaków do profesjonalnego działania. Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku.
Organizowane jest ono przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej, co gwarantuje wysoki standard nauczania i dostęp do specjalistycznego sprzętu. Kurs podstawowy OSP trwa około 133-137 godzin, podzielonych na część teoretyczną (ok. 64h) i praktyczną (ok. 69h).
Czas trwania kursu może być zróżnicowany - od kilku tygodni intensywnych zajęć, po kilka miesięcy nauki w systemie weekendowym lub zaocznym. Takie podejście pozwala dopasować szkolenie do możliwości czasowych kandydatów. Zajęcia praktyczne powinny być realizowane z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy.
Program Szkolenia: Od Teorii Pożaru po Ratownictwo Drogowe
Program kursu podstawowego OSP jest niezwykle szeroki i przygotowuje strażaków do radzenia sobie z różnorodnymi zagrożeniami. Obejmuje on kluczowe moduły, które kształtują wszechstronnego ratownika. Główne zagadnienia to:
- Bezpieczeństwo i Higiena Pracy (BHP)
- Służba Wewnętrzna
- Podstawy Organizacji Akcji Gaśniczej
- Fizykochemia Spalania
- Taktyka Działań Ratowniczych
- Ratownictwo Drogowe
- Obsługa specjalistycznego sprzętu (np. sprzętu ochrony dróg oddechowych)
Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki. Wynika to z faktu, że jako strażak-ratownik podczas akcji spotkasz się z wieloma różnymi sytuacjami, do których musisz być dobrze przygotowany.
Część Teoretyczna - E-learning i Platformy Edukacyjne
Część teoretyczna może być realizowana zarówno w formie tradycyjnych zajęć stacjonarnych, jak i nowoczesnego e-learningu, co zwiększa elastyczność procesu nauczania. Jest to szczególnie przydatne dla osób, które łączą szkolenie z innymi obowiązkami.
Przykładowo, Komenda Powiatowa PSP w Brzozowie informuje, że uruchomiona została platforma edukacyjna www.platforma.wint.pl zawierająca m.in. materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych. Możliwość logowania do serwisu (na podstawie loginu i hasła) wymaga wcześniejszego zarejestrowania się użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP. Materiały pomocne dla OSP znajdują się w dziale "IV. Szkolenia". Dostępne są też materiały szkoleniowe - prezentacje w plikach .pps, które obejmują tylko część teoretyczną poszczególnych szkoleń. Są one dostępne na stronach internetowych.
Komenda Miejska PSP w Łodzi również informujeła o rozpoczęciu szkolenia dla strażaków ratowników OSP, gdzie część teoretyczna realizowana była metodą e-learningową.
Po ukończeniu szkolenia na platformie e-learningowej, każdy kursant ma obowiązek odbyć test sprawdzający wiedzę. Rozpoczęcie testu jest możliwe w zakładce „Testy” po zalogowaniu użytkownika. W przypadku zdobycia mniejszej niż wymagana ilość punktów, kursant może zresetować test.
Kierownicy kursu mają wiedzę, którzy słuchacze ukończyli pozytywnie szkolenie teoretyczne (każda partia materiału musi być zaliczona w 100%) - nie ma potrzeby drukowania zaświadczeń o ukończeniu e-learningu. Warunkiem dopuszczenia do zajęć praktycznych jest ukończenie kursu i zaliczenie testu na platformie e-learningowej, a także odbycie szkolenia BHP (szkolenie BHP przeprowadzone będzie przez pracownika KM PSP jako pierwsze zajęcia praktyczne).
Ćwiczenia Praktyczne: Gdzie i Jak Zdobywasz Umiejętności?
Część praktyczna kursu podstawowego to serce szkolenia, gdzie teoria nabiera realnych kształtów. Ćwiczenia odbywają się głównie na specjalnie przygotowanych placach bojowych komend Państwowej Straży Pożarnej oraz w obiektach komend PSP.
To właśnie tam przyszli strażacy uczą się pracy w zespole, sprawiania linii gaśniczych, obsługi sprzętu w warunkach zbliżonych do rzeczywistych oraz taktyki działań ratowniczych. W przypadku gdy absencja słuchacza na zajęciach praktycznych wyniesie powyżej 20%, kandydat zostanie skreślony z listy.
Komora Dymowa - Kluczowy Test Charakteru i Wytrzymałości
Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat.
Jednym z najbardziej wymagających, ale i kluczowych elementów szkolenia praktycznego jest test w komorze dymowej. Jest to obowiązkowe ćwiczenie, które ma na celu sprawdzenie wytrzymałości fizycznej i psychicznej strażaka w warunkach symulujących realne zagrożenie pożarowe - wysokie temperatury, zadymienie i ograniczoną widoczność.
Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. W czasie testu sprawdza się orientację, zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności.
Kartę skierowania podpisuje właściwy komendant gminny/prezes OSP/naczelnik OSP kierujący na test/ćwiczenie w komorze dymowej. Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, a ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.
Zaliczenie tego testu jest warunkiem koniecznym do dopuszczenia do egzaminu końcowego. Przygotowanie do niego wymaga dobrej kondycji fizycznej i psychicznej, a także pełnego zaufania do sprzętu ochrony dróg oddechowych.
Egzamin Końcowy: Sprawdzian Wiedzy i Umiejętności
Po ukończeniu wszystkich modułów szkoleniowych i zaliczeniu ćwiczeń praktycznych, nadchodzi czas na ostateczny sprawdzian - egzamin końcowy. Jest to dwuetapowa weryfikacja wiedzy i umiejętności, która decyduje o tym, czy kandydat zyska uprawnienia strażaka-ratownika OSP. Egzamin ten jest przeprowadzany przez wykwalifikowaną komisję, która ocenia gotowość do służby. Egzamin składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP.
Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej.
Jeżeli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzona zostanie po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych. W przypadku, gdy zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin zostanie zorganizowany na zakończenie szkolenia.
Część Teoretyczna
Część teoretyczna egzaminu ma zazwyczaj formę pisemnego testu, składającego się z określonej liczby pytań - często jest to 30 pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru. Aby uzyskać pozytywny wynik i zostać dopuszczonym do części praktycznej, należy odpowiedzieć poprawnie na co najmniej 70% z nich. Test sprawdza wiedzę zdobytą podczas zajęć teoretycznych, obejmującą między innymi przepisy, taktykę działań, budowę sprzętu czy zasady pierwszej pomocy. Każdy kursant jest zobowiązany posiadać długopis. Dostępne są materiały i quizy pomagające w przygotowaniu do egzaminu.
Egzamin z BHP
Egzamin z zakresu BHP przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia, po zrealizowaniu wszystkich zajęć określonych w programie. Egzamin składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią). Egzamin uznaje się za zaliczony, jeżeli słuchacz uzyskał min. 70% możliwych do zdobycia punktów.
Część Praktyczna
Część praktyczna egzaminu to prawdziwy sprawdzian nabytych umiejętności. Kandydaci są oceniani na kilku stanowiskach, gdzie muszą wykazać się biegłością w zakresie np. sprawiania linii gaśniczych, prawidłowej obsługi specjalistycznego sprzętu ratowniczego, czy też wykonania symulowanych zadań ratowniczych, które odzwierciedlają realne sytuacje z akcji. Na egzaminie praktycznym można spodziewać się wszystkiego, co było wcześniej ćwiczone podczas zajęć praktycznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej czy też znajomość przepisów BHP.
Całość jest nadzorowana przez komisję egzaminacyjną, powołaną przez Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej, która ocenia precyzję, szybkość i bezpieczeństwo wykonywanych czynności. Przykładowo, egzamin praktyczny w Komendzie Powiatowej PSP w Lipsku odbył się 26.03.2023 roku.
Co Dalej po Kursie Podstawowym? Twoja Przyszłość w OSP
Pozytywne zdanie egzaminu końcowego kursu podstawowego jest wielkim osiągnięciem i oznacza, że zyskałeś tytuł strażaka ratownika OSP. To kluczowy moment, który otwiera drzwi do czynnego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych przez Twoją jednostkę. Otrzymasz oficjalne zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, potwierdzające Twoje kwalifikacje. Zdanie egzaminów potwierdzających ukończenie niniejszego szkolenia jest również równoznaczne z nabyciem uprawnień z zakresu obsługi sieci radiowych UKF PSP, co uprawnia do pracy w tych sieciach.
To jednak dopiero początek Twojej drogi w strukturach OSP.
Ścieżka Rozwoju Strażaka OSP: Szkolenia Specjalistyczne
Kurs podstawowy to fundament, ale rozwój strażaka OSP nigdy się nie kończy. Po zdobyciu podstawowych uprawnień, możesz kontynuować swoją edukację, wybierając spośród wielu szkoleń specjalistycznych. W zależności od potrzeb Twojej jednostki i własnych zainteresowań, możesz szkolić się w zakresie ratownictwa technicznego, ratownictwa wodnego, obsługi specjalistycznego sprzętu wysokościowego, a nawet zdobyć uprawnienia dowódcy zastępu czy naczelnika OSP.
Szkolenia z Ratownictwa Wysokościowego
Firma ASSECURO od ponad 25 lat prowadzi szkolenia i kursy specjalistyczne w zakresie bezpiecznej pracy na wysokości oraz ewakuacji z wysokości i zagłębień, kierując swoją ofertę również do jednostek ratowniczo-gaśniczych Straży Pożarnej.
Ratownictwo wysokościowe to zespół czynności podejmowanych przez PSP oraz OSP w celu ratowania ludzi i zwierząt w miejscach trudno dostępnych na wysokości i w zagłębieniach. Czynności ratownicze wymagają użycia specjalistycznego sprzętu asekuracyjnego, jak np. szelki bezpieczeństwa, przyrząd zjazdowy, liny, zestaw ewakuacyjny, trójkąt ratunkowy, bloczek czy trójnóg ratowniczy.
Przy współpracy ze Strażą Pożarną firma ASSECURO opracowała dedykowane programy szkoleń wysokościowych, między innymi dla Ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych. Szkolenia składają się z części teoretycznej i zajęć praktycznych.
Dwustopniowy System Szkolenia Wysokościowego
Szkolenia dla OSP odbywają się w systemie dwustopniowym:
- Szkolenie pierwszego stopnia obejmuje zagadnienia z ratownictwa wysokościowego w zakresie podstawowym, tj. sytuacje, kiedy sprzęt zabezpieczający stosowany jest do asekuracji. Ćwiczenia praktyczne obejmują między innymi zapoznanie się z ochronami osobistymi, w jakie każdy ratownik powinien być wyposażony, oraz zasadami bezpiecznego poruszania się na wysokości. W czasie szkolenia kursanci uczą się np. wiązania węzłów, autoasekuracji w różnych warunkach pracy (na stanowisku gaśniczym na samochodzie, na drabinie samochodowej, podczas pracy w podnośniku koszowym, na drabinie przystawnej, podczas działań na dachach budynków czy w czasie ratownictwa w studni).
- Szkolenie drugiego stopnia jest szkoleniem rozszerzonym o elementy technik linowych - tzn. oprócz sprzętu zabezpieczającego stosowany jest także sprzęt służący do zjazdu po linie oraz sprzęt do wychodzenia po linie. Szkolenie zostało rozszerzone o ćwiczenia praktyczne PTA - tj. prace wykonywane w tzw. dostępie linowym, czyli technikami alpinistycznymi. Podczas tego modułu Strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych ćwiczą między innymi ewakuację przez opuszczanie, techniki bezpiecznego poruszania się po linach w zjeździe i wychodzeniu, doskonalą techniki zjazdu, a także ćwiczą, jak zachować się w tzw. sytuacjach awaryjnych (zawieszenie się na przyrządzie asekuracyjnym).
Ośrodki Szkoleniowe i Wykorzystywany Sprzęt
Firma ASSECURO posiada własne ośrodki szkoleniowe, a kursy wysokościowe dla OSP są organizowane w centrum szkoleniowym w Łazach koło Warszawy. Jest to miejsce zaprojektowane specjalnie na potrzeby prowadzenia specjalistycznych kursów wysokościowych.
Centrum szkoleniowe ASSECURO w Łazach posiada dwa poligony wyposażone w drabiny stałe i przenośne, słupy kratowe, żerdziowe i wirowe, poziome i pionowe systemy stałe. Jeden z poligonów usytuowany jest w ogrzewanej hali o powierzchni 400 m² i dodatkowo wyposażony w dwa pomosty, dwa dachy oraz stanowiska do ćwiczeń w dostępie linowym.
Firma ASSECURO jest wiodącym na rynku producentem sprzętu zabezpieczającego przed upadkiem z wysokości i prowadzi działalność w tym zakresie od ponad 30 lat. Podczas szkoleń wykorzystywany jest sprzęt własnej produkcji, dzięki czemu kursanci mogą sprawdzić jego jakość i właściwości w praktyce.
W czasie szkoleń wysokościowych dedykowanych dla OSP wykorzystywany jest między innymi zestaw ratownictwa wysokościowego - podstawowy (ZRWP). Podstawę zestawu stanowią szelki bezpieczeństwa ALPINA PLUS, przeznaczone do pracy w dostępie linowym. Szelki ALPINA PLUS posiadają rozpinane klamry automatyczne pasów barkowych, udowych i biodrowego, co umożliwia całkowite otwarcie szelek oraz założenie ich na poszkodowanego w trakcie prowadzonej akcji ratunkowej.
W skład zestawu wchodzą także: trójkąt ewakuacyjny, lonża bezpieczeństwa z regulacją, zaczepy taśmowe, urządzenie samozaciskowe STOPROPE z liną oraz STOPER, lina statyczna, bloczek z rolką pojedynczy, bloczek z blokadą, ósemka - przyrząd do asekuracji/ewakuacji oraz worek transportowy.
Wszystkie szkolenia kończą się egzaminem, a osoby, które zaliczyły go z wynikiem pozytywnym, otrzymują certyfikaty potwierdzające zdobytą wiedzę i umiejętności.
Szkolenie z Działań z Udziałem Pojazdów z Napędem Elektrycznym
Nowoczesne zagrożenia wymagają nowoczesnych szkoleń. Na stronie internetowej CNBOP-PIB opublikowane zostało nowe szkolenie online, przygotowane przez CNBOP-PIB we współpracy z Polskim Stowarzyszeniem Nowej Mobilności. Jest to szkolenie doskonalące w zakresie działań z udziałem pojazdów z napędem elektrycznym dla strażaków-ratowników - zarówno funkcjonariuszy PSP, jak i druhów OSP.
Szkolenie podzielono na dwie części: teoretyczną i praktyczną. W pierwszej z nich eksperci reprezentujący CNBOP-PIB, Newcastle University oraz PSNM (wcześniej PSPA) prezentują informacje o charakterystyce pojazdów z napędem elektrycznym, bateriach używanych w pojazdach elektrycznych, w tym o zagrożeniach związanych z gaszeniem pożaru takich baterii, a także informacje dotyczące instalacji wysokiego napięcia.
Część druga ma z kolei formę wywiadu z ekspertem motoryzacyjnym, który odpowiada na pytania prowadzącego na temat bezpiecznego obchodzenia się z pojazdem w różnych sytuacjach i działaniach opisanych w kolejnych rozdziałach Standardowych Zasad Postępowania KG PSP. Część ta została zrealizowana z udziałem przepołowionego modelu pojazdu elektrycznego. Ponad dwugodzinny materiał wideo stanowi kolejny efekt współpracy CNBOP-PIB i Państwowej Straży Pożarnej z Polskim Stowarzyszeniem Nowej Mobilności, zainicjowanej podpisaniem w 2022 roku listu intencyjnego między tymi instytucjami. Multimedialna forma szkolenia jest również dopełnieniem wydanego przez Instytut w 2023 roku poradnika.